Υπάρχουν συναυλίες που τις θυμάσαι για το πλήθος τους και υπάρχουν βραδιές που χαράσσονται στη μνήμη γιατί λειτούργησαν ως τελετές συλλογικής αποφόρτισης. Αυτό που συνέβη χθες το βράδυ στο στάδιο El Paso στην Καλλιθέα, στην παρουσίαση του νέου άλμπουμ Metropolis του Εθισμού, ήταν μια δημόσια κατάθεση ψυχής, μια γιορτή της επιβίωσης και, πάνω από όλα, μια υπόκλιση στη δύναμη της απεξάρτησης.

Η χθεσινή νύχτα είχε έναν συμβολισμό που ξεπερνά τα στενά όρια της μουσικής βιομηχανίας. Εκεί που η τέχνη συναντά τη θεραπεία, εκεί που το rap γίνεται όχημα για να σπάσει η σιωπή και να αναδυθεί ο «καθαρός εαυτός». 

Σε πλήρη αντίθεση με τα φορτωμένα, βιομηχανικά σκηνικά των μεγάλων hip-hop shows, η σκηνή χθες χαρακτηριζόταν από μια αφοπλιστική γύμνια. Κανένα περιττό εφέ, κανένας εντυπωσιασμός. Το μόνο που υπήρχε ήταν ο ίδιος, ο Melow και οι ιστορίες του. Αυτή η απλότητα του σκηνικού επέτρεπε στον λόγο του να απλωθεί και να γεμίσει το στάδιο, δημιουργώντας μια αίσθηση οικειότητας, σαν όλο το El Paso να ήταν μια μεγάλη γειτονιά.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο Εθισμός μας ταξίδεψε στο δικό του κέντρο της Αθήνας. Ραπάροντας για τα στενά του Γκύζη, για τις πολυκατοικίες, τα φανάρια και τις γκρίζες γωνιές της πόλης, κατάφερε να αποτυπώσει τη γεωγραφία της δικής του ενηλικίωσης. Δεν ήταν τυχαίες αναφορές σε περιοχές, αλλά μια χαρτογράφηση αναμνήσεων, εκεί όπου το προσωπικό βίωμα γίνεται συλλογικό για όσους μεγάλωσαν στο τσιμέντο της πρωτεύουσας.

Από νωρίς το El Paso είχε γεμίσει με ένα κοινό που δεν ήρθε για να καταναλώσει hype, αλλά για να ακούσει τον δικό του άνθρωπο. Όταν ο Εθισμός πάτησε στη σκηνή, το έκανε με εκείνη τη γνώριμη, σχεδόν παράδοξη για το μέγεθός του, αγνότητα και ευγένεια στο βλέμμα. Χωρίς ίχνος έπαρσης, καλωσόρισε τη γεμάτη αρένα και άνοιξε το κουτί των ιστοριών του με τους «Νυχτερινούς Εκφωνητές».

Η ενέργεια ήταν καταιγιστική. Η σκηνή πήρε φωτιά με τις διαδοχικές εμφανίσεις συνοδοιπόρων όπως ο Sidarta, ο Buzz Capitano και ο Bloody Hawk, ενώνοντας διαφορετικές σχολές και γενιές κάτω από την ίδια αστική στέγη. Όμως, η πραγματική κορύφωση δεν ήρθε μόνο μέσα από τα beats, αλλά κυρίως από τη σιωπή που προκάλεσε η απόλυτη έκθεση.

Η απεξάρτηση ως πολιτική πράξη στους στίχους του σύγχρονου αστικού ραπ

Η πιο καθηλωτική στιγμή της βραδιάς γράφτηκε όταν τα φώτα χαμήλωσαν και ένα ζωντανό πιάνο πήρε τη θέση του στη σκηνή. Ήταν η εισαγωγή για το «Lonarid & Lonalgal», το πιο θαρραλέο, βιωματικό κομμάτι του Εθισμού γύρω από το προσωπικό του ταξίδι στην απεξάρτηση.

