Μοιάζει βγαλμένο από χολιγουντιανό σενάριο της «χρυσής» εποχής του God Bless America. Ο αμερικανικός στρατός με άριστο συντονισμό κι εξαιρετική ακρίβεια συλλαμβάνει (αυτή θα ‘ταν η ορολογία του σεναρίου) τον εγκληματία, το δικτάτορα, τον απονομιμοποιημένο ηγέτη ενός μικρότερου, απελπισμένου γειτονικού κράτους. Μόνο που, ακριβώς επειδή δεν είναι σενάριο, το πλαίσιο δεν τ’ ορίζουν οι γραφιάδες των ΗΠΑ. Το πραγματικό γεγονός λοιπόν έχει ως εξής: ο αμερικανικός στρατός απήγαγε τον ηγέτη ξένου κράτους (μαζί και τη σύζυγό του), χωρίς δικαιοδοσία, με μια θολή πρόφαση και χωρίς πραγματική ανάγκη να αιτιολογήσει την κίνησή του. Κι αυτό δεν είναι ερμηνεία, ούτε δική μου, ούτε κανενός άλλου. Αυτή είναι η αλήθεια που προκύπτει απ’ το διεθνές δίκαιο. Απ’ τη διεθνή διπλωματία όπως αυτή χτίστηκε αιώνες τώρα, κι όπως τη μάθαμε απ’ τα γεννοφάσκια μας. Όμως φαίνεται πως ζούμε τα χρόνια των μεγάλων αλλαγών, κι αυτές οι αλλαγές, o mores, δεν είναι δυστυχώς μονάχα για κοινωνική και ανθρωπιστική απελευθέρωση.

Στην ουσία του πράγματος, το πρωταρχικό ερώτημα (που γεννάει με ρυθμούς κουνέλας τα επόμενα) είν’ ένα και μοναδικό. Ας δεχτούμε κάθε τραμπική υπόθεση. Ο Μαδούρο είναι δικτάτορας. Κι έμπορος ναρκωτικών. Ο λαός της Βενεζουέλας υποφέρει κάτω απ’ το ζυγό του. Ο Ντόναλντ Τραμπ, στο κυνήγι του Νόμπελ Ειρήνης αποφασίζει να προσφέρει δημοκρατία κι απελευθέρωση στους Βενεζουελάνους. Καλά ως εδώ, πάμε τώρα στο ψητό: ακόμα κι υπό αυτές τις συνθήκες, δικαιούται ο στρατός ενός κράτους να μπουκάρει σε ξένη επικράτεια και να “συλλάβει” το δικτάτορα; Ίσως ξαφνιάζει, ίσως ξενίζει, ίσως ενοχλεί μα, όπως και να ‘χει, η απάντηση είναι όχι. Όχι, ακόμα και σε περιπτώσεις πλήρως αναγνωρισμένης δικτατορίας, πόσο μάλλον στην περίπτωση της Βενεζουέλας.

Δεν θα ισχυριστώ γνώσεις αυθεντίας στο διεθνές δίκαιο, όμως με μια πρόχειρη έρευνα, η χρήση βίας προβλέπεται αποκλειστικά και μόνο σε δύο περιπτώσεις: στον αμυντικό πόλεμο και στην ανακοπή θηριωδίας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες σε καμία περίπτωση δεν δέχονται πόλεμο, κι οπωσδήποτε ο Μαδούρο δεν διέπραττε καμιά θηριωδία (όπως ο Νετανιάχου, τον οποίο δεν θεώρησε σκόπιμο να ανακόψει η τραμπική ευαισθησία). Ούτως ειπείν, κανένα δικαίωμα δεν είχαν και δεν έχουν οι καουμπόηδες του πλανήτη να μπουκάρουν πουθενά. Κάθε “σύλληψη” σε ξένο έδαφος είναι απαγωγή, και κατά συνέπεια παράνομη. Δεδομένο. Ωστόσο, με τίνος το δίκαιο;

Αυτή είναι η δεύτερη ερώτηση που συμπληρώνει, αλλά ταυτόχρονα διαγράφει παντελώς την ουσία της πρώτης. Απ’ τα χρόνια του Θουκυδίδη, διακρατικά έχεις τόσο δίκιο όσο σου επιτρέπει η ισχύς σου. Μπαίνοντας λοιπόν στη ζυγαριά, όχι της δικαιοσύνης αλλά της δύναμης, η Αμερική έχει όλο το δίκιο με το μέρος της, απλώς και μόνο επειδή μπορεί. Επειδή έτσι. Επειδή God bless America και κανείς δεν θα τολμήσει να της επιβάλλει οτιδήποτε. Αυτό, αν μετά το Βιετνάμ, την Κούβα, τη Γιουγκοσλαβία, τη Μέση Ανατολή, ακόμα μας ξαφνιάζει, ή ανιστόρητοι είμαστε, ή αφελείς στα όρια της ανοησίας. Για την οικονομία της συζήτησης, ας μην είμαστε τίποτα απ’ τα δύο.

