Η Μπριζίτ Μακρόν, η πρώτη κυρία της Γαλλίας, αποκάλεσε φεμινίστριες ακτιβίστριες «ηλίθιες σκύλες», σε ένα βίντεο που κυκλοφόρησε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στα ΜΜΕ.

Συγκεκριμένα, λέγεται ότι σε μια συζήτηση με τον κωμικό Άρι Αμπιτάνμ τον οποίο ακτιβίστριες είχαν διακόψει παράσταση, φορώντας μάσκες του ηθοποιού με τη λέξη «βιαστής» και φωνάζοντας «Αμπιτάν βιαστής», η Μπριζίτ Μακρόν φέρεται να είπε ότι «If there are any stupid bitches, we’ll kick them out» (δηλαδή «αν υπάρχουν ηλίθιες σκύλες, θα τις πετάξουμε έξω»).

Για την ιστορία, το 2021, μια γυναίκα κατηγόρησε τον ηθοποιό Άρι Αμπιτάνμ για βιασμό, αλλά το 2023, οι ανακριτές απέρριψαν την υπόθεση, επικαλούμενοι έλλειψη αποδεικτικών στοιχείων.  

Η Μπριζίτ Μακρόν, λοιπόν, πήγε την Κυριακή να δει την παράσταση με την κόρη της και μίλησε με τον Αμπιτάν πριν ανέβει στη σκηνή, σύμφωνα με ένα βίντεο που δημοσίευσε το τοπικό μέσο ενημέρωσης Public τη Δευτέρα. «Φοβάμαι», ακούγεται να λέει ο Αμπιτάν στο βίντεο. «Αν υπάρχουν ηλίθιες σκύλες, θα τις διώξουμε» (If there are any stupid bitches, we’ll kick them out), ακούγεται να απαντά η Μακρόν, γελώντας.

View this post on Instagram

A post shared by Le Média (@lemedia_tv)

Η φράση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στη Γαλλία και διεθνώς, με φεμινιστικές ομάδες, πολιτικούς και καλλιτέχνες να καταδικάζουν τα σχόλιά της και τα hashtags #SalesConnes (#StupidBitches) να γίνονται viral στο Twitter και το Instagram.  

Μετά τον σάλο, χθές (16/12) η Μπριζίτ Μακρόν εξέδωσε μια ανακοίνωση, ζητώντας μερική συγγνώμη, και λέγοντας ότι λυπάται αν πλήγωσε κάποιες γυναίκες, αλλά σημείωσε ότι τα σχόλια ήταν «ιδιωτικά» και δεν τα μετανιώνει εντελώς. 

Η πρόσφατη δημόσια συζήτηση που άνοιξε μετά τις δηλώσεις της Μπριζίτ Μακρόν δεν αφορά μόνο ένα μεμονωμένο λεκτικό ατόπημα. Αγγίζει ένα βαθύτερο και πιο σύνθετο ζήτημα. Τη σχέση εξουσίας, φύλου και λόγου στον δημόσιο χώρο.

Ακόμη και αν κάποιος επιλέξει να σταθεί αποκλειστικά στη διάσταση της «στιγμιαίας έκρηξης» ή της «ιδιωτικής συνομιλίας», το περιεχόμενο της φράσης δεν μπορεί να αποκοπεί από το κοινωνικό της βάρος. 

Γιατί άλλο είναι ένα ατυχές σχόλιο και άλλο μια φράση που στοχοποιεί συλλογικά γυναίκες που αγωνίζονται. Όταν μια γυναίκα με θεσμικό ρόλο, με δημόσια επιρροή και ισχύ, φέρεται να χρησιμοποιεί προσβλητικούς χαρακτηρισμούς για φεμινίστριες ακτιβίστριες, τότε το ζήτημα παύει να είναι προσωπικό. Γίνεται πολιτικό.

Μια άνιση αφετηρία

Συχνά, σε τέτοιες περιπτώσεις, ακούγεται το επιχείρημα ότι «υπερβάλλουμε» ή ότι «δεν πρέπει να δίνουμε τόση σημασία στις λέξεις». Όμως ο λόγος δεν είναι ουδέτερος και οι λέξεις έχουν βάρος. Όπως επισημαίνουν θεωρητικοί όπως το Judith Butler και η Nancy Fraser, η γλώσσα δεν περιγράφει απλώς την κοινωνική πραγματικότητα, τη συγκροτεί. Οι έμφυλοι χαρακτηρισμοί, ιδίως όταν συνοδεύονται από υβριστικούς όρους, λειτουργούν ως μηχανισμοί πειθάρχησης. Ορίζουν ποιος δικαιούται να μιλά, πώς και με ποιο κόστος.

