Στον δημόσιο διάλογο για την άμβλωση συχνά εμφανίζονται εκφράσεις που προσπαθούν να δημιουργήσουν ένα ψευδές δίλημμα μεταξύ των «δικαιωμάτων της γυναίκας» και του «δικαιώματος του εμβρύου». Η επιχειρηματολογία αυτή εμφανίζεται με μορφή δήθεν επιστημονικών ή ηθικών αντιπαραθέσεων, που στην πραγματικότητα καταδεικνύει ότι πρόκειται για μια παραπλανητική κατασκευή, που υπονομεύει τα δικαιώματα των γυναικών και την ισότητα στην κοινωνία.

Για όσους δεν το γνωρίζουν, το δικαίωμα των γυναικών στην άμβλωση αποτελεί κρίσιμο ζήτημα όχι μόνο προσωπικής αυτονομίας, αλλά και δημοκρατικής ωριμότητας μιας κοινωνίας. Ιστορικά, οι περιορισμοί στην πρόσβαση στην άμβλωση έχουν χρησιμοποιηθεί ως μέσο πολιτικού ελέγχου, συχνά επικαλούμενοι ηθικά ή θρησκευτικά επιχειρήματα, όπως συνέβη και στις Ηνωμένες Πολιτείες με τις πολιτικές και ρητορικές θέσεις του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, όπου η «ηθική» αξιοποιήθηκε για να νομιμοποιήσει περιορισμούς στα αναπαραγωγικά δικαιώματα των γυναικών.

Η φράση ότι «μια γυναίκα μπορεί να αποφασίσει βεβαίως για το σώμα της, αλλά υπάρχει και ένα άλλο ηθικό θέμα» επιχειρεί να μεταφέρει το βάρος της ευθύνης στην ίδια τη γυναίκα, υπονοώντας ότι η επιλογή της συνιστά ηθικό δίλημμα. Στην πραγματικότητα, το «ηθικό ζήτημα» είναι πολιτικό εργαλείο. Η πατριαρχική κοινωνία χρησιμοποιεί τέτοιες αντιλήψεις για να ελέγξει το σώμα των γυναικών και να καθυστερήσει την κοινωνική πρόοδο. Η φανταστική αντιπαράθεση μεταξύ «δικαιωμάτων της γυναίκας» και «δικαιωμάτων του εμβρύου» είναι πολιτικά κατασκευασμένη, καθώς αγνοεί τις συνθήκες κοινωνικής ανισότητας και τον πραγματικό αντίκτυπο της απώλειας αυτονομίας στην αναπαραγωγή.

Η δυνατότητα μιας γυναίκας να αποφασίζει για το σώμα της και την αναπαραγωγή της αποτελεί θεμέλιο της σωματικής αυτονομίας. Οι μελέτες του φεμινιστικού κινήματος και των κοινωνικών επιστημών καταδεικνύουν ότι η αναγκαστική εγκυμοσύνη περιορίζει την εκπαιδευτική και επαγγελματική εξέλιξη των γυναικών, ενισχύει την οικονομική εξάρτηση και αυξάνει τις κοινωνικές ανισότητες. Η περιορισμένη πρόσβαση στην άμβλωση συνδέεται με την αναπαραγωγή κοινωνικών δομών που περιορίζουν τη γυναικεία αυτονομία και αυξάνουν την κοινωνική ανισότητα.

Η αναφορά σε «δημόσια διαβούλευση» ως τρόπο «επίλυσης» των δικαιωμάτων της γυναίκας είναι επίσης παραπλανητική. Τα δικαιώματα δεν τίθενται σε ψηφοφορία ούτε εξαρτώνται από την πλειοψηφία. Είναι κατοχυρωμένα. Η κοινωνία δεν πρέπει να αποφασίζει αν μια γυναίκα έχει το δικαίωμα να ελέγξει το σώμα της. Η άμβλωση αποτελεί μέσο εξασφάλισης ισότητας, αυτονομίας και πρόσβασης στην υγεία. Η λογική της «πλειοψηφίας» μετατρέπει τα θεμελιώδη δικαιώματα σε αντικείμενο δημοσκοπικών αντιπαραθέσεων, ενισχύοντας τις πολιτικές παρεμβάσεις που περιορίζουν την ελευθερία των γυναικών.

Η άμβλωση συνιστά κρίσιμο δείκτη της σχέσης μιας κοινωνίας με τα δικαιώματα και την ελευθερία των γυναικών. Η επιβολή περιορισμών με βάση ηθικές ή θρησκευτικές αυθεντίες αναπαράγει πατριαρχικές δομές και κοινωνικές ανισότητες, ενισχύοντας την αντίληψη ότι το γυναικείο σώμα είναι αντικείμενο ελέγχου. Ο τρόπος που μια κοινωνία αντιμετωπίζει το δικαίωμα στην άμβλωση αντανακλά τον βαθμό στον οποίο αναγνωρίζει την προσωπική αυτονομία και την κοινωνική δικαιοσύνη. Όταν οι αποφάσεις για το σώμα των γυναικών περιορίζονται από εξωτερικούς θεσμούς ή ηθικά δόγματα, καταργείται η ισότητα και η προσωπική ελευθερία, και αυξάνεται η κοινωνική πίεση.

