Φωτογραφίες που αποτυπώνουν στιγμές από την εκτέλεση των 200 Ελλήνων αντιστασιακών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την 1η Μαΐου 1944, εμφανίστηκαν σε δημοπρασία στο eBay και ήρθαν για πρώτη φορά στη δημοσιότητα σχεδόν 82 χρόνια μετά το γεγονός.

Πρόκειται για εικόνες που έως σήμερα δεν ήταν γνωστό ότι υπήρχαν και οι οποίες, εφόσον αποδειχθούν αυθεντικές, προσθέτουν ένα σπάνιο οπτικό τεκμήριο σε ένα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια της γερμανικής Κατοχής.

Το υλικό, σύμφωνα με τις περιγραφές της αγγελίας, εντοπίστηκε σε άλμπουμ που αποδίδεται σε Γερμανό αξιωματικό, τον λοχία Χέρμαν Χόιερ, ο οποίος υπηρετούσε σε μονάδα με έδρα τη Μαλακάσα κατά την περίοδο της Κατοχής. Οι φωτογραφίες εμφανίστηκαν προς πώληση από Βέλγο πωλητή, χωρίς να είναι γνωστός ο φωτογράφος ή να συνοδεύονται από τεκμηρίωση που να επιτρέπει άμεση, ανεπιφύλακτη ταυτοποίηση.

Ταυτοποιήθηκαν δύο εκτελεσθέντες

Όπως αναφέρει η εφημερίδα «Τα Νέα», στη φωτογραφία όπου οι άνδρες οδηγούνται στο απόσπασμα, «ο ψηλός άνδρας με το λευκό πουκάμισο, δεύτερος στη διάταξη, είναι ο Βασίλεος Παπαδήμας, μεγάλος αδερφός του γνωστού εκδότη και αντιστασιακού Δημήτρη Παπαδήμα (πέθανε το 2016). Ο Βασίλης γεννήθηκε στην Πύλο το 1909 και εργαζόταν στο εργοστάσιο της Ανώνυμης Εταιρείας Οινοπνευματοποιίας στη Γιάλοβα Μεσσηνίας. Πολέμησε στο αλβανικό μέτωπο. Στις 6 Αυγούστου 1941 συνελήφθη από Ιταλούς καραμπινιέρους και Έλληνες χωροφύλακες. Μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο του Ναυπλίου και στη συνέχεια της Λάρισας και εκτελέστηκε στην Καισαριανή».

«Το πρώτο νέο παιδί, αυτό που γελάει στη φωτογραφία που δημοπρατείται στο eBay, είναι ο Ηλίας Ρίζος του Δημητρίου. Ήταν αρτεργάτης σε βιοτεχνία με ζυμαρικά στη Λαμία στον Άγιο Λουκά. Όταν μπήκαν οι Ιταλοί στην πόλη, οι Έλληνες συνεργάτες τον παρέδωσαν και τον πήγαν αρχικά στις Φυλακές Λαμίας και κατόπιν στο Χαϊδάρι. Και τα αδέρφια του Αποστόλης και Βασιλική είχαν αντιστασιακή δράση και προσέκειντο στο ΚΚΕ».

Η ύπαρξη της δημοπρασίας έγινε γνωστή από ανάρτηση της σελίδας «Greece at WWII Archives» στο Facebook, η οποία δημοσίευσε τις εικόνες και πυροδότησε συζήτηση σε δύο επίπεδα: για τη γνησιότητά τους και για το ίδιο το γεγονός της εμπορικής διακίνησης ιστορικού υλικού που συνδέεται με εγκλήματα πολέμου.

Μέχρι στιγμής, η αυθεντικότητα των εικόνων δεν έχει επιβεβαιωθεί από επίσημο φορέα ή ιστορικό αρχείο. Παρ’ όλα αυτά, η πιθανότητα να πρόκειται για αυθεντικό υλικό έχει προκαλέσει έντονο ενδιαφέρον σε ιστορικούς και ερευνητές της περιόδου, καθώς, αν επιβεβαιωθούν, οι φωτογραφίες ενδέχεται να συμβάλουν όχι μόνο στην τεκμηρίωση της εκτέλεσης, αλλά και στην αναγνώριση προσώπων από συγγενείς ή μελετητές.

Ιστορικό πλαίσιο της εκτέλεσης

Η εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα των ναζιστικών δυνάμεων κατοχής στην Ελλάδα. Οι περισσότεροι εκτελεσθέντες ήταν πολιτικοί κρατούμενοι, πολλοί από τους οποίους είχαν μεταφερθεί από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου.