Φυσικά, ακόμα κι αν δοκιμάσω να το πάω ένα βήμα παρακάτω, ακόμα κι αν θεωρήσουμε ηθικά σωστή (παρότι παράνομη) την παρέμβαση σε ξένα κράτη για την κατάλυση απολυταρχικών καθεστώτων, η υπόθεση της Βενεζουέλας συνεχίζει να εκθέτει τους Αμερικανούς. Όχι επειδή ο Μαδούρο δεν έχει κάμποσα σκοτεινά σημεία στις εκλογικές του νίκες και στην κυβερνητική του διαδρομή (προφανώς κι έχει!). Αλλά γιατί, παρά την ερντογανική του αντίληψη περί δημοκρατίας, μέχρι χθες ήταν ένας εκλεγμένος πρόεδρος. Ή “εκλεγμένος”. Πάντως ένας αρχηγός κράτους που οπωσδήποτε, ανεξαρτήτα απ’ το τι νομίζω εγώ, εσύ ή ο Ντόναλντ Τραμπ, δεν αποτελούσε δικτάτορα με την οριστική έννοια του όρου. Ούτε όπως ο Κιμ Γιονγκ Ουν, που καθόλου δεν ένιωσε ποτέ την απειλή των ΗΠΑ να του φυσάει το σβέρκο, ούτε όπως οι μουλάδες του δύσμοιρου Ιράν, το οποίο αφού δέχτηκε τόσα χτυπήματα απ’ την αμερικανική “αντιτρομοκρατία”, τώρα μένει εκτός της επιλεκτικής ευαισθησίας του άγριου σερίφη της Δύσης. Ήταν (στη χειρότερη γι’ αυτόν ανάγνωση) ένας Πούτιν λατινοαμερικάνικης κουλτούρας.

Αυτό που προσπαθώ να φωτίσω εδώ, είναι πως, ενώ υπάρχουν δικτάτορες που χωρίς την παραμικρή αμφιβολία και με τη σύμφωνη γνώμη του ΟΗΕ κουμπώνουν στον ορισμό, ο Τραμπ επιλέγει να επιτεθεί σ’ έναν… πρόεδρο αμφισβητούμενης δημοκρατίας. Κι όχι να τον ανατρέψει προσφέροντας βοήθεια σ’ εγχώρια επαναστατικά κινήματα, αλλά να τον απαγάγει χωρίς τη σύμφωνη γνώμη κανενός νομικού οργάνου παρά μόνο του δικού του. Αν λοιπόν σήμερα είναι ο Μαδούρο, γιατί αύριο να μην είναι κι ο πρόεδρος της κάθε χώρας που θα επιλέξει ν’ αμφισβητήσει το Οβάλ Γραφείο; Γιατί να μην είναι ο πρόεδρος της Κύπρου, ή της Ελλάδας, αν η αμφισβήτηση των εκλογών κι η απολυταρχική διακυβέρνηση δεν προκύπτει από μια κοινή, διεθνή συμφωνία, αλλά απ’ την κοπτοραπτική και τα συμφέροντα της Αστερόεσσας; Και γιατί να μείνει απλώς εκεί ο Τραμπ, και να μην επιβάλλει αντίστοιχα μια λύση κοινής ωφέλειας στο κυπριακό ή στα ελληνοτουρκικά, ορίζοντας ως φιλοπόλεμο κι ανελεύθερο όποιον διαφωνεί με τις “ειρηνικές” προτάσεις του;

Ακριβώς εδώ, αρχίζει το δικό μας εργάκι. Η δική μας απάντηση στο χολιγουντιανό πολεμικό δράμα. Η παράσταση ενός θεάτρου σκιών, στο οποίο ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιλέγει σταθερά το λάθος ρόλο.

