Γιατί δεν το ξέρει, θα το γράψω εδώ. Είχα εξωφρενικό άγχος και τεράστια συγκίνηση. Από τη στιγμή που διάβασα τις πρώτες σελίδες του Τουσιτάλα (του), κατάλαβα ότι ο Ηλίας (μας) έκανε ξανά αυτό που συνηθίζει, να μας εκπλήσσει. Πάντα θετικά, πάντα με τον καλύτερο τρόπο και πάντα χωρίς να μας έχει προειδοποιήσει.

Ο «Τουσιτάλα ή ο Μεγάλος Ιεροπαραμυθάς» είναι ένα υπέροχο βιβλίο. Και ναι, υπάρχουν πολλά υπέροχα βιβλία. Αλλά για μένα αυτό είναι κάτι παραπάνω. Σε κάποιες σελίδες αναγνώριζα τον Ηλία που ξέρω. Σε άλλες αναρωτιόμουν πού ακριβώς έκρυβε όλον αυτόν τον κόσμο τόσο καιρό.

Ο Δημήτρης Βεργίνης, επίσης φίλος και συνεργάτης μας στο The Untold, αλλά κυρίως ένας άνθρωπος που κάθε λέξη που γράφει είναι προσεκτικά διαλεγμένη για να ταιριάζει με τη διπλανή της, είχε αρχίσει να διαβάζει το βιβλίο πριν από την παρουσίαση. Πριν το διαβάσει οποιοσδήποτε άλλος από εμάς.

«ΤΙ ΒΙΒΛΙΟ ΕΧΕΙΣ ΓΡΑΨΕΙ; Τι απίθανος τρόπος γραφής και τι ήρωας είναι αυτός ο Τουσιτάλα; Διαβάζω και μου αρέσει και γελάω και προχωράω… Δε θέλω να αφήσω μόνο του τον Τουσιτάλα μην και κάνει καμία επιπλέον τρέλα και δεν είμαι εκεί! Τουσιτάλα! Θέλω ήδη να ονομάσω έτσι μια γάτα, ένα σκύλο, ένα πρόβατο, τα ανίψια μου, την κοπέλα μου…».

Κάπως έτσι, λοιπόν, ξεκίνησε και η βραδιά της παρουσίασης στην Έκθεση Βιβλίου στο Πεδίον του Άρεως. Δανείστηκα τις λέξεις του Δημήτρη για να προσπαθήσω να συστήσω στον κόσμο που περίμενε τον ακαταμάχητο ήρωά του.

Πίσω από το παραμύθι, ένας κόσμος καθόλου παραμυθένιος

Ο Τουσιτάλα θα σε κάνει να γελάσεις. Πολύ γρήγορα όμως και μέσα από την περιπέτειά του θα σε κάνει να σκεφτείς. Για την πίστη και τον λόγο. Για τη θρησκεία και την εξουσία. Για την ελευθερία και τη χειραφέτηση. Για τον πόλεμο και τις μετακινήσεις των ανθρώπων. Για τον ξένο και τον διαφορετικό. Για την προσωπική ευθύνη, τα στερεότυπα, το ψέμα και την αλήθεια.

Αυτά ήταν και τα νήματα που επιχειρήσαμε να ακολουθήσουμε στη συζήτηση με τον εκπαιδευτικό και συγγραφέα Γιώργο Χατζητέγα, την υποψήφια διδάκτορα Πολιτικής Επιστήμης Αγγελίνα Γιαννοπούλου, τη δημοσιογράφο Τζένη Κριθάρα και, φυσικά, τον συγγραφέα μας.