Η μουσική επιλογή της μίξης του κλασικού πιάνου με τη ραπ, πέρα από αισθητική παρέμβαση, ήταν και μια δήλωση. Το πιάνο έφερε μια πρωτόγνωρη ευαισθησία και έναν βαθύ σεβασμό, μετατρέποντας το κομμάτι σε μια σύγχρονη απαγγελία. Εκεί, ο Εθισμός δεν «ράπαρε». Επικοινωνούσε το τραύμα του με την προσοχή ενός ανθρώπου που ξέρει πόσο κοστίζει η κάθε λέξη.

Ακούγοντας προσεκτικά τις «μπάρες» του κομματιού, αντιλαμβάνεσαι αμέσως πως για τον Εθισμό η απεξάρτηση δεν υπήρξε ποτέ μια ρομαντική, αφηρημένη απόφαση, αλλά ένα καθημερινό, ισόβιο συμβόλαιο επιβίωσης. Το δικό του «πιο σκληρό deal μαζί με τον θάνατο για ζωή».

Το θέμα της εξάρτησης και της απεξάρτησης συνολικά στα κομμάτια του Εθισμού είναι μια καθαρά κοινωνική και πολιτική ιστορία. Η αλήθεια είναι ότι η καταφυγή στις ουσίες εντός των υποβαθμισμένων λαϊκών γειτονιών δεν αποτελεί μια τυχαία, εγκληματική επιλογή, αλλά μια μορφή «τελετουργικής αντίστασης» και βίαιης διαφυγής από την ταξική αλλοτρίωση. Όταν ο καλλιτέχνης εξομολογείται ότι «παλιά το ’χα ανάγκη σαν φαγητό», δείχνει πόσο βαθιά είχε μπει η ουσία στη ζωή του. Έγινε καθημερινή ανάγκη, ένα καταφύγιο για να γεμίσει το κενό που αφήνει πίσω της μια ζωή γεμάτη «βία κι αφραγκία», τραύματα από την οικογένεια και οικονομική στενότητα. Σε έναν κόσμο που υπόσχεται την ευτυχία μέσα από το ίντερνετ, τις μετοχές και τα bitcoin, τα ναρκωτικά γίνονται το σκοτεινό καταφύγιο του περιθωριοποιημένου ανθρώπου, τον οποίο όμως η κοινωνία βιάζεται αμέσως να καταδικάσει. 

Αυτός ο «ηθικός πανικός» τείνει να παρουσιάζει τον χρήστη είτε ως επικίνδυνο εγκληματία είτε ως ένα απολύτως παθητικό, αξιολύπητο θύμα χωρίς δική του βούληση, ένας δυισμός τον οποίο το ραπ κείμενο έρχεται να διαλύσει ολοκληρωτικά. Η προσπάθεια για απεξάρτηση, έτσι όπως ακούγεται στα κομμάτια toy, είναι μια δυναμική μάχη να πάρει κανείς τη ζωή του πίσω και να αρνηθεί τις ταμπέλες του «πρεζάκια». Δεν υπάρχει χώρος για ντροπή και κοινωνική απολογία για το παρελθόν, αλλά μια ριζική ανασηματοδότηση των βιωμάτων, καθώς οι περιπέτειες που δεν είχαν happy end και οι ήττες μετατρέπονται εν τέλει σε «crème de la crème» πνευματικό κεφάλαιο. 

