Πόσες φορές το αθάνατο ελληνικό DNA έχει κάνει, και θα κάνει ακόμη, τα μαγικά του, πάνω σε μια από τις κρίσεις ξερολίασης του; Ξεκίνησα επιθετικά ε; Κάτσε να σ’ τα πω. Θα μιλήσουμε με παραδείγματα, όπως μ’ αρέσει να κάνω πάντα. Αποδεδειγμένα πλέον, χρησιμοποιούμε τη φράση «Όπου δε πίπτει λόγος, πίπτει ράβδος», ως απόδοση μιας φράσης που κανονικά λέει «Εκεί που δε πίπτει λόγος, δε πίπτει ούτε ράβδος». Επειδή ταιριάζει πιο όμορφα στο αφήγημα περί διαπαιδαγώγησης, και όχι μόνο, δώσαμε μια λάθος ερμηνεία σε μια φράση που χρησιμοποιούμε ως επίκληση στην αυθεντία.

Ένα πονηρεμένο, καχύποπτο, ίσως και λίγο προβοκατόρικο μυαλό (μη με κοιτάς έτσι, τυχαία το λέω) θα ξεκινούσε να αναρωτιέται αν έχουμε κάνει παρόμοιες παρασπονδίες με άλλες φράσεις ή το νόημα τους. Και, ως εκ θαύματος, βρίσκω την πρώτη από αυτές τις φράσεις, κάνοντας μια εισαγωγή σε όσα έζησε και είπε ο Λουθηρανός θεολόγος Dietrich Bonhoeffer, ένας από τους «συνωμότες» της επιχείρησης Βαλκυρία, γνωστή και ως «20 July Plot». Ήταν μια, δυστυχώς για όλους, αποτυχημένη προσπάθεια δολοφονίας του Χίτλερ από Γερμανούς αντιστασιακούς. Από εκείνη την ημέρα, ο Dietrich φυλακίστηκε. «Και τι με νοιάζει εμένα ο Λουθηρανός;» Να γιατί: για όσα μελέτησε και έγραψε για την ανθρώπινη «ανοησία», όσο περίμενε το ναζιστικό καθεστώς να του κλείσει ραντεβού με το Δημιουργό του (μιας και ήταν θεολόγος, μάλλον κάπως έτσι θα το έβλεπε). The Terrifying Theory of Stupidity You Were Never Meant to Hear – Dietrich Bonhoeffer.

Για τον Bonhoeffer, η ανοησία δεν ήταν αυτό που θεωρούμε όλοι εμείς. Ήταν, εκτός όσων άλλων είπε, η λανθασμένη εντύπωση ότι κάνουμε κάτι καλό, με καλές προθέσεις, ενώ στην πραγματικότητα υπάρχουν άνθρωποι που βλάπτονται από τις ενέργειες μας. Επειδή δε μου πολυπηγαίνει να το παίζω εγκυκλοπαίδεια, κάνω πολύ χοντροκομμένες παραλείψεις, γιατί με τη φιλοσοφία μού είναι πολύ εύκολο να ξεκινήσω να μακρηγορώ.

Το απόσταγμα, λοιπόν, των προβληματισμών του είναι πως ένας μορφωμένος, κατά τ’ άλλα, άνθρωπος με κριτική σκέψη, παραδίδει τη λογική του στο έλεος μιας συμφωνίας που έκανε η αγέλη, όσο παράφρων κι αν είναι αυτή, κι όσο κι αν αυτός μπορεί να το δει στην αρχή. Αν το ερευνήσουμε λίγο, αυτό θα μπορούσε να το κάνει, πρώτον για να προστατέψει τον εαυτό του, και ύστερα γιατί έτσι θεωρεί ότι προστατεύει την αγέλη και την ενότητα της. Ο Bonhoeffer στέκεται πιο πολύ στο πρώτο, γιατί την προκειμένη στιγμή, αυτό τον απασχολούσε: πώς γίνονταν τόσο βίαιο και απάνθρωπο ένα άτομο, χωρίς να έχει στηρίξει ποτέ στη ζωή του κανένα από τα δόγματα του ναζισμού.

Και κοίτα, τώρα, πως φτάνουμε στο σημείο από όπου ξεκινήσαμε: η αλήθεια πονά τον κάτοχό της, όχι το συνομιλητή του. Πόσες φορές, σε κουβέντες μας, έχουμε πει ότι η αλήθεια πονάει για πείσουμε το κοινό μας; Τι γίνεται όταν πρέπει να πείσουμε ένα μυαλό σε λειτουργία αυτοσυντήρησης;

Σε εποχές παραλογισμού, φόβου, απολυταρχίας, η αλήθεια πονάει όσους την κουβαλάνε κι όσους την πλησιάζουν. Τους πρώτους, διότι σκέφτονται πώς, και αν, πρέπει να αντισταθούν στο πλήθος που κοροϊδεύει τον εαυτό του. Τους δεύτερους, επειδή, πέραν αυτού, πρέπει να κοιταχθούν στον καθρέφτη και να πουν «έκανα λάθος».

Δύο βήματα πίσω, μαζί. Είναι απελευθερωτικό να γνωρίζεις πως η βιολογία σου μπαίνει εμπόδιο στην κρίση σου, δεν είναι ταπεινωτικό. Δείχνει από που ξεκίνησε ο άνθρωπος, ως μια μηχανή που κυνηγούσε την επιβίωση της, και που κατέληξε, ένας φάρος που οδηγεί το διπλανό του σε μέρη που βασιλεύουν καινούριες αλήθειες. Αυτή η συνειδητοποίηση, της συλλογικοποίησης της αλήθειας, βλαβερής ή μη, θα έπρεπε να μαλακώνει τον τρόπο που κρίνουμε τον εαυτό μας και τους άλλους, και να δίνει ελπίδα για την εξύψωση πιο φιλόξενων «δογμάτων».