Στη διπλωματία, στις διαπραγματεύσεις, στο διαρκές παίγνιο της σκακιέρας του πλανήτη, αν είσαι μικρός παίκτης οφείλεις να είσαι καλός παίκτης. Τα λάθη έχουν δύσκολη διαχείριση. Πρέπει να θυμάσαι το μπόι σου, να ξέρεις ως που φτάνουν τα πόδια σου, όμως να μην ξεχνάς ποτέ και την αξιοπρέπειά σου. Θέλει πονηριά, θέλει και τιμιότητα. Θέλει γαλιφιά, θέλει κι αξιοπρέπεια. Πάνω απ’ όλα θέλει ευφυΐα. Ισορροπίες. Και να μην ξεχνάς ποτέ τον κανόνα: ο καλός σύμμαχος απολαμβάνει προστασία, ο μόνιμος χειροκροτητής θυσιάζεται πρώτος.

Οι δύο κυρίαρχες φιγούρες του θεάτρου σκιών προσφέρουν τ’ αρχετυπικά παραδείγματα. Ο Καραγκιόζης απ’ τη μια, φτωχός μα ξύπνιος, παλικάρι, καταφερτζής, υπήκοος μεν, αλλά με πονηριά κι αξιοπρέπεια που τον βγάζουν σταθερά νικητή και ψηλά στην εκτίμηση του Πασά. Από την άλλη ο Χατζηαβάτης, ο αυλοκόλακας, ο γλείφτης του ισχυρού που ποτέ του δεν κερδίζει, ποτέ του δεν χαίρει εκτίμησης και, το κυριότερο, ποτέ του δεν νιώθει ασφαλής. Γιατί ξέρει ότι, ακριβώς επειδή είναι υποταγμένος, ταγμένος κι απόλυτα συντεταγμένος με τα θέλω του αφέντη, δεν έχει καθόλου χαρτιά στα χέρια του, δεν θα μπορέσει ποτέ του να παίξει (όσα κι αν του πάρουν), κι άρα δεν κοστίζει τίποτα να τον θυσιάσεις στην πρώτη στραβή. Πάλι εκεί θα είναι, να γλείψει τα κόκαλα.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης λοιπόν, το ‘γραψε πεντακάθαρα στην ανάρτησή του (σημειωτέον, σε άπταιστα αγγλικά):Εφόσον ο Μαδούρο δικτάτορας – η νομιμότητα της διαδικασίας δεν είναι της παρούσης να κριθεί, προέχουν άλλα. Ο πρωθυπουργός μιας χώρας που κρέμεται με νύχια και δόντια απ’ το διεθνές δίκαιο για ν’ αποτρέψει τις σταθερές διεκδικήσεις του γείτονα, σπεύδει να δηλώσει πως το διεθνές δίκαιο είναι δευτερεύον μπροστά στην πράξη (και τα θέλω) του Πασά. Σπεύδει, ενώ μπορεί, αν όχι να καταδικάσει, αν όχι να πάρει αποστάσεις, τουλάχιστον να σιωπήσει. Να εκφράσει μιαν ανώδυνη γενικότητα. Όμως, ζώντας με μόνιμο το φόβο μη και βρεθεί έστω και λίγο εκτεθειμένος στη συνείδηση του ισχυρού παίκτη που επέλεξε ν’ ακολουθεί, μυωπικά αδυνατεί να δει το κακό που κάνει στη δική του χώρα. Το δυνητικό κακό στα δικά του συμφέροντα. Ακόμα και στη δική του παράταξη, που αλίμονο, πέρα απ’ τις κορόνες περί ισχυρής θωράκισης, τι άλλο της έχει απομείνει;

Είπαμε. Ο φόβος να μη σταθείς στα πόδια σου. Να μην εκφράσεις γνώμη διαφορετική απ’ του μεγάλου. Να μην μπεις στο μάτι, να μην αρθρώσεις προσωπικό λίγο, έστω για μια φορά. Ο φόβος μη και πεις όχι, εσύ που έκανες τα πάντα με το ναι. Γιατί ο Χατζηαβάτης, δεν μπορεί ν’ αλλάξει τρόπο. Ο χαμένος παίκτης δεν μπορεί ν’ αλλάξει στάση. Μπορεί απλώς να ελπίζει πως, γι’ άλλη μια μέρα, δεν θα ‘χει συμφέρον το αφεντικό να τον πετάξει.

Μέχρι να έχει…

Διαβάστε επίσης:

Πώς οι ΗΠΑ αλλάζουν το γεωπολιτικό τοπίο στη Βενεζουέλα – Η τύχη του Μαδούρο ανγοείται

Χριστουγεννιάτικες ιστορίες καπιταλισμού

2025: Ένας χρόνος αγώνων και αντιστάσεων