Αυτή η αλλαγή βέβαια δεν είναι εύκολη, καθώς η είσοδος στην εξάρτηση σημαίνει ταυτόχρονα και την ένταξη σε μια συγκεκριμένη υποκουλτούρα, γεγονός που σημαίνει ότι η απεξάρτηση αφήνει πίσω της ένα τεράστιο κενό ταυτότητας. Οι στίχοι μας δείχνουν ότι η λύση δεν είναι να κλειστείς στο σπίτι σου, ούτε βρίσκεται στην απομόνωση ή την επιστροφή σε μια υποκριτική, αστική «κανονικότητα», η οποία άλλωστε παράγει το ίδιο το άγχος που οι ήρωες προσπαθούν να σκοτώσουν σαν τον Freud. Η σωτηρία βρίσκεται στη δημιουργία μιας νέας, καθαρής παρέας. Η μουσική, το ραπ ως σκοπός ζωής, τα συνθήματα στους τοίχους, στα γρασίδια και στα γήπεδα, γίνονται οι νέοι τρόποι για να ενωθούν οι άνθρωποι, αντικαθιστώντας τη χημεία με την αλληλεγγύη και τη δημιουργία και προσδίδοντας στην απεξάρτηση έναν ξεκάθαρα αντικαπιταλιστικό χαρακτήρα.

Σε μια πόλη όπου τα πάντα πουλιούνται και αγοράζονται και η ανθρώπινη επαφή ψηφιοποιείται, το να επιλέγεις να είσαι καθαρός και να επιμένεις σε μια απλή, λαϊκή καθημερινότητα με σποράκια και καραβίσιο καφέ είναι η πιο δυνατή πολιτική πράξη. Η άρνηση του καλλιτέχνη να συνεχίσει να καταναλώνει την ουσία που του επιβάλλει η παραοικονομία είναι μια πράξη βαθιάς απελευθέρωσης. 

Το να επιλέγει να παραμένει η «φωνή» και ο «συνοδηγός» μιας πόλης που υποφέρει, χωρίς να κρύβεται πίσω από ουσίες, δείχνει μια ξεκάθαρη στάση ζωής. Είναι η απόφαση να κοιτάξεις τα ψυχολογικά προβλήματα της γενιάς σου κατάματα και να ψάξεις τη γιατρειά όχι στην απομόνωση, αλλά στο μαζί και στη δημιουργία. 

Εδώ ακριβώς το ραπ παύει να είναι μουσική και μετατρέπεται σε ένα καθαρά θεραπευτικό εργαλείο, σε μια ανάσα για να μείνει κανείς ζωντανός. Ο Εθισμός επιστρατεύει τις ρίμες του. Στα χέρια του, η τέχνη δεν έρχεται μόνο για να καταγράψει παθητικά το αστικό σκοτάδι, αλλά για να γίνει το φως που θα το διαλύσει οριστικά.

Φυσικά, η βραδιά δεν είχε μόνο συγκίνηση. Είχε και ατόφιο, ξεσηκωτικό ραπ που έκανε το El Paso να σείεται από άκρη σε άκρη. Ο Εθισμός μας πήρε από το χέρι και μας πέταξε με ορμή μες στην αρένα, ξεσηκώνοντας το πλήθος με τα βαριά του μπάσα και το ασταμάτητο flow του. Κομμάτια όπως το Era, το Sin City  και το Errico’s Freestyle έφεραν αυτόν τον ωμό, underground ηλεκτρισμό που ξέρει να γεννάει, κάνοντας όλο το στάδιο να χοροπηδάει στον ρυθμό του.

Η πραγματική απογείωση, όμως, ήρθε όταν γύρισε τον χρόνο πίσω, τιμώντας τις ρίζες του με τα εμβληματικά κομμάτια από το πρώτο του άλμπουμ, Made in Athens. Στο ομώνυμο κομμάτι η Καλλιθέα πήρε φωτιά, ενώ με το The Town και το Σινεμά Γαλαξίας δημιουργήθηκε μια μοναδική, σχεδόν ηλεκτρισμένη σύνδεση με το κοινό. Ήταν εκείνες οι στιγμές που αποδεικνύουν ότι ο Εθισμός ξέρει καλά πώς να ισορροπεί ανάμεσα στο απόλυτο rap banger και την πιο βαθιά εσωτερική κατάθεση.