Ο Γιώργος Χατζητέγας ξεκίνησε από την πιρόγα του εξωφύλλου και από το ταξίδι ανάμεσα σε δύο κόσμους. Εκείνον που τελειώνει και εκείνον που ακόμη δεν γνωρίζουμε.  Στο μεταίχμιο εκείνο που ο ίδιος ο Τουσιτάλα έχει ήδη πάρει την πρώτη μεγάλη απόφασή του. Μια χώρα καίγεται. Ο ουρανός βρέχει φωτιά. Κι εκείνος, καθηγητής αλλά όχι ήρωας, φοβάται. «Μ’ αρέσει να ζω. Είναι ωραία να ζεις, δεν είναι;»

Πίστη, λόγος και χειραφέτηση

Με την Αγγελίνα Γιαννοπούλου η συζήτηση πήγε σε ένα από τα πιο δύσκολα πεδία του βιβλίου, την πίστη. Στη δική της ανάγνωση ο Τουσιτάλα μπορεί να ιδωθεί και ως ένας κοινωνικός προφήτης. Από εκεί γεννήθηκε ένα ερώτημα που ξεπερνά κατά πολύ το ίδιο το βιβλίο, μπορεί η θρησκεία, που στη δημόσια συζήτηση συνδέεται συχνά με την εξουσία, τη συντήρηση ή ακόμη και τη σύγκρουση, να επανασυνδεθεί με τη χειραφέτηση;

Και αμέσως μετά ήρθε το δύσκολο ζευγάρι, πίστη και λόγος. Δύο διαφορετικές επικράτειες της ανθρώπινης εμπειρίας. Το ερώτημα δεν ήταν ποια από τις δύο κερδίζει, αλλά αν υπάρχει ένα σημείο στο οποίο μπορούν να συναντηθούν.

«Είσαι απ’ αυτούς»

Με την Τζένη Κριθάρα κατεβήκαμε από τα παραπάνω σε κάτι πολύ γήινο, τι συμβαίνει στον άνθρωπο όταν βρίσκεται απέναντι σε έναν κόσμο που έχει ήδη αποφασίσει ποιος είναι. Μετανάστευση, προσωπική ευθύνη, σχέση του ατόμου με την εξουσία και στερεότυπα ήταν οι τέσσερις άξονες της συζήτησης. Γιατί κάποια στιγμή ο Τουσιτάλα παύει να είναι καθηγητής, μορφωμένος άνθρωπος, ένα πρόσωπο με παρελθόν και ιστορία. Γίνεται απλώς «ο μετανάστης». «Ο ξένος». «Ένας απ’ αυτούς».

«Είσαι απ’ αυτούς».

«Από ποιους;»

«Απ’ αυτούς που φτάνουν κάθε μέρα με τις βάρκες».

«Ναι, απ’ αυτούς είμαι» παραδέχτηκε ο Τουσιτάλα.

«Δεν είσαι δικός μας!»

«Δεν ξέρω. Τι πάει να πει δικός σας; Ποιοι είστ’ εσείς και πού διαφέρω;»

«Είσ’ από άλλη ράτσα. Ξένος. Έχεις άλλο αίμα απ’ το δικό μας».

Ο Τουσιτάλα κοίταξε τα χέρια του.

«Κόκκινο έχω. Εσύ;»

Και ο συγγραφέας έπρεπε κάποτε να πάρει τον λόγο

Γιατί ένας συγγραφέας που θέλει να μιλήσει για πόλεμο, θρησκεία, εξουσία, φόβο, ταυτότητα, ρατσισμό και ανθρώπους που ψάχνουν τη θέση τους σε έναν κόσμο που αλλάζει επιλέγει να το κάνει μέσα από έναν μύθο; Γιατί χρειάζεται έναν παραμυθά για να μιλήσει για τόσο πραγματικά πράγματα;

«Αφενός, γιατί έτσι μπορώ κι έτσι ξέρω να μιλάω. Γιατί αυτός είναι ο δικός μου ο τρόπος. Θέλω να πω, δεν είναι ότι επέλεξα το παραμύθι, μάλλον εκείνο μ’ επέλεξε. Κι αυτό ήταν ευτύχημα βέβαια, γιατί, όπως είπε ήδη η Αγγελίνα κι όπως ανακαλύπτει στο φινάλε ο ίδιος ο Τουσιτάλα, οι άνθρωποι ταυτίζονται πιο εύκολα μ’ ένα παραμύθι παρά με μια λογική ακολουθία.

