Οι βιομηχανίες του καπνού στη Βόρεια Ελλάδα μειώνουν δραματικά τα ημερομίσθια, στο μισό για τους άνδρες και στο ένα τέταρτο για τις γυναίκες. Τις γυναίκες, μας προτιμούν λόγω του χαμηλότερου κόστους. Επιπλέον οι Μικρασιάτες πρόσφυγες φέρνουν μεγαλύτερη προσφορά φθηνών εργατικών χεριών.

Παράλληλα έχουμε το Ιδιώνυμο. Τον νόμο κατά του «κομμουνιστικού κινδύνου» που φρενάρει την αντίσταση. Το «Ιδιώνυμο» που προτάθηκε από τον Ελευθέριο Βενιζέλο ψηφίστηκε και έμεινε στην ιστορία ως νόμος 4229 του 1929, έπληττε ευθέως τα δημοκρατικά δικαιώματα των Ελλήνων πολιτών.
Προέβλεπε ποινές φυλάκισης, εκτοπισμού ή απόλυσης για «αδικήματα» που συνδέονταν με την «επιδίωξη εφαρμογής ιδεών εχουσών ως έκδηλον σκοπόν τη διά βίαιων μέσων ανατροπήν του κρατούντος κοινωνικού καθεστώτος ή την απόσπασιν μέρους εκ του όλου της Επικράτειας».

Για πολλά χρόνια, το «Ιδιώνυμο» αποτέλεσε το νομικό προκάλυμμα για μια ολομέτωπη επίθεση στο ΚΚΕ και στην εργατική τάξη, με συλλήψεις και εκτοπίσεις πρωτοπόρων εργατών και συνδικαλιστικών στελεχών, με διαλύσεις σωματείων, απαγορεύσεις συγκεντρώσεων, απολύσεις.

Όμως η εξαθλίωση των καπνεργατών φέρνει την αναζωπύρωση του εργατικού κινήματος. Στις 29 Απρίλη του 1936 κηρύσσεται γενική απεργία. Η Πρωτομαγιά ξημερώνει με έξι νομούς της χώρας να συμμετάσχουν. Η καταστολή ξεκινά. Με ιππικό και τεθωρακισμένα. Οι εργάτριες είναι και εκείνες στον δρόμο. Στις μάχες που ακολουθούν.

Στρατιώτες και ναύτες αρνούνται να πυροβολήσουν τους διαδηλωτές, διαλέγουν πλευρά. Η προπαγάνδα πιάνει δουλειά. «Εβραίοι και κομμουνιστές συνεργάζονταν για να παραδώσουν τη Θεσσαλονίκη στους Βούλγαρους», λένε.

Στις 9 Μάη άγνωστοι σκοπευτές παρακρατικοί και αστυνομικοί, πυροβολούν στο ψαχνό από ταράτσες. Δολοφονούν 11 διαδηλωτές και τραυματίζουν εκατοντάδες. Νεκρή είναι και η Αναστασία Καρανικόλα, η αρχηγός των καπνεργατριών.

Η κηδεία των θυμάτων γίνεται το ποτάμι της οργής. 150.000 άνθρωποι την ακολουθούν, 300.000 εργάτες και αγρότες κατεβαίνουν σε απεργία. Φωνάζουν για τα εργατικά δικαιώματα, φωνάζουν και για τον φασισμό.

Το κράτος κάνει πίσω, τα ημερομίσθια για άνδρες και γυναίκες αυξάνονται. Τρεις μήνες αργότερα, ο διορισμένος από τον βασιλιά πρωθυπουργός Ιωάννης Μεταξάς, εγκαθιδρύει τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου. Και όπως όλοι οι δικτάτορες. ξεκινά με συμβολικές κινήσεις.

Διατάζει την καταστροφή όλων των αντιτύπων του «Επιτάφιου» του Γιάννη Ρίτσου.

Ο Επιτάφιος

Το συγκλονιστικό ποίημα που ο ποιητής γράφει απνευστί όταν βλέπει τη φωτογραφία της μάνας του δολοφονημένου 35χρονου καπνεργάτη Τάσου Τούση, πάνω από τη σωρό του παιδιού της. Το πρώτο θύμα των συγκρούσεων. Η δολοφονία του, γεννά τον Επιτάφιο.

Στην Εγνατία, κοντά στο ξενοδοχείο Μητρόπολις, διαδηλωτές καίνε το αυτοκίνητο ενός καπνέμπορου. Ο Τάσος βγαίνει από το  καφενείο του ξενοδοχείου. Τον εκτελούν σκοπευτές από ταράτσα με μια σφαίρα στο κεφάλι.

Οι εργάτες τοποθετούν τη σωρό του σε μια πόρτα. Η μάνα του, η Κατίνα, έχει κατέβει να πάρει τις κόρες της από το εργοστάσιο. Βλέπει τον γιο της, οι σφαίρες πέφτουν βροχή και εκείνη μόνη καταμεσής του δρόμου, μοιρολογεί πάνω από το άψυχο σώμα του γιου της.

Η Πρωτομαγιά από τότε έχει μία και μόνη σημασία. Σημασία που η χούντα προσπάθησε να σβήσει θεσπίζοντάς την ως αργία.

Το εργατικό κίνημα έχει χιλιάδες νεκρούς. Με το αίμα τους κερδήθηκαν τα δικαιώματά μας. Δικαιώματα που καταπατώνται με βία. Καταπατώνται.

Δεν εκχωρούνται, δεν χαρίζονται.

Εκτός αν οποιοσδήποτε προσωρινός εξουσιαστής, έχει την παραμικρή ανόητη πεποίθηση ότι μπορεί να νικήσει πατώντας το αίμα των νεκρών μας.

Φωτογραφία: Γιάννης Χαροκόπος

Διαβάστε επίσης:

Τετραήμερη Εργασία: η ευχή κι η προσευχή

Global Sumud Flotilla: Αναχαίτιση του στόλου ανοιχτά της Κρήτης

Στήλη Άλατος: Ο Μέγας Διχαστής