Οι δικές του «πιο ωραίες στιγμές»

Λίγο πριν το φινάλε, η ατμόσφαιρα στο El Paso άλλαξε εντελώς. Εκεί που το στάδιο έβραζε, ήρθε το κομμάτι «οι πιο ωραίες μας στιγμές» για να μας γειώσει με τον πιο γλυκό τρόπο. Στην οθόνη πίσω του άρχισαν να παίζουν απλά, καθημερινά βίντεο. Οι φίλοι του, οι δικοί του άνθρωποι, η γάτα του. Ήταν μια στιγμή γεμάτη ζεστασιά και τρυφερότητα, από αυτές που σπάνια βλέπεις σε hip-hop συναυλίες. Χωρίς φίλτρα και χωρίς καμία διάθεση για εντυπωσιασμό, αυτό το βίντεο ήταν η ζωντανή απόδειξη πως η μεγαλύτερη νίκη, αφού βγεις από το σκοτάδι, είναι να μπορείς να εκτιμάς ξανά τα απλά πράγματα.

Το κλείσιμο της βραδιάς δεν ανήκε στα μεγάλα λόγια, αλλά στην καθαρή ευγνωμοσύνη. Πριν ερμηνεύσει το τελευταίο κομμάτι, το «Ένα Ευχαριστώ», ο Εθισμός σταμάτησε. Με μια σπάνια για το μέγεθος της βραδιάς γενναιοδωρία, πήρε τον χρόνο του για να ευχαριστήσει ονομαστικά έναν προς έναν όλους τους συνεργάτες, τους καλλιτέχνες, τους τεχνικούς και τους συντελεστές που βοήθησαν να στηθεί αυτή η γιορτή στο El Paso.

Όταν τελικά ξεκίνησε να ραπάρει το κομμάτι, η φωνή του κουβαλούσε όλο το βάρος και τη χαρά της βραδιάς. Ήταν εμφανώς βουρκωμένος, σχεδόν έτοιμος να σπάσει από τη συγκίνηση, και μαζί του βούρκωσε και το στάδιο. Ήταν εκείνη η συγκίνηση ενός ανθρώπου που κοιτάζει από πού ξεκίνησε και πού κατάφερε να φτάσει, παραμένοντας πιστός στον εαυτό του.

Αντί επιλόγου

Σε μια εποχή που ένα μεγάλο μέρος της trap και rap κουλτούρας εργαλειοποιεί και εξιδανικεύει τη χρήση ουσιών, μετατρέποντάς την σε εφήμερο lifestyle και status symbol, η στάση του Εθισμού είναι επαναστατική μέσα στην απλότητά της.

Δεν κάνει «flex» τα σκοτάδια του. Δεν πουλάει την εξάρτηση ως παράσημο, αλλά την απεξάρτηση ως τη μοναδική νίκη.

Το να εκθέτεις την ευάλωτη πλευρά σου, τις «ήττες που μας κάνανε crème de la crème», απαιτεί πολλαπλάσιο σθένος από το να υποκρίνεσαι τον άτρωτο. Με το «Lonarid & Lonalgal», ο Εθισμός γίνεται η φωνή που λέει πως υπάρχει διέξοδος, πως το άγχος δεν σκοτώνεται με χημικές ουσίες, και πως η επιστροφή στη ζωή είναι εφικτή.

Χθες στο El Paso, ο Εθισμός μας έδειξε ότι η Μητρόπολη μπορεί να είναι σκληρή, αλλά οι άνθρωποι που επιλέγουν να κοιτάξουν το τραύμα τους κατάματα και να παραμείνουν καθαροί, είναι αυτοί που τελικά της δίνουν φως.  

Διαβάστε επίσης:

Γιώργος Νίκας: Ο μαέστρος των Social Waste που δίνει φωνή στο ξύλο και λύτρωση στον ήχο του «575 ημέρες στο 18 Άνω»

Novel 729: 10 χρόνια πορείας σε ένα sold-out Κατράκειο

Η Θελξιέπεια στο The Untold: «Θέλω να δημιουργώ πράγματα που φτάνουν πραγματικά στους ανθρώπους»