Μπορεί να μην το έχεις δει, αλλά σίγουρα τον έχεις ακούσει κάπου, καθώς η φωνή του Ορέστη Μήλιου έχει βρεθεί σχεδόν παντού.

Από το ραδιόφωνο, μέχρι και τις διαφημίσεις έως και τα reels του στα social media που έχουν χιλιάδες προβολές και αντιδράσεις.

Ο γνωστός voice actor μίλησε στο The Untold για τη χρησιμότητα των σωματείων στο επάγγελμα του, το πώς προετοιμάζεται πριν από κάθε δουλειά και την προπόνηση που κάνει για να έχει τη φωνή του σε φόρμα, αλλά και για την ανάγκη δημιουργίας νομικού πλαισίου για τους ηθοποιούς φωνής.

Λοιπόν, voice actor στην Ελλάδα. Πώς είναι η καθημερινότητα όταν αυτά τα δύο πράγματα πάνε μαζί, δηλαδή voice actor και Ελλάδα; Τι γίνεται;

«Σίγουρα είναι πολύ διαφορετικά από ό,τι θα ήταν στην Αμερική, ας πούμε. Γιατί στην Αμερική ξέρω ότι υπάρχει πολύ παραπάνω δουλειά, επειδή είναι μια αγορά με πολύ περισσότερα εκατομμύρια ανθρώπων και πολύ περισσότερο πρωτότυπο υλικό, δηλαδή original περιεχόμενο που χρειάζεται acting και voice acting.

Επίσης, παίζει πάρα πολύ στην Αμερική το θέμα του agent. Οι περισσότεροι voice actors, τουλάχιστον από ένα επίπεδο και πάνω, έχουν έναν agent, ο οποίος είναι υπεύθυνος να τους κλείνει δουλειές, σαν manager δηλαδή. Συνεργάζεται με εταιρείες παραγωγής, τους προτείνει, τους στέλνει απευθείας σε auditions και μετά μπορεί να κρατάει ένα ποσοστό.

Αυτό στην Ελλάδα δεν παίζει. Οπότε, δυστυχώς ή ευτυχώς, είσαι τελείως ο κύριος του εαυτού σου και της δουλειάς σου. Και αποτέλεσμα είναι ότι ένα πολύ μεγάλο μέρος της δουλειάς μου δεν είναι τόσο “fun” όσο φαίνεται.

Γιατί ένα τεράστιο κομμάτι είναι να απαντάς emails, να ψάχνεις για auditions, να μιλάς με εταιρείες παραγωγής. Υπάρχει δηλαδή πάρα πολύ administration κομμάτι, από το τιμολόγιο που θα κόψεις για να πληρωθείς, μέχρι το να πάρεις τηλέφωνο για να θυμίσεις ότι πρέπει να σε πληρώσουν, ή να κυνηγάς δουλειές που δεν έρχονται εύκολα.

Είσαι ένας τελείως ελεύθερος επαγγελματίας, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Και πάρα πολύ μεγάλο κομμάτι της δουλειάς μου δεν είναι στο μικρόφωνο όταν γράφω, αλλά το γύρω-γύρω, το να μιλάω με πελάτες, να κάνω auditions, να πηγαίνω σε στούντιο για ηχογραφήσεις.

Το “fun” κομμάτι, δηλαδή το καθαρά δημιουργικό, είναι το μικρότερο».

Υπάρχει για τους voice actors ειδικό σωματείο; Είσαι μέσα σε αυτό;

«Ναι, πολύ καλή ερώτηση. Υπάρχουν σωματεία. Υπάρχει ένα για τους εκφωνητές, τους voice over artists, που είναι και το βασικό κομμάτι που κάνω εγώ, κυρίως εκφωνήσεις διαφημίσεων.

Υπάρχει το ΣΕΔΙΚΕ, το σωματείο επαγγελματιών εκφωνητών, στο οποίο είμαι μέλος και προσπαθεί να διασφαλίσει κατώτατες αμοιβές, ώστε ένας επαγγελματίας εκφωνητής να μπορεί να ζήσει από αυτό.

Και το λέω επειδή είμαι από Θεσσαλονίκη και ξεκίνησα από εκεί, η Θεσσαλονίκη σε αυτό το κομμάτι δεν είχε οργανωθεί σωστά και δεν είχε αντίστοιχο σωματείο για χρόνια. Οπότε οι τιμές εκεί ήταν πολύ χαμηλές, πραγματικά “στα τάρταρα” όταν ξεκίνησα εγώ.

Στην Αθήνα, όμως, επειδή οι επαγγελματίες οργανώθηκαν σε σωματείο και προσπάθησαν να το τηρήσουν και να το επικοινωνήσουν στις εταιρείες παραγωγής, οι τιμές είναι πολύ διαφορετικές και πολύ πιο βιώσιμες.