Επομένως, η προστασία της αναπαραγωγικής αυτονομίας αποτελεί δείκτη δημοκρατικής και πολιτισμικής ωριμότητας. Όταν οι πολιτικές επιβάλλουν περιορισμούς στο σώμα των γυναικών με βάση ηθικά επιχειρήματα ή θρησκευτικές πεποιθήσεις, υπονομεύεται η ισότητα, η ελευθερία και η συμμετοχή τους στην κοινωνία. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι οι χώρες που προστατεύουν την αναπαραγωγική αυτονομία σημειώνουν χαμηλότερα επίπεδα κοινωνικής ανισότητας και υψηλότερη ισότητα φύλων.

Ταυτόχρονα, η κατάργηση ή ο περιορισμός της πρόσβασης σε ασφαλείς αμβλώσεις έχει σοβαρές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, οι μη ασφαλείς αμβλώσεις προκαλούν σημαντικό αριθμό θανάτων και σοβαρών επιπλοκών σε γυναίκες παγκοσμίως. Επιπλέον, οι αναγκαστικές κυήσεις σε μη επιθυμητή εγκυμοσύνη σχετίζονται με αυξημένα ποσοστά κατάθλιψης, άγχους και κοινωνικής απομόνωσης.

Η προσπάθεια να ιεραρχηθούν τα «δικαιώματα της γυναίκας» και τα «δικαιώματα του εμβρύου» αγνοεί την επιστημονική και κοινωνική πραγματικότητα. Πριν από τη γέννηση, η αυτονομία και η υγεία της γυναίκας υπερτερούν σε σημασία για τη διατήρηση της ζωής και της κοινωνικής συνοχής. Η αναφορά σε συγκεκριμένες εβδομάδες κύησης ή στη δυνατότητα επιβίωσης πρόωρων νεογνών χρησιμοποιείται για να δημιουργηθεί ψευδής συναίσθημα ευθύνης και ηθικής ενοχής, ενώ στην πράξη δεν αντικατοπτρίζει καμία πραγματική σύγκρουση δικαιωμάτων. Το σώμα και η ζωή της γυναίκας παραμένουν ο πρώτος και ουσιαστικός παράγοντας στην αναπαραγωγική διαδικασία.

Η επιχειρηματολογία που συνδέει την άμβλωση με «ηθικό ζήτημα» και με «δημόσια διαβούλευση» αποσιωπά το γεγονός ότι η πρόσβαση σε ασφαλείς αμβλώσεις μειώνει την κοινωνική ανισότητα, προλαμβάνει μη ασφαλείς διαδικασίες και προστατεύει τη σωματική και ψυχική υγεία. Η ιδέα ότι η γυναίκα πρέπει να «διχάζεται» μεταξύ δικαιωμάτων δικών της και του εμβρύου αποτελεί κοινωνικό και πολιτικό κατασκεύασμα, όχι επιστημονική ή ηθική αναγκαιότητα.

Επομένως, και αυτό πάει σε όσους ενδιαφέρονται για τον πολίτη, το δικαίωμα των γυναικών στην άμβλωση δεν είναι μόνο ζήτημα προσωπικής επιλογής αλλά θεμέλιο της κοινωνικής δικαιοσύνης, της ισότητας και της δημόσιας υγείας. Η κατάργηση ή η αμφισβήτηση αυτού του δικαιώματος δημιουργεί πολλαπλούς κινδύνους από την αύξηση των επιπλοκών στην υγεία μέχρι την ενίσχυση της κοινωνικής ανισότητας, τον περιορισμό της προσωπικής ελευθερίας και την υπονόμευση των δημοκρατικών αξιών. 

Η πρόσβαση σε ασφαλή και νόμιμη άμβλωση είναι θεμελιώδης για μια κοινωνία που σέβεται τα δικαιώματα όλων των πολιτών και προάγει την ισότητα φύλων. Η προσπάθεια λοιπόν να παρουσιαστεί ως «δύσκολο ηθικό ζήτημα» αποτελεί στην ουσία μια μορφή πατριαρχικού ελέγχου και πολιτικής χειραγώγησης, παρόμοια με εκείνη που επιχειρούν ακροδεξιά αδιάβαστα μορφώματα, που η επιστήμη και οι κοινωνικές σπουδές αποδομούν πλήρως. Η προστασία της αναπαραγωγικής αυτονομίας είναι απαραίτητη για την κοινωνική δικαιοσύνη και την υγεία των γυναικών, όχι ένα πεδίο ηθικών εικασιών.

Cover Photo: EUROKINISSI

Διαβάστε επίσης:

Διαβάζοντας το «Καφετέρια, απόγευμα» του Γιώργου Δομιανού

Εγώ στις 28 Φεβρουαρίου θα είμαι εκεί. Εσύ;

Όλα ή τίποτα