Ο Νίκος Ανδρουλάκης την υποσχέθηκε. Ας πούμε κι ότι τη θέλει. Τη μπορεί;
Είναι η ευχή του εργαζόμενου τον 21ο αιώνα. Τέσσερις μέρες δουλειά. Μια ευχή απόλυτα λογική, τόσο με ιστορικά, όσο και με τεχνοκρατικά κριτήρια. Θέλω να πω, αν σαράντα χρόνια μετά τη θεωρητική επικράτηση της βιομηχανικής επανάστασης οι άνθρωποι διεκδίκησαν οκτάωρο και πενθήμερο, δεν είν’ επόμενο, τόσες τεχνολογικές επαναστάσεις μετά, να θεωρούν πως η παραγωγή μπορεί να “βγει” με μια μέρα λιγότερη; Είναι. Αλλά ξεχνούν, εργάτες κι εργαζόμενοι του κόσμου τούτου, ότι η βιομηχανική επανάσταση δεν είναι μοναχοπαίδι – η κοινωνική εξέλιξη του 1700 είχε δίδυμα: γεννήθηκε μαζί κι ο καπιταλισμός.
Δεν θ’ αρχίσω τις γραφικότητες που, έτσι κι αλλιώς όλοι γνωρίζουν. Θ’ αναφέρω απλώς κάτι που θα ‘πρεπε όλοι να γνωρίζουν (τεχνηέντως η βασική εκπαίδευση τούς το στερεί): βασικά οικονομικά. Μια κοινωνία τετραήμερης εργασίας σημαίνει, σήμερα, μεγαλύτερο κόστος παραγωγής για πολλές επιχειρήσεις. Ακόμα κι εκεί που δεν σημαίνει μεγαλύτερο κόστος, οπωσδήποτε σημαίνει μικρότερο κέρδος. Οι επιχειρήσεις δεν βολεύονται, ούτε με το ένα, ούτε με τ’ άλλο. Και γιατί να το κάνουν, όταν μπορούν να περάσουν αυτό το έξτρα κόστος στον καταναλωτή; Πληθωρισμός.
Ούτως ειπείν, μια κοινωνία τετραήμερης εργασίας είναι μια κοινωνία (τουλάχιστον τις πρώτες δεκαετίες της) πολύ απότομης ανόδου των τιμών. Κάπου εδώ, οι απερίσκεπτοι οπαδοί του καπιταλιστικού μοντέλου θα μιλήσουν πάλι γι’ αυτορύθμιση, μόνο που τα εμπειρικά δεδομένα δείχνουν πολύ διαφορετικά πράγματα. Η αγορά δεν θ’ αυτορυθμιστεί, ή αν το κάνει, θα το κάνει αρκετές δεκαετίες μετά. Πρόβλημα. Και στρουθοκαμηλισμός να μην το δεις.
Φυσικά, όπως κάθε πρόβλημα, έτσι κι αυτό έχει τη λύση του. Όχι τη μόνιμη λύση που θα ήθελα εγώ (έναν κόσμο κοινωνικού ενδιαφέροντος που φροντίζει να ζουν όλοι καλά), όμως τουλάχιστον δύο ρεαλιστικές λύσεις, εφαρμόσιμες στο σημερινό κόσμο, στο σημερινό άνθρωπο, στη σημερινή πραγματικότητα. Η πρώτη: να ζούμε με λιγότερα. Λιτότητα εκ νέου, εξαναγκασμός της αγοράς ν’ αυτορυθμιστεί γρηγορότερα ή να πεθάνει, «προσαρμογή ή θάνατος» που ‘λεγε και μια ψυχή κάποτε. Αυτό βέβαια, πέρα από στέρηση αγαθών στον πολίτη, θα φέρει κι ένα ντόμινο οικονομικών συνεπειών που, ούτε εύκολο είναι να τις προβλέψουμε με ακρίβεια, ούτε να τις διαχειριστούμε. Και φυσικά, το να ζήσεις «με λιγότερα» είν’ εύκολο αν ζεις με πολλά, δύσκολο αν ζεις ήδη με λίγα, αδύνατο αν απλώς επιβιώνεις. Όποτε, μάλλον λάθος λύση. Προχωράμε.