Γιατί αυτή η δουλειά δεν είναι σταθερή, μπορεί έναν μήνα να κάνεις τρεις εκφωνήσεις και τον επόμενο καμία. Άρα το να μπορεί κάποιος να ζήσει από αυτό και να το κάνει επαγγελματικά σημαίνει ότι πρέπει να υπάρχει ένα πλαίσιο που να το στηρίζει.

Επίσης υπάρχει και το κομμάτι των δικαιωμάτων χρήσης. Δηλαδή το πού θα παίξει η φωνή σου, για πόσο διάστημα, και να μην χρησιμοποιείται πέρα από τη συμφωνία.

Γι’ αυτό τα σωματεία είναι πολύ σημαντικά. Εγώ είμαι μέλος και της ΕΝΕΜ, της Ένωσης Ελλήνων Μεταγλωττιστών, που αφορά τους voice actors, τους ηθοποιούς φωνής, και προσπαθεί να διασφαλίσει ότι οι επαγγελματίες θα πληρώνονται σωστά και θα έχουν δικαιώματα.

Γιατί υπάρχει μεγάλος ανταγωνισμός. Πολλοί θέλουν να το κάνουν και μπορεί να το κάνουν, αλλά υπάρχει ο κίνδυνος να “ξεφτιλιστεί” το οικονομικό κομμάτι πολύ εύκολα, αν αρχίσει μια εταιρεία παραγωγής να λέει “έλα με 5 ευρώ την ώρα”. Και μετά πάει ντόμινο και όλοι πέφτουν χαμηλότερα.

Οπότε τα σωματεία για μένα είναι απαραίτητα και τα στηρίζω πολύ, βοηθάνε πάρα πολύ».

Την περίοδο του κορονοϊού, σχετικά με αυτό που είχε συμβεί με τους ηθοποιούς που ήταν στους δρόμους, εσείς σαν voice actors, που δεν είστε πάνω σε κάποια σκηνή, πώς ήταν εκείνη η περίοδος για το επάγγελμά σας; Εφόσον υπάρχουν διαφορετικά σωματεία και διαφορετικές ανάγκες και συνθήκες;

«Κοίταξε, υπήρχαν δύο ταχύτητες μέσα στον κορονοϊό.

Η μία ήταν οι πιο παλιοί εκφωνητές και ηθοποιοί φωνής, οι οποίοι δεν μπόρεσαν εύκολα να κάνουν το switch στο “γράφω από το σπίτι”. Δηλαδή το να πάρεις εξοπλισμό, να στήσεις ένα home studio, να φτιάξεις τον χώρο σου ώστε να μπορείς να ηχογραφείς σωστά. Αυτοί μπορεί να έχασαν δουλειές ή να ζορίστηκαν πολύ περισσότερο.

Και υπήρχαν και οι νεότεροι εκφωνητές και voice actors, που είχαν μια πιο άμεση σχέση με την τεχνολογία και κατάφεραν σταδιακά να προσαρμοστούν. Εγώ ήμουν μέσα σε αυτούς. Κατάφερα να χτίσω ένα home studio, δηλαδή έναν χώρο στο σπίτι μου ώστε να μπορώ να δουλεύω σωστά, χωρίς αντηχήσεις και χωρίς reverb, με καθαρό ήχο.

Αυτό με βοήθησε πάρα πολύ, και βοήθησε και πολλούς συναδέλφους. Γιατί ξαφνικά μπορούσες να δουλεύεις από το σπίτι, κάτι που μετά τον κορονοϊό έγινε πλέον στάνταρ σε μεγάλο βαθμό. Ακόμα και τώρα, ένα μεγάλο ποσοστό της δουλειάς που κάνω το γράφω από το σπίτι.

Και αυτό βολεύει και τις εταιρείες παραγωγής, γιατί δεν χρειάζεται να κλείνουν στούντιο και να δεσμεύουν χώρο. Απλά σου λένε “γράψ’ το από το σπίτι”. Όχι πάντα βέβαια, υπάρχουν περιπτώσεις που ο πελάτης θέλει να σε ακούσει live, θέλει να είσαι σε στούντιο. Αλλά πολλές δουλειές πλέον γίνονται remote.

Μετά τον κορονοϊό εμφανίστηκαν και νέα πράγματα. Μας είχε προσεγγίσει μια εταιρεία από την Αμερική που προσπαθούσε να δημιουργήσει ένα online στούντιο μέσω software, όπου ηχογραφούσαν συγχρονισμένα ηθοποιοί από διαφορετικά σημεία.