Η μαζική εκτέλεση πραγματοποιήθηκε ανήμερα της Εργατικής Πρωτομαγιάς, ως αντίποινα για τον θάνατο του Γερμανού υποστράτηγου Φραντσ Κρεχ και τριών αξιωματικών που τον συνόδευαν, και τον τραυματισμό στρατιωτών στους Μολάους Λακωνίας, στις 27 Απριλίου 1944.

Την προηγούμενη μέρα είχε γίνει και η απαγωγή του υποστράτηγου Χάινριχ Κράιπε από την ομάδα του Πάτρικ Λη Φέρμορ στην Κρήτη, σε ένα κλίμα όπου οι Γερμανοί ήθελαν να χυθεί πολύ αίμα.

Βανδαλισμοί στο Μνημείο στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής

Στο μεταξύ, λίγες ώρες μετά τη δημοσίευση των φωτογραφιών, βέβηλοι κατέστρεψαν το Μνημείο των 200 στην Καισαριανή. Η δημοτική αρχή εξέδωσε ανακοίνωση:

«Η Δημοτική Αρχή καταδικάζει τις υλικές φθορές που προκλήθηκαν στο Μνημείο των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή, στη μοναδική μαρμάρινη πλάκα που ανέφερε το γεγονός της εκτέλεσης την Πρωτομαγιά του 1944.

Η κίνηση αυτή έγινε λίγες ώρες μετά τη δημοσίευση των ιστορικών φωτογραφιών που έχουν προκαλέσει ρίγος συγκίνησης για την ηρωική παλικαρίσια στάση των 200 κομμουνιστών ηρώων οι οποίοι στάθηκαν όρθιοι στο εκτελεστικό απόσπασμα.

Η ιστορική μνήμη δε σβήνει όσο κι αν ενοχλεί κάποιους! Η Δημοτική Αρχή θα προβεί στην αποκατάσταση των φθορών και θα πρωτοστατήσει με όλες της τις δυνάμεις στην ανάδειξη και αναβάθμιση του ιστορικού αυτού τόπου, κόντρα σε όλους όσους εμποδίζουν την απόδοση της ιστορικής μνήμης».

Οι φωτογραφίες δεν εμφανίζονται πλέον διαθέσιμες στην πλατφόρμα eBay. Η αγγελία αποσύρθηκε, χωρίς να διευκρινιστεί αν το υλικό αγοράστηκε ή αν κατέβηκε χωρίς συναλλαγή, σύμφωνα με την ΕΡΤ.

Η προέλευση των φωτογραφιών

Σύμφωνα με πληροφορίες, οι φωτογραφίες φέρονται να προέρχονται από άλμπουμ Γερμανού αξιωματικού που υπηρετούσε στη Μαλακάσα την περίοδο της Κατοχής. Πολλοί ιστορικοί εκτιμούν ότι το υλικό είναι γνήσιο, γεγονός που ενισχύει τη σημασία του ως ιστορικό τεκμήριο.

Η δημοσίευσή τους προκάλεσε δημόσια συζήτηση σχετικά με το κατά πόσο τεκμήρια τέτοιας αξίας πρέπει να κυκλοφορούν ως εμπορευματοποιημένα «προϊόντα», ή αν πρέπει να αξιοποιηθούν για τη διάσωση της ιστορικής μνήμης, με παρέμβαση του κράτους και άλλων συναφών φορέων.

Ειδικοί και ερευνητές, μιλώντας στο ΕΡΤnews, εκτίμησαν ότι οι φωτογραφίες είναι γνήσιες. Ο γιατρός και ερευνητής στην Ουάσινγκτον, Γιώργος Παυλάκης, ανέφερε ότι «είμαστε πράγματι συγκλονισμένοι πολλοί από εμάς από την ανακάλυψη αυτών των μοναδικών φωτογραφικών ντοκουμέντων που είναι τώρα σε δημοπρασία», χαρακτηρίζοντάς τα «σχεδόν σίγουρα πραγματικά γνήσια ντοκουμέντα». Διευκρίνισε ότι «αυτό φυσικά θα το πουν οι πιο ειδικοί όταν έρθουν στα χέρια των Ελλήνων, που θα πρέπει να γίνει οπωσδήποτε».

Αντιδράσεις πολιτικών φορέων

ΠΑΣΟΚ: «Η ιστορία δεν μπαίνει σε πλειστηριασμό»

Το ΠΑΣΟΚ ζητά «το Υπουργείο Πολιτισμού να συγκροτήσει άμεσα επιτροπή για τη διαπίστωση της αυθεντικότητας των φωτογραφιών και αν αυτή επιβεβαιωθεί, να προχωρήσει στην αγορά τους». Όπως σημειώνει, «αποτελούν τεκμήρια μιας εμβληματικής στιγμής της ελληνικής ιστορίας. Είναι αποδείξεις του ηρωισμού και του πατριωτισμού όσων θυσιάστηκαν για την ελευθερία, την ανεξαρτησία και τη δημοκρατία. Η ιστορία δεν μπαίνει σε πλειστηριασμό».