Δεύτερη επιλογή, ο μεγάλος τρόμος του κάθε καπιταλιστή: έλεγχος της αγοράς. Ναι, σε συνθήκες αστικής δημοκρατίας είναι δύσκολο κι ίσως ανούσιο ένα κράτος να επιβάλει τιμές, έχει όμως εργαλεία για να περιορίσει την αύξησή τους. Περιορισμό του ποσοστού κέρδους, υπερφορολόγηση κερδών από ένα επίπεδο και πάνω, μεγαλύτεροι συντελεστές στα αγαθά πολυτελείας, αναδιανομή πλούτου σε διάφορες μορφές με κρατική διαμεσολάβηση. Όλ’ αυτά προϋποθέτουν δύο βασικές παραμέτρους για μια χώρα: να θέλει και να μπορεί. Και τώρα, ας επιστρέψουμε στην Ελλάδα του 2026.
Αφήνω στη μπάντα το «θέλει», είναι μεγάλη κουβέντα κι εν πολλοίς ατελεύτητη. Ναι, η αντιπολίτευση είν’ εύκολη, ναι, ψέμα στο ψέμα, ναι, γκώσαμε από υποσχέσεις, όμως ας πούμε ότι θέλει. Έστω ότι θέλει. Υπόθεση εργασίας: η επόμενη κυβέρνηση, αν δεν είναι κυβέρνηση Νέας Δημοκρατίας (που, εκ των πραγμάτων, δεν θέλει!), καίγεται και κόβεται να προσφέρει στον Έλληνα εργαζόμενο μια μέρα παραπάνω ανάπαυση. Επόμενη στάση: Μπορεί; Εδώ σε θέλω, Ανδρουλάκη μου…
Η Ελλάδα δεν είναι Βέλγιο. Δεν είναι Φινλανδία. Δεν είναι καν Ισπανία. Η Ελλάδα είναι μια οικονομία βαθιά διεφθαρμένη, με πρόδηλη την ύπαρξη καρτέλ σχεδόν παντού, κι ένα κράτος όχι απλώς ανίκανο να τα ελέγξει, αλλά συχνά συνεργαζόμενο μαζί τους. Σ’ αυτό το κράτος, πόσο πιθανό είναι να πετύχει μια συνταγή που σού ζητάει να σπάσεις αυγά, κι ύστερα να προσέξεις τη θερμοκρασία, μη κι από καρμπονάρα γίνουν ομελέτα; Πιθανότητες θαύματος.
Ναι, μαντεύω. Μόνο να μαντέψει μπορεί κανείς, όμως αλήθεια, με τη σημερινή μας αντίληψη για το πολιτικό προσωπικό και περιβάλλον της αντιπολίτευσης, πόσο μακριά βρίσκονται οι 32 ώρες δουλειάς από τα καθρεφτάκια του Κολόμβου που μάγευαν τους Αμερικανούς ιθαγενείς; Πόσο έτοιμος είναι ο αρχηγός του ΠΑΣΟΚ, ο αρχηγός του ΣΥΡΙΖΑ, ακόμα κι ο μεσσιανικού στυλ νέος Τσίπρας για την ευθεία σύγκρουση με τα καρτέλ, τις ελίτ, τα λόμπι που ως τα σήμερα διαπλέκονται με το κράτος; Και πόσο έτοιμοι είναι να διαχειριστούν τις συνέπειες μιας τέτοιας σύγκρουσης; Μακάρι να βγω ψεύτης αλλά αισιόδοξος δεν είμαι.
Στην Ελλάδα, διαχρονικά, ο εξανθρωπισμός των συνθηκών κι ο πολιτισμός της καθημερινότητας έρχονται και μας βρίσκουν. Πιθανότερο μοιάζει, το τετραήμερο να ενσωματωθεί ως ευρωπαϊκή οδηγία αφού πρώτα εφαρμοστεί στην κεντρική και νότια Ευρώπη, παρά ν’ αποτελέσει τη μεγάλη ελληνική πρωτοπορία. Δεν χωράει αμφιβολία, ο πρωθυπουργός που θα καταφέρει να γίνουμε χώρα πρωτοπόρα στο καλύτερο εργασιακό αύριο, όχι μόνο θα γραφτεί στα βιβλία της ελληνικής ιστορίας ως ο σημαντικότερος της μεταπολίτευσης, αλλά και στα ευρωπαϊκά ως ένας απ’ τους πιο σπουδαίους στη σύγχρονη ιστορία της γηραιάς ηπείρου. Συγχωρήστε μου την ανασφάλεια, δεν βρίσκω τους υπάρχοντες ικανούς για τέτοια μεγαλεία. Κι αν με διαψεύσουν, πρώτος θα τους παραδεχτώ, όχι με σκέτη μονοκοντυλιά αλλά με διθυράμβους. Ως τότε, επιτρέψτε μου να μην πιστεύω στα θαύματα. Παρότι προσεύχομαι γι’ αυτά…
Διαβάστε επίσης:
Global Sumud Flotilla: Αναχαίτιση του στόλου ανοιχτά της Κρήτης