Ο όρος «υστερική», «σκύλα», «υπερβολική» έχει ιστορικά χρησιμοποιηθεί για να απονομιμοποιήσει τη γυναικεία πολιτική δράση. Δεν πρόκειται απλώς για βρισιές· πρόκειται για λέξεις φορτισμένες με αιώνες πατριαρχικής κανονικοποίησης, που μετατρέπουν τη διαμαρτυρία σε «παρέκκλιση» και τη διεκδίκηση σε «απρέπεια».

Είναι ένας παλιός, δοκιμασμένος τρόπος να απαξιωθεί η διεκδίκηση, να παρουσιαστεί ως γραφική, ακραία, ενοχλητική. Όχι ως πολιτική θέση, αλλά ως «υστερία».

Το παράδοξο, όταν η επίθεση έρχεται από γυναίκα

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι τέτοιες δηλώσεις αποδίδονται σε γυναίκα με ισχυρή κοινωνική και πολιτισμική επιρροή. Το φαινόμενο αυτό, που στην κοινωνιολογία έχει περιγραφεί ως εσωτερικευμένο μισογυνισμό, δεν αναιρεί τη φεμινιστική κριτική, την ενισχύει. Διότι αποδεικνύει πως η πατριαρχία δεν είναι απλώς ανδρική υπόθεση, αλλά ένα σύστημα αξιών που μπορεί να αναπαραχθεί από οποιονδήποτε βρίσκεται εντός του.

Η αποστασιοποίηση από τις φεμινιστικές διεκδικήσεις συχνά παρουσιάζεται ως ένδειξη «μετριοπάθειας» ή «ρεαλισμού». Στην πραγματικότητα, όμως, λειτουργεί ως μηχανισμός διατήρησης της υπάρχουσας ιεραρχίας. Οι «αποδεκτές», «καλές» γυναίκες είναι εκείνες που δεν ενοχλούν.

Γιατί ο σεξισμός δεν είναι θέμα φύλου, αλλά τρόπος σκέψης. Πολλές φορές, γυναίκες που έχουν καταφέρει να ανέβουν κοινωνικά ή πολιτικά, επιλέγουν να κρατήσουν αποστάσεις από το φεμινιστικό κίνημα για να δείξουν ότι είναι «σοβαρές». Μόνο που έτσι, άθελά τους ή και όχι, ενισχύουν το ίδιο σύστημα που κρατά πολλές άλλες γυναίκες στο περιθώριο.  

Γιατί η συζήτηση μας αφορά όλους

Η σημασία του ζητήματος δεν έγκειται στο αν κάποιος συμπαθεί ή αντιπαθεί τις φεμινιστικές οργανώσεις. Έγκειται στο αν αποδεχόμαστε ότι ο δημόσιος λόγος οφείλει να σέβεται τη δημοκρατική διαφωνία χωρίς έμφυλες απαξιώσεις. Και αν δεχόμαστε ότι οι γυναίκες δεν πρέπει να πληρώνουν τη φωνή τους με χλευασμό και απαξίωση. Όταν η πολιτική εξουσία στοχοποιεί συλλογικά ακτιβίστριες, τότε το μήνυμα που εκπέμπεται είναι ότι η διεκδίκηση έχει τίμημα.

Σε μια Ευρώπη που διακηρύσσει την ισότητα των φύλων ως θεμελιώδη αξία, τέτοια επεισόδια δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως «παρεξηγήσεις». Είναι καθρέφτης των ορίων της ανεκτικότητάς μας απέναντι στη γυναικεία πολιτική φωνή. Η πρόοδος δεν είναι δεδομένη και συχνά, η μεγαλύτερη αντίσταση δεν έρχεται από όσους φωνάζουν, αλλά από όσους τους ζητούν να σωπάσουν «ευγενικά».

Τελικά, το πρόβλημα ίσως να μην είναι οι φεμινίστριες που μιλούν δυνατά. Αλλά το ότι η κοινωνία εξακολουθεί να ενοχλείται όταν οι γυναίκες αρνούνται να μείνουν στη θέση που τους έχει οριστεί.

 (Ludovic Marin, Pool photo via AP)

Διαβάστε επίσης:

«Σλάντεκ» από 29 Δεκεμβρίου έως 20 Ιανουαρίου

«Όχι στο CCS» φώναξαν δυνατά οι κάτοικοι Θάσου και Καβάλας

Η Γεωργία Παΐζη σκηνοθετεί το «Καλό Κορίτσι» γιατί «Για να σταθείς απέναντι στο τέρας, θες παρέα»