Αυτό όμως φέρνει και πολλά προβλήματα. Στην αρχή το δοκίμασα, αλλά μετά το σταμάτησα και ήμουν και αρκετά αντίθετος, γιατί εκεί μπαίνει ένα λεπτό κομμάτι ανάμεσα στον καπιταλισμό και στο κεφάλαιο που προσπαθεί να μειώσει κόστος εις βάρος της ποιότητας και του ίδιου του ερμηνευτή.

Σε τέτοιες περιπτώσεις κόβονται ρόλοι που είναι απαραίτητοι, όπως ο σκηνοθέτης, ο οποίος στη μεταγλώττιση είναι πολύ σημαντικός. Πρέπει να υπάρχει κάποιος που σε ακούει live, σε καθοδηγεί, και φροντίζει το τελικό αποτέλεσμα να είναι ομοιογενές.

Όταν αφαιρούνται αυτοί οι ρόλοι, δεν σημαίνει μόνο ότι λείπουν σημαντικές θέσεις εργασίας, αλλά συχνά σημαίνει και ότι ο ερμηνευτής δεν πληρώνεται σωστά ή δεν υπάρχει σωστή καθοδήγηση.

Οπότε ναι, υπήρξαν και προσπάθειες να εκμεταλλευτούν αυτή τη μετάβαση προς το remote με αρνητικό τρόπο».

Πόσο καιρό είσαι σε αυτό το επάγγελμα; Και πώς ξεκίνησε όλο αυτό; Πώς κατάλαβες ότι η φωνή σου έχει κάτι ξεχωριστό;

«Κοίταξε, ξεκίνησε από λίγο τύχη και συγκυρία, όπως συμβαίνει σε πολλά πράγματα στη ζωή.

Δεν είμαι από καλλιτεχνική οικογένεια, δεν είχα δηλαδή ανθρώπους γύρω μου που να είναι ηθοποιοί, οπότε δεν ήξερα καν ότι υπάρχει αυτό το επαγγελματικό μονοπάτι. Μικρός έκανα φωνούλες, έλεγα ότι θα ήθελα να δώσω τη φωνή μου σε παιδικά όταν μεγαλώσω, αλλά δεν το έβλεπα ρεαλιστικά γιατί δεν ήξερα κανέναν που να το κάνει.

Κάτι άλλο που ήθελα από μικρός ήταν να ασχοληθώ με την κωμωδία, να κάνω τους ανθρώπους να γελάνε. Τρελαινόμουν με κωμικούς που έβλεπα στην τηλεόραση και αργότερα στο YouTube.

Ξεκίνησα λοιπόν με stand-up comedy στη Θεσσαλονίκη, σε μια εποχή που δεν ήταν ακόμη τόσο διαδεδομένο. Θυμάμαι ότι το 2013, όταν έλεγα ότι κάνω stand-up, ο κόσμος δεν καταλάβαινε καν τι σημαίνει. Έπρεπε να το εξηγήσω με άλλους όρους.

Παράλληλα, έκανα και ταινίες μικρού μήκους με φίλους, κυρίως κωμικές. Εκεί άρχισα να κάνω μιμήσεις και φωνές για πλάκα, αλλά και voice over στις ταινίες μας, γιατί συχνά τις στήναμε σαν τρέιλερ με αφήγηση.

Μία από αυτές τις ταινίες έγινε viral και κάποιος που την είδε ζήτησε να με φέρουν σε επαφή με ένα στούντιο παραγωγής. Από εκεί ξεκίνησε ουσιαστικά όλη η ιστορία. Στην αρχή μου έλεγαν ότι δεν κάνω για αυτό ή ότι απλά έχω “ωραία φωνή”, αλλά δεν είχε προχωρήσει κάτι.

Όταν όμως ήρθε αυτή η ευκαιρία, την κυνηγήσα πολύ. Ήταν κάτι που δεν άφησα. Άρχισα να εξασκούμαι μόνος μου και να το δουλεύω σοβαρά.

Μετά κατέβηκα στην Αθήνα, αρχικά και για προσωπικούς λόγους, αλλά και επειδή η δουλειά αυτή είναι σχεδόν αποκλειστικά συγκεντρωμένη εδώ το 95% των εταιρειών παραγωγής και μεταγλώττισης είναι στην Αθήνα».

Ποια ήταν η πρώτη μεγάλη δουλειά;

«Η πρώτη “μεγάλη” δουλειά που θυμάμαι ήταν λίγο σοκ για μένα, το τρέιλερ της ταινίας “Ένας Άλλος Κόσμος” του Παπακαλιάτη, για την προβολή της ταινίας στην Κύπρο. Ήμουν πολύ νέος τότε και είχαν πειράξει λίγο τη φωνή μου για να ακούγεται πιο ώριμη. Το να ακούω τη φωνή μου σε κάτι τόσο μεγάλο ήταν πραγματικά σοκαριστικό.

