Στη συνέντευξη που ακολουθεί μας μιλά για την αρχαία λύρα, την ανάγκη της δημιουργίας, τη μουσική που έγραψαν για το ντοκιμαντέρ μας «575 ημέρες στο 18 Άνω. Η φωτογραφία ως πράξη μνήμης και λύτρωσης» και την επιμονή να φτιάχνεις πράγματα με τα χέρια σου σε μια εποχή που όλα μοιάζουν αναλώσιμα.

Φωτό: Μαρία Γαλάτη

Στο εργαστήρι του Γιώργου Νίκα, τα ξύλα, τα δέρματα και οι χορδές συνθέτουν όργανα που φτιάχνουν μουσική. Μουσική που δεν αντιμετωπίζεται ως προϊόν αλλά ως συνέχεια μιας πολύ παλιάς σχέσης ανάμεσα στον άνθρωπο, το υλικό και τη μνήμη. Σε αυτό το περιβάλλον, που συνομιλεί έμμεσα με το ίδιο το ντοκιμαντέρ και την αξία της τέχνης ως θεραπευτικής διαδικασίας ο Γιάννης Χαροκόπος (Noesis), κατέγραψε φωτογραφικά την συνέντευξη. Η Μαρία Ράντου συμμετείχε στη συνέντευξη και η Μαρία Γαλάτη μας φωτογράφισε όλους.

Φωτό: Μαρία Γαλάτη

Ο μουσικός των Social Waste κατασκευάζει αρχαίες λύρες και γκάιντες ψάχνοντας όχι μόνο τον ήχο αλλά και τη λογική που κρύβεται πίσω από τα όργανα.

Φωτό: Γιάννης Χαροκόπος

Την ίδια στιγμή, συνεχίζει να κινείται ανάμεσα σε συναυλίες, κινηματικά φεστιβάλ, ηχογραφήσεις και συνθέσεις για ντοκιμαντέρ. Για το «575 ημέρες στο 18 Άνω. Η φωτογραφία ως πράξη μνήμης και λύτρωσης» έγραψε μια μουσική που, όπως λέει, έπρεπε να «φέρνει τη λύτρωση». Και κάπως έτσι η γκάιντα βρέθηκε να συνομιλεί με ηλεκτρονικές ατμόσφαιρες, αρχαίες λύρες και τον ρυθμό της ίδιας της αφήγησης.

Φωτό: Γιάννης Χαροκόπος

Η αρχαία λογική ήταν τελείως ανάποδη από τη σημερινή

Τι είναι όλα αυτά τα όργανα που βλέπουμε εδώ;

«Όλα αυτά είναι παραλλαγές της αρχαίας επτάχορδης λύρας. Η επιλογή των  επτά χορδών δεν ήταν τυχαία, καθώς ήταν το εκπαιδευτικό όργανο στα σχολεία, και είχε άμεση σχέση με τα μαθηματικά και τη μουσική θεωρία.

Φωτό: Μαρία Γαλάτη

Οι αρχαίοι θεωρούσαν ότι οι επτά χορδές αρκούν για να εφαρμόσεις όλη τη μουσική θεωρία στη πράξη. Αν έβαζες όγδοη χορδή, περισσότερο «μπέρδευες» παρά διευκόλυνες τη χρήση του οργάνου. Η λογική τους στη μουσική ήταν αφαιρετική. Δηλαδή με τα λιγότερα να φέρεις το μέγιστο αποτέλεσμα.

Φωτό: Γιάννης Χαροκόπος

Αυτό εδώ είναι η βάρβιτος, το όργανο που έπαιζαν η Σαπφώ και ο Αλκαίος. Και αυτό είναι το τρίγωνο της Κυκλαδικής περιόδου, μια πρώιμη άρπα. Μαρμάρινο αγαλματίδιο της οποίας έχει βρεθεί σε παιδικό τάφο στη Κέρο. Το συγκεκριμένο όργανο είναι το αποτέλεσμα της πιο πρόσφατης έρευνάς μου, το έχω ανακατασκευάσει πρόσφατα».

