Η ιστορία επαναλαμβάνεται ως τραγωδία κι ως φάρσα, έλεγε ο Μαρξ. Κι εμένα η μόνη μου διαφωνία στην παραπάνω φράση είναι η παθητική φωνή που προσωποποιεί την ιστορία. Αυτό σκεφτόμουν χθες, όταν επιβεβαιώθηκε η τραγική κατάληξη των γερμανικών εκλογών: Όχι, δεν είναι η ιστορία της Γερμανίας που επαναλαμβάνεται. Είναι οι Γερμανοί που επαναλαμβάνουν την ιστορία τους!

Η σύγχρονη ακροδεξιά, χωρίς να χαρίζει ούτε λίγη απ’ τη σκοτεινή ακροδεξιά της, είναι πια στοιχειωδώς σύγχρονη. Δεν θα συναντήσεις τα φανατισμένα, τα πορωτικά και πορωμένα παραληρήματα τύπου Αδόλφου. Θα συναντήσεις χαμόγελα, αστειάκια, χορούς, ρατσιστικά ανέκδοτα, ομοφοβικό “χιούμορ”, επιθετικά λόγια καφενείου φτιαγμένα να διασκεδάζουν αλλά και να πείθουν ένα κοινό που ‘χει ανάγκη να γελάσει, να γοητευθεί, όσο και να λύσει τα οικονομικά του (κυρίως) προβλήματα. Αυτό κάνει την ακροδεξιά να μοιάζει περισσότερο συμπαθητική, περισσότερο θεσμική, λιγότερο επικίνδυνη. Όμως, συγγνώμη για την απουσία κατανόησης, όλα αυτά δεν γίνεται ν’ αποτελούν δικαιολογία. Όχι, αν είσαι πολίτης οποιασδήποτε ευρωπαϊκής χώρας. Σίγουρα όχι αν είσαι Γερμανός!

Η Γερμανία ξαναπέφτει σε μια παγίδα που, την προηγούμενη φορά, αιματοκύλισε την υφήλιο. Μια παγίδα που προσπαθεί να κρυφτεί πίσω από σύγχρονα επικοινωνιακά τρικ, σαν χαρακτήρας κακής κωμωδίας με ψεύτικο μουστάκι και μαύρα γυαλιά. Ούτως ειπείν, μια παγίδα που δεν (θα ‘πρεπε να) κοροϊδεύει κανέναν. Κι όχι, κανένας πια δεν θα πιστέψει το “δεν ήξερα” που συνήθως έρχεται ν’ απελευθερώσει τον πολίτη απ’ την ευθύνη της επιλογής του. Σε μια χώρα (τη μοναδική ίσως) που την απολυταρχία της την ψήφισε, την εξέλεξε, την είδε να σκοτώνει με “δημοκρατικές διαδικασίες” τη δημοκρατία – κι έπειτα εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπων, η ατομική ευθύνη στην κάλπη ζυγίζει τόνους πάνω απ’ την αντίστοιχη κάθε άλλης χώρας. Και τα συνήθη επιχειρήματα των ταλαιπωρημένων ανθρώπων, της βιοπάλης που ξεπερνά την οποιαδήποτε ηθική υποχρέωση, χάνουν κάθε ουσία και δύναμη. Δεν έχει περάσει ούτε ολόκληρος αιώνας απ’ τον όλεθρο του Τρίτου Ράιχ. Η άνοδος του AFD δεν είναι ένα λάθος των συνθηκών. Είναι ένα συλλογικό, πολιτικό έγκλημα. Προφανώς, με κυρίαρχη ευθύνη και της τοπικής αριστεράς που, αυτοαναφορική ή μπερδεμένη μέσα στα δικά της σύνδρομα, αδυνατεί να προτείνει στον ταλαιπωρημένο ψηφοφόρο μια καλύτερη εναλλακτική.

Θα μου πεις, ο μεροκαματιάρης εργάτης που βλέπει ξανά τον καπιταλισμό να του μασάει την επιβίωση (αλλά δεν τον βλέπει που τακιμιάζει με τους ακροδεξιούς ηγέτες), πώς να ενδιαφερθεί για το ηθικό χρέος απέναντι στην υπόσχεση της Γερμανίας για “ποτέ ξανά” ναζισμό; Λοιπόν, θα ‘πρεπε τουλάχιστον να ‘ναι λίγο περισσότερο υποψιασμένος πια, μπροστά στις εύκολες λύσεις, τις υποσχέσεις μεγαλείου και την κατασκευή εχθρών της ακροδεξιάς. Θα ‘πρεπε τουλάχιστον να γνωρίζει το πάθημα. Όχι μόνο επειδή λυπάται τους ανθρώπους που γίνονται στόχοι αλλά κι επειδή λυπάται τα παιδιά της δικής του χώρας.

Θέλω να πιστεύω πως η Ευρώπη (και μαζί όλος ο κόσμος) θα καταφέρει να γλιτώσει τα χειρότερα της έντονης ανάδυσης του νεο-φασισμού και νεο-ναζισμού. Όμως, αν δεν τα γλιτώσει, αυτό που πρέπει να θυμούνται οι οπαδοί της βίας, του πολέμου και της ανθρωπιστικής σήψης, είναι ότι αυτή τη φορά τα κράτη έχουν την εμπειρία. Έχουν τη γνώση να διαχειριστούν τον επιθετικό, τον πολεμόχαρο, και κυρίως τον ηττημένο. Και να μην του χαρίσουν τις πολλές (αφελείς σε επίπεδο βλακείας) ευκαιρίες που έκαναν σε λιγότερο από 30 χρόνια μετά το τέλος του Β Παγκοσμίου τη Γερμανία ξανά οικονομική υπερδύναμη.

Στο φινάλε ωστόσο, στο σήμερα και το τώρα, το ζήτημα είναι η ίδια η ευρωπαϊκή δημοκρατία που καλείται, ή να ωριμάσει, ή να καταστραφεί. Κι αν πρόκειται να ωριμάσει, ας δώσει στους πολίτες της να το καταλάβουν: η ψήφος δεν είναι δικαίωμα – είναι ευθύνη! Ευθύνη απέναντι στο παρόν και το μέλλον. Αν ψηφίσεις το κακό των άλλων, αν ψηφίσει λιγότερη συμπόνια, λιγότερη ψυχραιμία και λιγότερα ανθρώπινα δικαιώματα, θα είσαι εσύ που φέρνεις την καταστροφή, πρώτα αυτών των άλλων, και τελικά τη δική σου. Κι αυτό δεν πρέπει να έχει δικαιολογίες. Τουλάχιστον αυτό, δεν πρέπει…