Μετά άρχισαν να έρχονται και άλλες δουλειές, όπως διαφημίσεις και πιο μεγάλες παραγωγές. Από τότε πάντα πίστευα ότι η επιτυχία έρχεται από πολλή δουλειά. Δεν θεωρώ ότι βασίστηκα απλά σε “ταλέντο”, αλλά στο ότι δούλεψα πολύ και συνεχίζω να δουλεύω πολύ πάνω σε αυτό.

Έχω κάνει σεμινάρια αυτοσχεδιασμού, υποκριτικής, voice acting, ηχογράφησης, ραδιοφώνου κ.α., γενικά δεν έχω σταματήσει να εκπαιδεύομαι. Δεν επαναπαύομαι ποτέ».

Υπάρχουν ασκήσεις ή περιορισμοί στην καθημερινότητά σου για να προστατεύεις τη φωνή σου;

«Ναι, σίγουρα. Όποιος δουλεύει με τη φωνή του πρέπει να έχει ρουτίνες και να προστατεύει το “εργαλείο” του, όπως ένας αθλητής.

Πρέπει να προσέχεις τη φωνή σου όπως ένας δρομέας προσέχει το σώμα του για να μην τραυματιστεί. Είναι βασικό να πίνεις πολύ νερό, να μην φωνάζεις άσκοπα και να αποφεύγεις περιβάλλοντα που επιβαρύνουν τη φωνή, όπως χώροι με πολύ καπνό ή τσιγάρο.

Για παράδειγμα, δεν θα ήταν καλό να έχω μια σημαντική ηχογράφηση τη Δευτέρα και το Σαββατοκύριακο να έχω εκτεθεί σε πολύ θόρυβο και καπνό. Όλα αυτά επηρεάζουν άμεσα τη φωνή.

Η φωνητική είναι ουσιαστικά μια μορφή “γυμναστικής” για τις φωνητικές χορδές. Δεν σημαίνει ότι αν δεν κάνεις συνέχεια μαθήματα δεν μπορείς να δουλέψεις, αλλά όταν χρειάζεται να αποδώσεις σε κάτι δύσκολο, π.χ. πολλές ώρες έντασης, τότε φαίνεται αν έχεις προετοιμαστεί σωστά.

Αλλιώς μπορεί να προκληθεί φθορά με τον χρόνο. Υπάρχουν τραγουδιστές που ακούγεται ότι η φωνή τους έχει ταλαιπωρηθεί, όχι μόνο λόγω ηλικίας αλλά και λόγω υπερβολικής χρήσης χωρίς σωστή φροντίδα.

Η φωνή, ευτυχώς, μπορεί να αντέξει πολλά χρόνια αν τη φροντίζεις σωστά. Μπορεί να παραμείνει καλή ακόμα και στα 80 σου.

Οπότε ναι, πέρα από την ορθοφωνία και την εκπαίδευση, προσέχω αρκετά τη φωνή μου στην καθημερινότητα».

Επειδή αυτό είναι κάτι που κάνεις από μικρός και όσο μεγαλώνεις αλλάζει η φωνή σου, πώς αντιμετωπίζεις αυτή την αλλαγή; Η φωνή είναι ουσιαστικά και ένα “σήμα κατατεθέν”. Πρέπει να την ξαναδουλεύεις ή να την προσαρμόζεις;

«Κοίταξε, κάτι που μου κάνει συχνά εντύπωση είναι όταν μου γράφουν στα social media και ρωτάνε “ποια είναι η πραγματική σου φωνή”.

Και τους λέω: αυτή που ακούτε τώρα, αυτή είναι. Απλά μιλάω. Αλλά κάποιοι δυσκολεύονται να το πιστέψουν, και το είχα απορία κι εγώ παλιότερα.

Τελικά η φωνή έχει ένα εύρος, ένα range, πολλές “οκτάβες”. Μπορείς να μιλήσεις πιο ψηλά ή πιο χαμηλά. Και καταλαβαίνεις ποια είναι η φυσική σου περιοχή επειδή δεν κουράζεσαι όταν μιλάς εκεί.

Αν μιλούσα έξω από αυτό το φυσικό εύρος, θα κουραζόμουν πολύ γρήγορα, μέσα σε λίγα λεπτά.

Οπότε όχι, δεν είχα πάντα την ίδια “μπάσα” φωνή. Απλώς με βολεύει αυτός ο τόνος, είναι πιο φυσικός για μένα.

Και αυτό δεν είναι τυχαίο. Η φωνή μας επηρεάζεται από το πού μεγαλώνουμε, το κοινωνικό μας περιβάλλον, ακόμα και το socio-economic background.

Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος που μεγάλωσε σε επαρχία συχνά μιλά πιο δυνατά και σε πιο ψηλές εντάσεις. Ενώ κάποιος που μεγάλωσε σε πόλη, έχει μάθει να χαμηλώνει τη φωνή του, να μην ενοχλεί, να είναι πιο “μαζεμένος” στον δημόσιο χώρο.