Αυτό το βιβλίο βέβαια είν’ ένα παραμύθι γεμάτο λογικές ακολουθίες, όμως παραμένει παραμύθι. Κι άρα κάπως προσπαθεί να μιλήσει μεν στη συνείδησή σου, αλλά μ’ έναν τρόπο που ξυπνάει στο ανθρώπινο DNA εκείνη τη διαχρονική ζεστή αίσθηση της συγκέντρωσης γύρω απ’ τη φωτιά.

Πάντα αυτό έκαναν οι άνθρωποι, έλεγαν ιστορίες. Ε, αυτό μου άρεσε να απολαμβάνω, κι άρα αυτό μ’ αρέσει και να προσφέρω. Έτσι μ’ άρεσε να μαθαίνω, κι άρα έτσι προσπαθώ να μιλάω.

Τουλάχιστον αυτό υποθέτω ότι συμβαίνει, γιατί όλα αυτά δεν είναι και πολύ συνειδητά. Εγώ ξεκινάω μ’ έναν ήρωα, όχι μ’ έναν προσχεδιασμένο σκελετό της πλοκής. Τα γεγονότα με πάνε, περίπου όπως πάνε και τον αναγνώστη».

Η μαμά του Ηλία είχε πάντως τη δική της εκδοχή

Και επειδή καμία συζήτηση για μεγάλες αλήθειες δεν πρέπει να παίρνει τον εαυτό της υπερβολικά στα σοβαρά, κάποια στιγμή πήρε το μικρόφωνο μια κυρία από το κοινό. Είχε κάτι σημαντικό να προσθέσει στη βιογραφία του συγγραφέα: «Ο Ηλίας ήταν δύσκολο παιδί». Η κυρία ήταν η μητέρα του. Ο ίδιος έγραψε αργότερα: «Μην ψαρώνετε, η κυρία από το κοινό που πήρε το μικρόφωνο είναι η μαμά μου, και ήθελε να ενημερώσει τον κόσμο ότι ήμουν δύσκολο παιδί».

Ο Τουσιτάλα ταξιδεύει

Μετά την παρουσίαση ο Ηλίας έγραψε κάτι που, νομίζω, περιγράφει καλύτερα από οτιδήποτε άλλο τι συμβαίνει από τη στιγμή που ένα βιβλίο αφήνει τα χέρια εκείνου που το έγραψε: «Ο Τουσιτάλα ταξιδεύει, κι αν με ρωτάτε, για μένα δεν έχει σημασία αν θα ταξιδέψει με φελούκα ή με υπερωκεάνιο. Δεν έχει μεγάλη διαφορά αν θα κρατήσει συντροφιά σε έναν ή σε χιλιάδες. Φτάνει η παρέα που θα κρατήσει να είναι καλή». Ευχαρίστησε τις εκδόσεις Αγραφίνα, που πίστεψαν στο βιβλίο «χωρίς ναι μεν αλλά, χωρίς ενστάσεις, χωρίς ψαλίδι ή παρεμβάσεις», τους ανθρώπους που βρέθηκαν εκεί και όλους όσοι, όπως έγραψε, «πέσατε με τόσο μπρίο στην παγίδα που στήνει κάθε παρουσίαση βιβλίου στο κοινό της».

Κοιτάζοντας τις φωτογραφίες του Γιάννη Χαροκόπου από εκείνη τη βραδιά, νομίζω ότι αυτή η «παγίδα» ήταν τελικά πολύ απλή. Μαζευτήκαμε για να μιλήσουμε για ένα βιβλίο και καταλήξαμε να μιλάμε για πίστη, πόλεμο, μετανάστευση, φόβο, εξουσία, στερεότυπα, αλήθεια και ψέμα. Και αυτό δεν είναι καθόλου λίγο για ένα Σαββατόβραδο.

Ο «Τουσιτάλα» από εδώ και πέρα θα κάνει το δικό του ταξίδι. Κι εγώ κρατάω για το τέλος τη φράση του Ηλία: «Τα βιβλία δεν μας έχουν ανάγκη, εμείς τα έχουμε».

Φωτογραφίες: Γιάννης Χαροκόπος

Διαβάστε επίσης:

Οχι, δεν γίνεται να είσαι αλληλέγγυος και βιαστής

Οι Γερμανοί επαναλαμβάνουν την ιστορία τους!

Η βιομηχανία της αμαρτίας