Φωτό: Μαρία Γαλάτη

Δεν μπορούσα να αγοράσω τη λύρα, οπότε είπα να τη φτιάξω

Πώς ξεκίνησε όλο αυτό;

«Πήγα κάποτε στο μοναδικό εργαστήριο που υπήρχε τότε για να ρωτήσω πόσο κοστίζει μια αρχαία λύρα. Ο μάστορας μού είπε κατευθείαν ότι δεν μπορώ να την αγοράσω. Μου είπε μια εξωπραγματική τιμή, και μάλιστα στη καρδιά της οικονομικής κρίσης που βιώναμε τότε, οπότε εγώ πείσμωσα και είπα: Θα το φτιάξω μόνος μου!

 «Αν οι άνθρωποι στην αρχαιότητα έφτιαχναν λύρες χωρίς ηλεκτρικά εργαλεία, μπορούσα να το προσπαθήσω κι εγώ»

Σκέφτηκα ότι αφού οι άνθρωποι στην αρχαιότητα τις έφτιαχναν χωρίς ηλεκτρικά εργαλεία, θα μπορούσα κι εγώ να το προσπαθήσω.

Φωτό: Γιάννης Χαροκόπος

Βρήκα καβούκι χελώνας στο βουνό, διάβασα ό,τι μπορούσα, κοίταξα αγγειογραφίες και ξεκίνησα να φτιάχνω το πρώτο όργανο. Είχε λάθη, αλλά επειδή ήμουν ήδη μουσικός καταλάβαινα τι δεν λειτουργεί ηχητικά και το διόρθωνα».

Φωτό: Μαρία Γαλάτη

 Και πότε μπήκες πιο σοβαρά;

«Παρότι φτιάχνω όργανα από το 2011, μόνο τα τελευταία πέντε το κάνω με απόλυτη συνέπεια. Παλιότερα δηλαδή το έκανα περιστασιακά. Όταν περπατάγαμε στα βουνά, αν τύχαινε να βρούμε καβούκι νεκρής χελώνας, προσπαθούσα να κάνω όργανο με αυτό. Μετά άρχισα να ψάχνω και το ξύλο. Στην αρχή  δεν γνώριζα και έκανα αρκετά λάθη. Μετά έμαθα ότι το ξύλο πρέπει να είναι παλιό, γιατί έχει σταθεροποιηθεί. Όταν δεν έχει υγρασία, δεν αλλάζει συμπεριφορά. Τα καλά ξύλα τα βρίσκω από παλιά ξυλουργεία που κλείνουν. Ξύλα 40–70 ετών».

«Παίρνεις ένα στραβό ξύλο που δεν το θέλει κανείς και ξαφνικά αποκτά φωνή»

Και η κατασκευή;

«Ξεκινάω να σκάβω το ξύλο ώστε να δημιουργήσω ένα αντίγραφο καβουκιού χελώνας. Το πιο δύσκολο κομμάτι είναι το άδειασμα. Δεν το κάνω με σκαρπέλο, γιατί “σφίγγει” το ξύλο και δε βγάζει φωνή. Μετά μπαίνουν τα υπόλοιπα κομμάτια, ζυγός, πήχης, δέρμα, ψαρόκολλες κλπ. Τα δέρματα τα επεξεργάζομαι εγώ, αλλά πολλές φορές τα παίρνω έτοιμα λόγω έντονων μυρωδιών και διαδικασίας γιατί παραπονιέται η γειτονιά! Τα πάντα είναι από φυσικά υλικά. Ακόμα και οι βαφές είναι χρώματα αγιογραφίας από πετρώματα και δουλεύονται με κρόκο αυγού».

Φωτό: Μαρία Γαλάτη

Ποιος κάνει τη διακόσμηση;

«Την κάνει ο πατέρας μου, που έχει ασχοληθεί ως χόμπι με την ξυλογλυπτική,  την ζωγραφική και τη βιβλιοδεσία.

Σήμερα τα όργανά μου θεωρούνται από τα καλύτερα που κυκλοφορούν και χαίρομαι που έχω φτάσει σε αυτό το αποτέλεσμα. Ο Νίκος Ξανθούλης, που έχει κάνει τεράστια δουλειά για την αναβίωση της αρχαίας λύρας και θεωρείται ως ο καλύτερος παίκτης παγκοσμίως, έχει επιλέξει να παίζει με δικό μου όργανο. Οπότε αυτό για μένα είναι μια δικαίωση αλλά δε σταματάω την έρευνα ώστε να τα βελτιώνω κι άλλο».