Άρα ένα μεγάλο κομμάτι της φωνητικής είναι να “ξεμάθεις” πράγματα που έχεις αποκτήσει μεγαλώνοντας.

Όταν είμαστε παιδιά χρησιμοποιούμε όλο το εύρος της φωνής μας. Μετά, όσο μεγαλώνουμε, αρχίζουμε να την περιορίζουμε κοινωνικά.

Ακόμα και το επάγγελμα παίζει ρόλο. Άλλος τρόπος ομιλίας ενός δασκάλου, άλλος ενός στρατιωτικού, άλλος ενός υπαλλήλου που μιλά όλη μέρα με κόσμο.

Είναι ενδιαφέρον γιατί η φωνή είναι συνεχώς εξελισσόμενη. Και γι’ αυτό λέω ότι η “πραγματική φωνή” δεν είναι μία, είναι πολλές.

Μπορώ να μιλάω έτσι όπως τώρα, πιο χαμηλά, αλλά στη μητέρα μου ή στην κοπέλα μου μιλάω τελείως διαφορετικά, πιο γλυκά, πιο ήπια. Και αυτή επίσης είναι η φωνή μου.

Όπως ένας τραγουδιστής έχει εύρος από χαμηλές μέχρι υψηλές νότες, έτσι κι εμείς έχουμε διαφορετικές “φωνές” μέσα στην ίδια φωνή.

Η φωνή είναι μουσικότητα. Αν μιλούσα σε μία μόνο νότα θα ήταν αφύσικο και βαρετό. Στην πραγματικότητα παίζουμε συνέχεια με τον τόνο, κατεβάζουμε και ανεβάζουμε συχνότητες χωρίς να το σκεφτόμαστε.

Κάθε άνθρωπος έχει ένα φυσικό range που του επιτρέπει να εκφράζεται. Από εκεί και πέρα, βρίσκεις πού νιώθεις άνετα και εκεί καταλήγεις να μιλάς συνήθως.

Και αυτό φαίνεται πολύ και στην εκπαίδευση. Είχα συμμαθήτρια που μέσα στα πρώτα μαθήματα της είπαν ότι “μάλλον είσαι κόρη εκπαιδευτικών”, από τον τρόπο που μιλούσε, πιο μαζεμένα, πιο συγκρατημένα. Και όντως ίσχυε!

Η φωνή δείχνει πολλά για το πώς έχει μεγαλώσει κάποιος.

Και βλέπω επίσης ότι οι νεότερες γενιές μιλάνε διαφορετικά, πιο “αμερικανικά” σε μουσικότητα, λόγω της κουλτούρας και του ίντερνετ. Έχει αλλάξει το πώς ακούμε και μιλάμε.

Δεν το λέω αρνητικά, απλά είναι κομμάτι της ταυτότητας και της κοινωνίας μας».

Και όλα αυτά τα οποία έχουμε πει σήμερα, τα γράφεις στο βιβλίο σου και θέλω να μου πεις για το βιβλίο σου. Δηλαδή πάνω κάτω τι λες μέσα σε αυτό;

«Ναι, το βιβλίο μου δεν είναι καθαρά γραμμένο μόνο μέσα από την ιδιότητα του voice actor. Παράλληλα με το voice acting ασχολούμαι και με το stand-up, με το θεατρικό κομμάτι και με το public speaking. Με εξιτάρει πάρα πολύ η επικοινωνία, το να εκτίθεσαι μπροστά σε κοινό και να μεταφέρεις ένα μήνυμα.

Στην αρχή της καραντίνας ξεκίνησα να γράφω περισσότερο σαν σημειώσεις, πιο πολύ για μένα, πράγματα που είχα μάθει από όλη αυτή την πορεία. Δεν θεωρώ ότι ανακαλύπτω κάτι καινούριο, γιατί λίγο-πολύ για την επικοινωνία έχουν ειπωθεί τα πάντα από την αρχαιότητα, από ρήτορες όπως ο Κικέρωνας και άλλοι.

Αυτό που πιστεύω ότι μπορώ να προσφέρω είναι ο συνδυασμός. Επειδή έχω ασχοληθεί με διαφορετικά πεδία, υποκριτική, stand-up, κωμωδία, θέατρο, έχω πάρει μικρά “κομμάτια” από το καθένα. Το βιβλίο έγινε ένας συνδυασμός αυτών, σαν ένα πρακτικό εργαλείο επικοινωνίας που θα ήθελα κι εγώ να είχα διαβάσει νωρίτερα.