ΣΥΡΙΖΑ: «Το ιστορικό δράμα έγινε συγκεκριμένη εικόνα»

Ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ, Σωκράτης Φάμελλος, τόνισε: «αυτά τα ντοκουμέντα δεν είναι εμπόρευμα. Είναι η ιστορία μας. Η ελληνική πολιτεία οφείλει να τα αποκτήσει και να τα αναδείξει ως αναπόσπαστο στοιχείο της ιστορίας και της παιδείας».

Ο εκπρόσωπος Τύπου Κώστας Ζαχαριάδης δήλωσε ότι «με τη δημοσίευση φωτογραφιών από τους 200 κομμουνιστές αγωνιστές που οδεύουν προς εκτέλεση από τους ναζί κατακτητές, στο σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944, το ιστορικό δράμα έγινε συγκεκριμένη εικόνα και οι σπαρακτικές μαρτυρίες μάς κοιτούν πλέον κατάματα και αγέρωχα, όπως κοιτούν και οι μελλοθάνατοι τον φωτογραφικό φακό».

Υπενθυμίζει δε ότι «οι 200 της Καισαριανής εκτελέστηκαν την Πρωτομαγιά του 1944 από τις ναζιστικές δυνάμεις Κατοχής, ως αντίποινα για τη δράση του ΕΛΑΣ. Παραδόθηκαν στις δυνάμεις Κατοχής, δηλαδή τους Γερμανούς ναζί, από το καθεστώς της 4ης Αυγούστου».

ΚΚΕ: «Αυτές οι φωτογραφίες δεν μπορεί να βρίσκονται σε εμπόρους»

Ο γενικός γραμματέας του ΚΚΕ, Δημήτρης Κουτσούμπας, τόνισε ότι «συγκλονιστικά ντοκουμέντα. Πρόκειται για ήρωες, μέλη και στελέχη του ΚΚΕ και αυτές οι φωτογραφίες δεν μπορεί να βρίσκονται σε εμπόρους, σε ιδιώτες. Πρέπει να αποδοθούν στον ελληνικό λαό. Το ΚΚΕ θα πάρει τις απαραίτητες πολιτικές και άλλες πρωτοβουλίες, ώστε το κράτος, η Βουλή, να αποδώσει αυτά στον Δήμο Καισαριανής, στον Δήμο Χαϊδαρίου και στο ΚΚΕ για να κρατηθεί ζωντανή η ιστορική μνήμη».

Η τοποθέτηση της ΝΕΑΡ 

Ο Αλέξης Χαρίτσης, επικοινώνησε τηλεφωνικά με τη Λίνα Μενδώνη, ζητώντας «να διεκδικηθούν θεσμικά ως κομμάτι της εθνικής μας Ιστορίας και να περιέλθουν στην κυριότητα του Ελληνικού Κράτους, αφού ελεγχθεί η αυθεντικότητά τους», ενώ θα καταθέσει κοινοβουλευτική ερώτηση. Ο Χαρίτσης σχολίασε ότι «Χθες, 82 χρόνια μετά, κοιτάξαμε τους μελλοθάνατους στα μάτια. Οι φωτογραφίες αυτές δεν είναι απλώς ιστορικά ντοκουμέντα. Είναι τεκμήρια συλλογικής μνήμης και αυτογνωσίας».

Παρέμβαση Αλέξη Τσίπρα

Ο πρώην πρωθυπουργός απέστειλε επιστολή στον πρόεδρο της Βουλής, Νικήτα Κακλαμάνη, προτείνοντας «το Ίδρυμα της Βουλής να αγοράσει αυτές τις φωτογραφίες, ως φόρο τιμής στην αντίσταση και τους νεκρούς της, αλλά και ως τεκμήριο του ηρωισμού με τον οποίο ο ελληνικός λαός αντιμετώπισε τη λαίλαπα της ναζιστικής κατοχής».

Ο Βέλγος συλλέκτης Τιμ Ντε Κρένε (Tim de Craene), που κατείχε τις φωτογραφίες, δήλωσε στην «Εφημερίδα των Συντακτών» ότι «σήμερα το πρωί, αποφάσισα προσωπικά να κλείσω τις δημοπρασίες του eBay σχετικά με τις ιστορικές φωτογραφίες της Καισαριανής. Δεν έχει ληφθεί ακόμη απόφαση για πώληση και παραμένω ανοιχτός σε εποικοδομητικό διάλογο με τις αρμόδιες ελληνικές κυβερνητικές Αρχές σχετικά με το μέλλον αυτού του υλικού».

