Δώδεκα χρόνια μετά τη νύχτα της 18ης Σεπτεμβρίου 2013, ο Παύλος Φύσσας συνεχίζει να ακούγεται. Στους δρόμους, στα συνθήματα, στα βλέμματα εκείνων που δεν έπαψαν να θυμούνται. Η δολοφονία του δεν ήταν μια ακόμη προσθήκη στα στατιστικά για τη βία. Ήταν το σημείο μηδέν ενός συλλογικού σοκ που ανάγκασε μια κοινωνία να κοιταχτεί στον καθρέφτη της.

Στις 18 Σεπτεμβρίου 2013, στο Κερατσίνι, η Ελλάδα κοιτάχτηκε στον καθρέφτη της και τρόμαξε. Ένας νέος, μουσικός, παιδί της εργατικής τάξης, δολοφονήθηκε από το μαχαίρι ενός μέλους της Χρυσής Αυγής. Όχι τυχαία, όχι «εν βρασμώ». Προμελετημένα, οργανωμένα, με στόχο.

Το Κερατσίνι, εκείνη τη νύχτα, ήταν η σκηνή ενός εγκλήματος που αποκάλυψε το πρόσωπο του τέρατος.  Ο Παύλος Φύσσας έπεσε νεκρός από το μαχαίρι του Γιώργου Ρουπακιά, μέλους της Χρυσής Αυγής.

Αυτό που ακολούθησε ήταν πρωτόγνωρο. Οι πλατείες και οι δρόμοι γέμισαν με χιλιάδες ανθρώπους, πέρα από κόμματα και παρατάξεις. 

Η πρώτη αντίδραση ήταν αυθόρμητη. Αλλά σύντομα η μνήμη οργανώθηκε. Η πρώτη δημόσια εκδήλωση στην ΕΣΗΕΑ μετατράπηκε σε χώρο συλλογικής επιτέλεσης πένθους και πολιτικής ταυτόχρονα, δίνοντας μορφή στο σύνθημα. «Δεν ξεχνάμε, δεν συγχωρούμε».

Από εκεί και πέρα, γεννήθηκε το «Antifascist September». Ένα δίκτυο δράσεων, συναυλιών, συζητήσεων και παρεμβάσεων στον δημόσιο χώρο που κάθε Σεπτέμβρη ξαναγράφει τη μνήμη στους τοίχους και τις πλατείες της πόλης. Η μνήμη εδώ δεν λειτουργεί παθητικά. Γίνεται εργαλείο διεκδίκησης και δημόσιας αφύπνισης.

Ο Παύλος δεν ήταν ήρωας με τη συμβατική έννοια. Ήταν ένας άνθρωπος απλός, καθημερινός, που πίστευε στη δύναμη της τέχνης και της κοινότητας. Η δολοφονία του τον μετέτρεψε σε καθρέφτη της κοινωνικής μας αποτυχίας και, ταυτόχρονα, σε φάρο αντίστασης.

Η ιστορική καταδίκη της Χρυσής Αυγής στις 7 Οκτωβρίου 2020, που την έκρινε εγκληματική οργάνωση, ήταν μια στιγμή νίκης. Το πλήθος έξω από το Εφετείο, με το σύνθημα «Δεν είναι αθώοι», έδειξε ότι η κοινωνία μπορεί να επιβάλει δικαιοσύνη.

Αλλά η ιστορία δεν τελείωσε. Σήμερα, νέες ακροδεξιές φωνές βρίσκουν ξανά πρόσβαση στο ελληνικό Κοινοβούλιο. Ο φασισμός δεν ηττήθηκε, απλώς άλλαξε πρόσωπο, ντύθηκε με γραβάτες, μιλάει πιο ήπια, πιο θεσμικά. Ο πραγματικός κίνδυνος είναι να εξομαλυνθεί, να μετατραπεί σε μια «κανονικότητα» που δηλητηριάζει τη δημοκρατία.

Η μνήμη του Παύλου δεν είναι μουσειακή. Είναι πολιτική. Η μνήμη του Παύλου είναι υπενθύμιση ότι η δημοκρατία δεν είναι δεδομένη. Είναι εύθραυστη, όπως ήταν και τότε, μέσα στην κρίση, όταν η Χρυσή Αυγή πάτησε πάνω στον φόβο και την οργή για να σπείρει μίσος.

Και σήμερα, δώδεκα χρόνια μετά, η ίδια ρητορική μίσους βρίσκει έδαφος. Μόνο που αυτή τη φορά είναι πιο ύπουλη. Κρύβεται πίσω από την «αντι-συστημική» ταμπέλα, μεταμφιέζεται σε δήθεν πατριωτισμό, εργαλειοποιεί την ανασφάλεια.

Αν ξεχάσουμε, τότε θα ξαναζήσουμε τα ίδια λάθη. Και η μνήμη, δεν υπάρχει για να παρηγορεί. Υπάρχει για να προειδοποιεί.

Η δολοφονία του Παύλου Φύσσα δεν είναι παρελθόν. Είναι ένα ανοιχτό τραύμα και ταυτόχρονα μια πηγή συλλογικής δύναμης. Όσο οι κοινωνίες παραμένουν ευάλωτες στη ρητορική του μίσους, όσο η ανισότητα και η ανασφάλεια γεννούν τέρατα, η μνήμη του θα είναι η φωνή που μας υπενθυμίζει ότι ο Παύλος ζει. Και μας καλεί να μην συνηθίσουμε το σκοτάδι.

Κάθε φορά που μια μειονότητα στοχοποιείται, κάθε φορά που η βία κανονικοποιείται, κάθε φορά που η σιωπή γίνεται συνενοχή, η φωνή του Παύλου γίνεται κραυγή. Δεν θα συνηθίσουμε το σκοτάδι.

Κι αυτή είναι η αλήθεια που καμία εξουσία, καμία λήθη, καμία νέα μορφή φασισμού δεν μπορεί να σβήσει.

Ο Παύλος Φύσσας ζει. Ζει στα τραγούδια που γράφτηκαν για εκείνον, στις πορείες που συνεχίζουν να γεμίζουν τις γειτονιές του, στα μάτια των νέων που αρνούνται να συνηθίσουν τη βία και τον φόβο. 

Ζει σε κάθε στιγμή που κάποιος επιλέγει να μιλήσει, να σταθεί απέναντι, να αντισταθεί. Και όσο οι δρόμοι γεμίζουν ξανά, κάθε Σεπτέμβρη, όσο οι φωνές φωνάζουν πιο δυνατά από τον φόβο, όσο η τέχνη γίνεται ξανά όπλο και η μνήμη γίνεται πράξη, το μήνυμα παραμένει ζωντανό. Δεν θα συνηθίσουμε ποτέ το σκοτάδι.

Διαβάστε επίσης:

Ζητά την εκταφή του παιδιού του. Ποιος μπορεί να αρνηθεί ένα τέτοιο αίτημα; Γιατί να το αρνηθεί; 

Στήλη Άλατος: Τι ελευθερία είσαι και του λόγου σου;

29 κατασκευαστές πλυντηρίων συνιστούν… Να αράξεις στο καναπέ σου