Δεν είναι ένα θεωρητικό βιβλίο για το public speaking με την έννοια “μίλα μπροστά σε 150 άτομα”, αλλά για το πώς μεταδίδεις ένα μήνυμα σε οποιοδήποτε πλαίσιο, σε μια παρέα, σε ένα meeting, σε μια τάξη ή σε μια μεγάλη ομιλία τύπου TEDx.

Ο στόχος είναι να κάνεις την επικοινωνία πιο αποδοτική, πιο στοχευμένη και πιο ενδιαφέρουσα, ειδικά σε μια εποχή όπου όλοι έχουμε διάσπαση προσοχής.

Ο τίτλος του βιβλίου είναι “Άσε κάτω το ρημάδι, μιλάω”. Έχει αυτό το κομμάτι του “άσε κάτω το κινητό”, γιατί θεωρώ ότι ο μεγαλύτερος εχθρός του ομιλητή σήμερα είναι το κινητό. Αν κάποιος βαρεθεί, ακόμα και σε ένα meeting, θα πάει αμέσως στο κινητό. Οπότε το στοίχημα είναι πώς κρατάς την προσοχή του άλλου.

Οπότε το βιβλίο λέει το πώς κρατάς το ενδιαφέρον σε κάτι τέτοιο».

Είπες νωρίτερα ότι έχεις συμμετάσχει σε μεταγλωτίσεις. Θέλω να μας πεις τους πιο διάσημους ρόλους που έχεις κάνει, τι διαφορά έχουν από μια διαφήμιση, από ραδιόφωνο, από τρέιλερ, και γενικά ποιοι είναι οι πιο γνωστοί ρόλοι σου.

«Είμαι σχετικά πιο φρέσκος στο κομμάτι της μεταγλώτισης, παρότι ο όρος “voice actor” τον χρησιμοποιώ περισσότερο. Αυτό το κάνω και γιατί στην Ελλάδα ο κόσμος δεν είναι πολύ εξοικειωμένος με τον τίτλο, ενώ στην Αμερική είναι κάτι πολύ πιο συνηθισμένο, όπως “voice over artist” ή “voice talent”.

Στην πράξη, στη μεταγλώτιση έχω δουλέψει λιγότερο, γιατί είναι μια σχετικά κλειστή αγορά στην Ελλάδα. Δεν γίνονται πάρα πολλές παραγωγές και συνήθως δουλεύουν συγκεκριμένοι άνθρωποι σε αυτόν τον χώρο. Δεν μου έχουν δωθεί τόσες ευκαιρίες όσες θα ήθελα.

Παρόλα αυτά έχω συμμετάσχει κυρίως σε video games. Έχω κάνει φωνές στο The Last of Us (remaster για PS5), όπου ήμουν ένας από τους “bad guys”, δηλαδή χαρακτήρας εχθρού που ακούγεται μέσα στο παιχνίδι. Ήταν αρκετά απαιτητικό γιατί για περίπου 25 ώρες ηχογράφησης έκανα φωνές, φωνές μάχης, ουρλιαχτά και διάφορες εκδοχές διαλόγων. Ήταν πάρα πολύ κουραστικό, αλλά πάρα πολύ fun.

Έχω επίσης δώσει τη φωνή μου σε δύο χαρακτήρες στο League of Legends, καθώς και σε άλλα ανεξάρτητα παιχνίδια για την αμερικανική αγορά, όπως το Dawn of Defiance, όπου έκανα και NPC χαρακτήρες όπως Σπαρτιάτες, Μινώταυρους και διάφορους περιφερειακούς ρόλους.

Έχω κάνει «Τόμας το τρενάκι», Barbie ταινία για Netflix. Επιπλέον έχω κάνει και πιο μικρές συμμετοχές σε animation και παραγωγές, όπως χαρακτήρες σε ανεξάρτητα projects. Πρόσφατα έκανα αρχαίο Έλληνα σε Αγγλικά με ελληνική προφορά και συμμετείχα και σε ένα animation από Αυστραλία.

Η διαφορά με τη διαφήμιση ή το ραδιόφωνο είναι ότι στη μεταγλώτιση και ειδικά στα video games δεν κάνεις ένα σύντομο μήνυμα. Καλείσαι να δώσεις πολλαπλές εκδοχές της ίδιας φωνής, με ένταση, συναισθήματα, μάχες, αντιδράσεις. Είναι πολύ πιο “acting” από απλή εκφώνηση».

Βλέπεις την καριέρα σου κάποια στιγμή εκτός Ελλάδας;

«Πολύ ωραία ερώτηση και μου δίνεις και μια καλή πάσα για να μιλήσω για κάτι που θεωρώ αρκετά συχνή παρανόηση. Πολλοί μου λένε: “Ρε φίλε, αφού το κάνεις σε τόσο καλό επίπεδο, γιατί δεν πας στην Αμερική να κάνεις καριέρα;”

Και η απάντηση είναι, δυστυχώς, πολύ πιο απλή και κάπως ξενερωτική.

