Υπάρχουν ημερομηνίες που δεν λειτουργούν σαν επέτειοι, αλλά σαν καθρέφτες. Η 26η Ιουνίου, παγκόσμια ημέρα κατά των ναρκωτικών, είναι μία από αυτές. Κάθε χρόνο επιστρέφει με το ίδιο θεσμικό βάρος, αλλά με διαφορετικό κοινωνικό περιεχόμενο. Γιατί κάθε χρόνο αλλάζει το πώς μιλάμε για την εξάρτηση, ποιος μιλάει για αυτήν και, κυρίως, ποιος ακούγεται.

Η δημιουργία του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης των Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ) δεν είναι απλώς μια διοικητική μεταρρύθμιση. Άνοιξε μια ευρύτερη συζήτηση για το μέλλον των δημόσιων θεραπευτικών προγραμμάτων, για τη φυσιογνωμία τους και για το κατά πόσο μπορούν να διατηρήσουν εκείνα τα χαρακτηριστικά που, επί δεκαετίες, τα συνέδεσαν με την έννοια της κοινότητας, της δημιουργίας και της συλλογικής θεραπείας.

Η ενοποίηση που παρουσιάστηκε ως ευεργετική και αναγκαία μεταρρύθμιση, σύντομα κατέδειξε τι σημαίνει «ενιαίο σύστημα» και αν μπορεί ένα τέτοιο σχήμα να χωρέσει την πολυμορφία των θεραπευτικών προσεγγίσεων που έχουν αναπτυχθεί στην Ελλάδα εδώ και δεκαετίες.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι Συλλογικές Δράσεις Κοινωνικής Αλληλεγγύης για το 18 Άνω επιλέγουν τον δημόσιο χώρο και την Παρασκευή 26 Ιουνίου, στις 19:00, η Πλατεία Κοραή δεν θα λειτουργήσει απλώς ως σημείο συνάντησης, αλλά ως πεδίο δημόσιας έκφρασης. Μιας έκφρασης που επιχειρεί να ξαναφέρει στο προσκήνιο το ίδιο το δικαίωμα στην απεξάρτηση.

Γιατί, όπως επιμένουν άνθρωποί της η απεξάρτηση δεν είναι μόνο θεραπευτική διαδικασία. Είναι και πολιτική επιλογή της κοινωνίας. Αν θα αναγνωρίσει ή όχι το δικαίωμα του ανθρώπου να έχει πρόσβαση σε διαφορετικούς δρόμους θεραπείας, να επιλέγει και να υποστηρίζεται χωρίς αποκλεισμούς.

Δεν είναι τυχαίο ότι στο επίκεντρο της εκδήλωσης βρίσκεται η τέχνη. Στο 18 Άνω, η δημιουργία δεν αντιμετωπίστηκε ποτέ ως παράλληλη δραστηριότητα ή «θεραπευτικό συμπλήρωμα». Το θέατρο, η μουσική, η φωτογραφία, η γραφή λειτούργησαν ως εργαλεία επεξεργασίας της εμπειρίας, επανασύνδεσης με τον εαυτό και σταδιακής επανένταξης στην κοινωνία.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι συζητήσεις γύρω από το νέο θεσμικό περιβάλλον που διαμορφώνεται μετά τον ΕΟΠΑΕ επιστρέφουν ξανά στο ίδιο σημείο. Στην αξία της επιλογής. Το νέο πλαίσιο ενοποιεί διαφορετικά θεραπευτικά προγράμματα κάτω από μία διοικητική ομπρέλα, αλλάζοντας ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο συνυπάρχουν προσεγγίσεις που ιστορικά βασίζονταν στη διαφοροποίηση και την αυτονομία τους.

«Ο νόμος που ισχύει τώρα καταργεί το δικαίωμα του ανθρώπου να επιλέγει τη θεραπεία απεξάρτησής του»,  λέει η Κατερίνα Μάτσα και η ανησυχία της δεν αφορά μόνο τη διοικητική ενοποίηση, αλλά το ότι αυτή οδηγεί στην ομογενοποίηση των θεραπευτικών μοντέλων, όπου διαφορετικές φιλοσοφίες καλούνται να λειτουργήσουν μέσα στο ίδιο πλαίσιο.

Στο ίδιο περιβάλλον καταγράφονται και μετακινήσεις προσωπικού ανάμεσα σε δομές με διαφορετική θεραπευτική ταυτότητα. Από στεγνά προγράμματα, σε προγράμματα υποκατάστασης ή μείωσης βλάβης. Οι αλλαγές αυτές δημιουργούν αίσθημα αστάθειας τόσο για τους θεραπευτές όσο και για τους ανθρώπους που βρίσκονται σε θεραπεία. «Σε αυτό το κλίμα πώς μπορεί να λειτουργήσει η απεξάρτηση;» είναι το ερώτημα που επανέρχεται.

Η 26η Ιουνίου αποκτά τον πραγματικό της χαρακτήρα, δεν είναι μια ημέρα ευαισθητοποίησης, αλλά μια ημέρα δημόσιας διεκδίκησης. Οι Δράσεις μαζί με το δίκτυο αλληλεγγύης κοινωνικών ιατρείων και το Σωματείο για την υποστήριξη του κοινωνικού και επιστημονικού έργου του 18 Άνω, στην Πλατεία Κοραή επιχειρούν να βάλουν την κουβέντα εκεί όπου ανήκει και πολιτικά και κοινωνικά, στον δημόσιο χώρο.

Στο πρόγραμμα της εκδήλωσης περιλαμβάνονται καλλιτεχνικές παρεμβάσεις, ομιλίες και η προβολή του ντοκιμαντέρ «575 ημέρες στο 18 Άνω – Η φωτογραφία ως πράξη μνήμης και λύτρωσης», μιας παραγωγής του Eteron με συμπαραγωγό το The Untold. Η προβολή λειτουργεί ως μέρος της ίδιας λογικής της εκδήλωσης. Η θεραπεία δεν είναι μόνο λόγος ή αριθμοί, αλλά βίωμα, τέχνη και επανανοηματοδότηση της ζωής.

Οι Συλλογικές Δράσεις δεν επιδιώκουν να προσθέσουν άλλη μία επετειακή εκδήλωση στο ημερολόγιο. Επιδιώκουν να επαναφέρουν μια συζήτηση που χάνεται -εσκεμμένα- ανάμεσα σε διοικητικές αλλαγές, στατιστικές και πολιτικές ανακοινώσεις. Τι σημαίνει πραγματικά δημόσια απεξάρτηση και ποιος έχει δικαίωμα να τη διαμορφώνει.

Και εδώ βρίσκεται το πιο ουσιαστικό ερώτημα της ημέρας. Όχι μόνο τι κάνουμε απέναντι στις εξαρτήσεις, αλλά τι κοινωνία θέλουμε να είμαστε απέναντι σε όσους προσπαθούν να τις αφήσουν πίσω τους.

Διαβάστε επίσης:

Ιστορίες από το 18 ΑΝΩ – «Ο μπαμπάς μου, όσο ήταν στο πρόγραμμα απεξάρτησης, μου έγραψε ένα παραμύθι»

Eteron: Η πρεμιέρα του «575 ημέρες στο 18 ΑΝΩ. Η φωτογραφία ως πράξη μνήμης και λύτρωσης» έγινε τόπος συνάντησης και αγώνα για τη δημόσια απεξάρτηση

Από τη σκιά στο φως: Oι 575 ημέρες του Noesis 575*

Πώς ο ΕΟΠΑΕ ισοπεδώνει 40 χρόνια θεραπευτικής ιστορίας