Φωτό: Μαρία Γαλάτη

Και η ιδέα;

«Η ιδέα είναι ότι τίποτα δεν πάει χαμένο. Η όλη αρχική μου ιδέα βασίστηκε στην αρχή της επανάχρησης, ούτε καν της ανακύκλωσης των υλικών δηλαδή. Έτσι τα καβούκια από τις νεκρές χελώνες γίνονταν όργανα που είχαν “μιλιά”».

Φωτό: Μαρία Γαλάτη

Η Πετρούπολη, τα καβούκια και τα παλιά ξύλα

«Τα πρώτα όργανα τα έφτιαχνα στο πατρικό μου, στην Πετρούπολη, στο παλιό πλυσταριό της γιαγιάς μου που το είχαμε μετατρέψει σε εργαστήριο.

Στην αρχή χρησιμοποιούσα τα ελάχιστα πραγματικά καβούκια χελώνας που είχα βρεί(πλέον τα κάνω μόνο από ξύλο), αλλά στη πορεία επειδή έπρεπε να αυξήσω την παραγωγή μου έπρεπε να βρω εναλλακτική. Επειδή δεν θεωρώ οικολογική την επιλογή αντίγραφων καβουκιών από πλαστικό, όπως επιλέγουν αρκετοί, άρχισα να σκέφτομαι το ξύλο. Τα περισσότερα ξύλα που χρησιμοποιώ είναι, παλαιωμένα. Ψάχνω ξυλουργεία που κλείνουν ή ξεπουλάνε αποθήκες. Το παλιό ξύλο έχει ήδη κάνει όλες του τις μεταβολές. Δεν σκάει εύκολα, δεν αλλάζει συμπεριφορά.

Φωτό: Γιάννης Χαροκόπος

Εγώ, μάλιστα, ψάχνω τα πιο «στραβά» ξύλα. Αυτά που οι περισσότεροι ξυλουργοί δεν θέλουν. Παίρνεις ένα μαύρο, βρώμικο και άγριο κομμάτι ξύλου και ξαφνικά βγάζει ήχο. Αυτό είναι μαγικό». Το πιο σημαντικό είναι να μην έχουν υγρασία. Αν έχουν, αλλάζουν, σπάνε, κάνουν ρωγμές. Εγώ βρίσκω και παίρνω παλιά ξύλα, 10–40–70 χρόνων. Αυτά έχουν “κάτσει” και δεν έχουν απρόοπτα στη συμπεριφορά τους».

«Η μουσική του ντοκιμαντέρ έπρεπε να φέρνει λύτρωση»

Πώς προσεγγίσατε τη μουσική για το «575 ημέρες στο 18 Άνω»;

«Είχα ήδη δουλέψει πάνω σε μουσικές για ντοκιμαντέρ και μου αρέσει πολύ το sound design. Όταν άκουσα τον βασικό αφηγητή του ντοκιμαντέρ, ένιωσα αμέσως ότι μιλά σχεδόν έμμετρα. Υπήρχε ένας φυσικός ρυθμός στην αφήγησή του. Καθίσαμε με τον Χρήστο (Στάικο), βρήκαμε περίπου το tempo της φωνής του και έστησα πάνω εκεί ένα beat. Μετά μπήκαν τα όργανα και οι ατμόσφαιρες. Χρησιμοποίησα ένα νορβηγικό έγχορδο με δοξάρι για τη βασική μελωδία, ηλεκτρονικά στοιχεία για τα κεφάλαια της αποτοξίνωσης και, τελικά, τη γκάιντα.

Φωτό: Γιάννης Χαροκόπος

Θυμάμαι ότι ο Χρήστος μου είχε πει πως στο τέλος η μουσική έπρεπε να φέρνει μια αίσθηση λύτρωσης. Η γκάιντα είχε ακριβώς αυτό το επικό στοιχείο που χρειαζόταν».