Επειδή ο εγκέφαλος και το αυτί μας είναι πάρα πολύ εκπαιδευμένα στο να πιάνουν λεπτές διαφορές στη γλώσσα και στην προφορά, ένας Έλληνας native που δεν έχει μεγαλώσει δίγλωσσος με τα αγγλικά, όσο και να προσπαθήσει, όταν μιλάει αγγλικά, ο native speaker θα καταλάβει ότι δεν είναι Αμερικανός.

Ακόμα και αν έχεις πολύ καλή προφορά, κάπου θα “φαίνεται” ότι δεν είσαι native. Και αυτό, εκτός αν το ζητάει ο ρόλος, δηλαδή αν ο χαρακτήρας είναι όντως Ευρωπαίος ή Έλληνας, γίνεται μεγάλο εμπόδιο.

Το ίδιο ισχύει και σε άλλες γλώσσες, όταν δεν είμαστε native σε μια γλώσσα, δύσκολα θα περάσουμε ως 100% native.

Και αυτό στην αγορά του voice acting παίζει τεράστιο ρόλο. Γιατί στις περισσότερες παραγωγές δεν θέλουν να τραβήξει την προσοχή η προφορά, θέλουν ο άλλος να ακούει το μήνυμα, όχι να σκέφτεται “από πού είναι αυτός”.

Οπότε, αν κάποιος θέλει να δουλέψει εκτός Ελλάδας στο voiceover ή στο voice acting, πρέπει να δουλέψει πάρα πολύ με coaches προφοράς, να “σβήσει” την ελληνική προφορά του και να φτάσει σε ένα neutral ή σχεδόν native αμερικάνικο accent.

Ακόμα κι έτσι, αυτό παίρνει χρόνια. Και δεν είναι εγγυημένο ότι θα φτάσεις στο σημείο να περνάς ως native.

Αυτό πρακτικά μας περιορίζει πολύ, γιατί οι περισσότερες δουλειές εκτός Ελλάδας ζητούν native sounding voice. Εκτός αν θέλουν συγκεκριμένα ελληνική προφορά ή κάποιο European/neutral accent.

Αλλά σε γενικές γραμμές, είναι δύσκολο να βγεις έξω και να δουλέψεις διεθνώς αν δεν πληροίς αυτές τις προϋποθέσεις.

Και αυτό επηρεάζει και το εσωτερικό. Για παράδειγμα, αν έχεις έντονη τοπική προφορά, όπως κρητική ή θεσσαλονικιώτικη, πολλές φορές χρειάζεται να “μαλακώσει”, γιατί στη διαφήμιση δεν θέλεις ο ακροατής να σκέφτεται από πού είναι ο εκφωνητής. Θέλεις να ακούει το μήνυμα.

Υπάρχει λοιπόν μια ανάγκη για “ουδετερότητα” στη φωνή. Να είσαι όσο γίνεται αόρατος σαν εκφωνητής, ώστε να περνάει καθαρά το περιεχόμενο.

Και αυτός είναι και ο λόγος που κάποιες περιοχές ή προφορές έχουν λιγότερες ευκαιρίες στο voiceover σε σχέση με άλλες.

Αντίστοιχα, στην Κύπρο πολλές φορές επιλέγονται Έλληνες εκφωνητές για κυπριακές παραγωγές, ακριβώς επειδή η προφορά μπορεί να θεωρηθεί πιο ουδέτερη σε σχέση με τις τοπικές διαφοροποιήσεις.

Οπότε, συνολικά, το εξωτερικό είναι δύσκολο όχι επειδή δεν υπάρχει ταλέντο, αλλά επειδή το ζητούμενο της αγοράς είναι πολύ συγκεκριμένο: native ή σχεδόν native ήχος».

Εφόσον η δουλειά στο εξωτερικό είναι πιο ανεπτυγμένη, τι θα έπρεπε να αλλάξει στην Ελλάδα και από την πολιτεία, ώστε ένας voice actor να μπορεί να δουλεύει σε σωστές συνθήκες;

«Αυτό είναι μια αρκετά σύνθετη ερώτηση, γιατί όλο ξεκινάει από το πώς η πολιτεία και το κράτος σέβονται την τέχνη, τον πολιτισμό και την υποκριτική γενικότερα.

Πρώτα απ’ όλα, ένας ηθοποιός στην Ελλάδα παλεύει καθημερινά να επιβιώσει σε μια χώρα όπου συχνά οι πρόβες δεν πληρώνονται, τα θέατρα δεν διασφαλίζουν επαρκώς την επιβίωσή του και γενικά οι αμοιβές είναι χαμηλές σε πολλά κομμάτια της υποκριτικής και της φωνής.