Η απουσία επίσημης αντίδρασης προκαλεί αντιδράσεις

Παρά τα εκτεταμένα αιτήματα για παρέμβαση και προστασία των ιστορικών φωτογραφιών, η κυβέρνηση παραμένει έως τώρα αδρανής. Η Νέα Δημοκρατία δεν έχει εκδώσει σχετική ανακοίνωση ούτε έχει προβεί σε επίσημη δήλωση για το ζήτημα των φωτογραφιών, αλλά ούτε και για το περιστατικό βανδαλισμού στο Μνημείο των 200 στην Καισαριανή.

Το Υπουργείο Πολιτισμού επίσης δεν έχει δημοσιοποιήσει κάποια τοποθέτηση για το εάν προτίθεται να αναλάβει πρωτοβουλία ή να μεριμνήσει για την ασφάλεια και την απόδοση των ιστορικών τεκμηρίων, ενώ μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει καμία επίσημη ανακοίνωση ή ενημέρωση για ενδεχόμενες ενέργειες.

Η απουσία αντίδρασης καταγράφεται σε μια περίοδο κατά την οποία το ζήτημα έχει ήδη αποκτήσει έντονη δημόσια προβολή.

Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης δήλωσε ότι «το υπουργείο Πολιτισμού έχει δρομολογήσει ήδη τις διαδικασίες απόκτησής τους», ωστόσο η σιωπή της κυβέρνησης δεν μπορεί να θεωρηθεί ουδέτερη. Σε μια στιγμή όπου η δημόσια συζήτηση για την ιστορική μνήμη, την Εθνική Αντίσταση και τη διαχείριση του παρελθόντος παραμένει ιδιαίτερα φορτισμένη, η αποχή της εκτελεστικής εξουσίας από σαφή θέση δημιουργεί εύλογα ερωτήματα.

Προκύπτουν ερωτήματα για το αν η κυβέρνηση θεωρεί το θέμα δευτερεύον, αν υποτιμά το συμβολικό βάρος των φωτογραφιών ή αν επιλέγει σκόπιμα να μην εμπλακεί σε μια υπόθεση που αγγίζει ιστορικές και ιδεολογικές αντιπαραθέσεις.

Η έλλειψη επίσημης τοποθέτησης αφήνει το περιθώριο να καλλιεργείται η εντύπωση επιλεκτικής ευαισθησίας σε ζητήματα Ιστορίας. Το θέμα δεν είναι αν η μνήμη ανήκει σε συγκεκριμένο πολιτικό χώρο, αλλά αν το κράτος αναγνωρίζει ότι ορισμένα τεκμήρια υπερβαίνουν την αγορά και εντάσσονται στη σφαίρα της συλλογικής ευθύνης.

Μέχρι στιγμής, η κυβέρνηση δεν έχει δώσει απάντηση σε αυτό το ερώτημα.

Ο πρόεδρος της Βουλής, Νικήτας Κακλαμάνης, ξεκαθάρισε ότι «η Βουλή δεν έχει καμία δουλειά, είναι δουλειά του υπουργείου Πολιτισμού. Θα ζητήσω την Πέμπτη να με εξουσιοδοτήσει η διάσκεψη των προέδρων ώστε να ελέγξουμε τη γνησιότητα φωτογραφιών. Υπάρχει διεθνής νόμος που απαγορεύει σε αυτή την πλατφόρμα να εμπορεύεται τεκμήρια πολέμου. Αν δεν υπάρχει τέτοιο κώλυμα, η Βουλή θα προσπαθήσει να τις πάρει».

Ο Ενιαίος Σύλλογος Υπαλλήλων ΥΠΠΟ Αττικής, Στερεάς και Νήσων τόνισε πως «το υπουργείο Πολιτισμού, ως καθ’ ύλην αρμόδιο, οφείλει να επέμβει, ώστε οι φωτογραφίες να αποσυρθούν από την πλατφόρμα ηλεκτρονικού πλειστηριασμού, να εξεταστεί η γνησιότητά τους και, αν αποδειχτεί, να επιστραφούν στην χώρα, να τεκμηριωθούν και να εκτεθούν σε κατάλληλο χώρο. Η εμπορική διακίνηση τέτοιων τεκμηρίων εγείρει σοβαρό ζήτημα σεβασμού προς τα θύματα και τη συλλογική μνήμη».

Διαβάστε επίσης

Πάνος Ρούτσι: «Δεν είμαι ήρωας είμαι ένας πατέρας που πονάει» (video)

Jmail: Ο ευκολότερος τρόπος για πρόσβαση στα mail Έπσταϊν

Θα έχουμε ήδη χάσει…