Φωτό: Μαρία Γαλάτη

Η μουσική είναι σαν γέννα. Πώς γράφετε μουσική;

«Η μουσική έχει κάποια στάδια. Δηλαδή από την αρχική ιδέα μέχρι να φτάσει να ολοκληρωθεί περνάει από πολλά χέρια και φάσεις. Στην αρχή είναι κάτι πολύ δικό σου, ένα πρώτο πραγματάκι, μετά μπαίνουν κι άλλοι, το επεξεργάζονται, το αλλάζουν, και στο τέλος παίρνει μορφή και φεύγει. Αυτό που με τροφοδοτεί εμένα είναι αυτή η διαδικασία της δημιουργίας, το πώς θα διαμορφωθεί κάτι από την αρχική ιδέα και όταν είναι έτοιμο να φύγει. Μετά χάνω κάπως το ενδιαφέρον μου, δηλαδή περιμένω ήδη το επόμενο. Με ενδιαφέρει αυτό το δημιουργικό στάδιο, όχι τόσο το πώς θα το πάρει ο κόσμος, αλλά το να φτιάξω κάτι και να το δω να γίνεται κάτι άλλο από αυτό που ήταν στην αρχή».

Φωτό: Γιάννης Χαροκόπος

Οι Social Waste σήμερα

Οι Social Waste συνεχίζουν με πιο επιλεγμένες εμφανίσεις, κυρίως σε μικρά κινηματικά αλλά και εμπορικά φεστιβάλ και χώρους. «Δεν κυνηγάμε απαραίτητα τα μεγάλα φεστιβάλ», μας λέει. «Μας ενδιαφέρει περισσότερο να πάμε σε μικρές πόλεις, σε κόσμο που ίσως δεν μας έχει ξαναδεί. Ακόμα κι αν οικονομικά δεν βγαίνει».

«Δεν κυνηγάμε τα μεγάλα φεστιβάλ. Μας ενδιαφέρει να πάμε σε κόσμο που ίσως δεν μας έχει ξαναδεί»

Η μπάντα εμφανίστηκε πρόσφατα σε Βερολίνο, Άμστερνταμ, Βέλγιο και Λονδίνο. «Το Βέλγιο ήταν ίσως το πιο punk κοινό που έχουμε συναντήσει. Πολύ μικρός χώρος, όλοι κοντά, φοβερή ενέργεια».

Φωτό: Γιάννης Χαροκόπος

Τι άλλο κάνεις;

«Συμμετέχω και σε μια ομάδα με γκάιντες, τους  Φυσιλάτες. Δεν είμαστε μουσική ομάδα με την έννοια ενός επαγγελματικού συγκροτήματος αλλά περισσότερο μια μουσική παρέα. Παίζουμε δεξιά κι αριστερά, σε γάμους, βαφτίσεις, γλέντια και μικρά φεστιβάλ και γενικά εμφανιζόμαστε όπου προκύψει. Επιπλέον κάνω και μαθήματα γκάιντας. Έχουμε φτιάξει μια ωραία ομάδα με τους μαθητές μου που σε συνδυασμό με τους Φυσιλάτες εμφανιζόμαστε 12-15 γκάιντες και γίνεται χαμός. Ίσως είμαστε η πρώτη και μάλλον η μόνη ομάδα που απαρτίζεται μόνο από γκάιντες και κρουστά!».

«Η πραγματική οικολογία είναι η επανάχρηση και η αξιοποίηση των πάντων»

Τι σε κρατάει σε αυτό που κάνεις;

«Αυτό που με κρατάει είναι η διαδικασία. Όχι τόσο το τελικό αποτέλεσμα. Μόλις τελειώσει κάτι, εγώ σκέφτομαι ήδη το επόμενο. Ξυπνάω το πρωί και για πρώτη φορά στη ζωή μου κάνω κάτι που μου αρέσει πραγματικά εκατό τοις εκατό. Παίρνεις ένα κομμάτι ξύλο που δεν το θέλει κανείς και ξαφνικά αποκτά φωνή».

Φωτογραφίες: Μαρία Γαλάτη/ Γιάννης Χαροκόπος

Ιστορίες από το 18 ΑΝΩ – «Ο μπαμπάς μου, όσο ήταν στο πρόγραμμα απεξάρτησης, μου έγραψε ένα παραμύθι»

Από τη σκιά στο φως: Oι 575 ημέρες του Noesis 575*

O Βασίλης Ράλλης στο The Untold: «Αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο είναι να μπορώ να βοηθάω μέσα από τη μουσική μου»