Δεύτερον, δεν υπάρχει ένα οργανωμένο πλαίσιο μεταγλώττισης στην Ελλάδα. Αυτό δημιουργεί ένα μεγάλο debate, αν θα έπρεπε να υπάρχει ένας επίσημος φορέας ή ακόμη και σχολές μεταγλώττισης, όπως συμβαίνει σε χώρες όπως η Ισπανία ή η Γερμανία, όπου υπάρχουν εξειδικευμένες δραματικές σχολές μόνο για αυτό.

Αυτό όμως ανοίγει και ένα άλλο ζήτημα, το πόσο “ανοιχτό” είναι το επάγγελμα. Στην Ελλάδα μπορεί κάποιος χωρίς υποκριτικό background να μπει και να κάνει μεταγλώττιση, κάτι που δημιουργεί έντονη συζήτηση, γιατί επηρεάζει τον ανταγωνισμό και τους επαγγελματίες που έχουν σπουδάσει και δουλέψει χρόνια στο αντικείμενο.

Πέρα από αυτό, το πιο σημαντικό είναι τα δικαιώματα. Με τις πλατφόρμες όπως Netflix και Disney+, το μοντέλο έχει αλλάξει τελείως σε σχέση με την παλιά τηλεόραση. Παλιά ένα έργο παιζόταν συγκεκριμένες φορές, τώρα μπορεί να παίζεται συνεχώς σε streaming. Άρα είναι ασαφές πόσες φορές θα παίξει κάτι

Άρα τίθεται το ερώτημα, τι σημαίνει πνευματικό δικαίωμα σήμερα; Πώς αμείβεται ο ηθοποιός φωνής όταν η φωνή του χρησιμοποιείται ξανά και ξανά και παράγει αξία; .

Το σωστό, κατά τη γνώμη μου, είναι να υπάρχει ένα δίκαιο ποσοστό από τα κέρδη ή από τη χρήση, ώστε να μην πληρώνεται κάποιος μία φορά και μετά η εταιρεία να εκμεταλλεύεται επ’ άπειρον τη δουλειά του.

Ειδικά τώρα με το digital, που δεν είναι ξεκάθαρο πόσες φορές “παίζεται” κάτι, δημιουργείται ένα νομικό κενό γύρω από το τι σημαίνει πνευματικό δικαίωμα και ποιος τελικά κερδίζει.

Γενικά, έχουμε μια τάση στον καπιταλισμό να πηγαίνουμε προς το να κερδίζει όλο και περισσότερο ο ήδη ισχυρός και όχι ο ερμηνευτής ή ο απλός εργαζόμενος.

Αυτό φαίνεται και στα συμβόλαια. Μου έχει τύχει να μου ζητήσουν να υπογράψω συμφωνίες όπου ουσιαστικά παραχωρείς τη φωνή σου για απεριόριστη χρήση, σε όποια μορφή, για όσο χρόνο και με όποιον τρόπο θέλουν, ακόμα και για χρήσεις που δεν έχουν εφευρεθεί ακόμη.

Αυτό είναι κάτι που προσωπικά έχω αρνηθεί, γιατί θεωρώ ότι είναι απαράδεκτο απέναντι στη δουλειά μου. Υπάρχουν όμως και άλλοι που το υπογράφουν, και εκεί μπαίνει το ερώτημα ποιος προστατεύεται τελικά.

Έχω ακούσει και περιπτώσεις συναδέλφων που υπέγραψαν και μετά άκουγαν τη φωνή τους να χρησιμοποιείται αλλού, ακόμη και με ρομποτικές ή AI μορφές.

Οπότε χρειάζεται μια πολύ πιο ισχυρή νομική προστασία, είτε σε ευρωπαϊκό είτε σε εθνικό επίπεδο, που να προστατεύει τον ερμηνευτή και τον μικρό δημιουργό και όχι μόνο τις μεγάλες εταιρείες και αυτών που θέλουν να πάρουν ακόμα μια βίλα φέτος και βγάζουν λεφτά εις βάρος άλλων. Γιατί στο τέλος της ημέρας μιλάμε για ανθρώπους που προσπαθούν να ζήσουν, να σπουδάσουν τα παιδιά τους, να επιβιώσουν».

Φωτογραφίες: Ηλιάνα Καλαντζή

Διαβάστε επίσης:

26 Ιουνίου: Η παγκόσμια ημέρα κατά των ναρκωτικών είναι ημέρα διεκδίκησης – Οι Συλλογικές Δράσεις Κοινωνικής Αλληλεγγύης για το 18 Άνω καλούν στην πλατεία Κοραή

Γυναικοκτονία στην Καλαμάτα: Καμπάνια οικονομικής ενίσχυσης

Ο Εθισμός έκανε το El Paso να κοιτάξει τη Μητρόπολη κατάματα