Κι εδώ θα δώσω χώρο για έναν από τους Ανθρώπους που με σπρώξανε να γράψω το πρώτο μου δοκίμιο, μετά από το οποίο ήρθαν κι έρχονται τόσα ακόμα. Τον Χρόνη Μίσσιο, τον παππού Χρόνη. Ο παππούς Χρόνης, είπε σε ελεύθερη απόδοση, όπως συνηθίζω και μ’ αρέσει «Το να μείνεις τρυφερός είναι πράξη επαναστατική». Υπάρχει κάτι πιο τρυφερό, πιο ανθρώπινο από το να διαφυλάσουμε τις αλήθειες μας και να ψάχνουμε να αποδομήσουμε τις ανακρίβειες μας;

Υπάρχει κάτι το τρομακτικό κάτω από τη διαρκή αμφισβήτηση. Κάτω από τη διαρκή αναζήτηση της αλήθειας και της ταπεινότητας που κρύβει η παραδοχή ότι τα πράγματα μπορεί να είναι πιο σύνθετα απ’ όσο θα ήθελα να είναι. Αυτός είναι και ο λόγος που οι απλοϊκές εξηγήσεις πουλάνε περισσότερο.

Είναι πιο εύκολο να σκεφτώ ότι «μου πήρε τη δουλειά ο ξένος» απ’ το να δω ότι αυτός που πληρώνει «τον ξένο» τα μισά απ’ ό,τι πλήρωνε εμένα τρίβει τα χέρια του αφενός που γλίτωσε λεφτά «προσφέροντας» μισθούς πείνας, κι αφετέρου που εγώ δεν κατηγορώ εκείνον. Μπορούσαμε να δουλεύουμε και οι δύο, αυτό το δείχνουν τα νούμερα πλέον. Μα είναι μια κουβέντα που θα γίνει σε άλλο δοκίμιο, και την έχουν κάνει ένα μάτσο οικονομολόγοι χρόνια τώρα. Να μιλάμε και με ντοκουμέντα, όπως τούτο το βιβλίο.

Σε κάθε περίπτωση, το να μην το δω αυτό, δε με κάνει απαραίτητα ανόητο, με κάνει τρομαγμένο, απελπισμένο για επιβίωση. Κάποια στιγμή, βέβαια, οφείλω να το συνειδητοποιήσω, και κάπου εκεί θα πονέσω. Θα πονέσω διπλά, για όσα πίστευα, και για τον κόσμο και τη σαπίλα που προσπαθεί να κρύψει τόσο απεγνωσμένα. Γεγονότα που ξηλώνουν το ύφασμα της επίπλαστης πραγματικότητας κι αφήνουν το φως της σκληρής αλήθειας να περάσει από μέσα, είναι επιβεβλημένο πια να γίνουν η προσωπική αφετηρία του καθενός και της καθεμιάς για να στήσει το οικοδόμημα των ιδεών του με τα υλικά των ιδανικών της.

Αυτή η σαπίλα πλέον ζητά από εσένα έναν αγώνα πραγματικό, χρονοβόρο, επικίνδυνο, αγώνα με κόστος και προσωπικό πόνο. Είναι πολλά αυτά που πρέπει να χάσουμε, πριν αρχίσουμε να κερδίζουμε αυτά που αξίζουμε. Για τα διαδικαστικά του αγώνα αυτού θα μιλήσουμε, θα μιλάμε. Όπως πρέπει να μιλάμε για τη στιγμή που καταλάβαμε ότι πρέπει να αντιπαλέψουμε την κατάσταση, για να έρθουμε πιο κοντά, να γνωριστούμε ουσιαστικά και να μας ακούσουν όσες και όσοι δεν είχαν αυτή την ευχή-κατάρα να ζήσουν εκείνη τη στιγμή που γκρέμισε τα προηγούμενα και θεμελίωσε τα επόμενα μας.

Είναι πολλά αυτά που είπα, κι άλλα τόσα αυτά που σκέφτομαι, και η ώρα έχει ήδη περάσει τις τρεις το βράδυ. Αν έχω ένα βίτσιο με τα γραπτά μου, είναι να τους δίνω κατακλείδες. Οπότε: αν θελήσεις να αμφισβητήσεις κάποια αλήθεια, ξεκίνα με τη δική σου. Όσα κι αν νομίζεις πως ξέρεις, ενόχλησε τον εαυτό σου, ενόχλησε τους άλλους για να σου πουν τις δικές τους.

Άκουσέ τους. Όσο αντίθετη κι αν είσαι, όσο δύσπιστος κι αν νιώθεις. Άκουσε τους. Έχετε να μάθετε πολλά ο ένας από την άλλη. Να βγείτε παρέα από την αγέλη, για να μπορέσετε να την αγκαλιάσετε πιο σφιχτά.

Διαβάστε επίσης:

Κοινωνικός Δαυίδ εναντίον πολιτικού Γολιάθ

Στήλη άλατος: Ε-πιστολική ψήφος

15ο Αντιρατσιστικό φεστιβάλ Πρέβεζας: Μια τελίτσα ακόμη για έναν πιο ανθρώπινο κόσμο