Τότε και τώρα. Αυτό είναι σταθερά το οικονομικό αφήγημα της κυβέρνησης όταν οι ερωτήσεις ζορίζουν. Το ερώτημα δεν είναι έσοδα-έξοδα για ένα νοικοκυριό στο παρόν. Είναι έσοδα-έσοδα με το βλέμμα στο παρελθόν. Πριν δέκα χρόνια οι συνταξιούχοι έπαιρναν κάτω από 400€ το μήνα – σήμερα παίρνουν 1000€. Πριν δέκα χρόνια ο μέσος μισθός ήταν κάτω από 1000€ το μήνα – τώρα πλησιάζει τα 1500€. Τότε οι φόροι ήταν τόσοι – τώρα είναι λιγότεροι. Όμως η οικονομία, λυπάμαι, δεν λειτουργεί έτσι…

«Υπάρχουν ψέματα, καταραμένα ψέματα, κι η στατιστική» έγραφε κάποτε ο μέγας ατακαδόρος Μαρκ Τουέιν. Φυσικά, το ψέμα δεν κρύβεται στα ίδια τα νούμερα αλλά στον τρόπο που τα διαβάζουμε. Κι εν προκειμένω, η κυβέρνηση διαβάζει, πολιτικά μιλώντας, με τον τρόπο που τη συμφέρει. Επιστημονικά μιλώντας, με τον λάθος τρόπο. Πατώντας κλασικά, πάνω στη δεδομένη οικονομική αγραμματοσύνη μας.

Υπάρχουν δύο τρόποι να εξετάσεις τα πράγματα. Ο ονομαστικός κι ο πραγματικός. Εύκολο παράδειγμα: μια ομάδα μπάσκετ σκοράρει στον πρώτο αγώνα 80 πόντους και στον δεύτερο 90. Η ονομαστική, πρόχειρη εκτίμηση, είναι πως η ομάδα βελτιώθηκε. Η πραγματικότητα είναι λίγο πιο σύνθετη, ακριβώς επειδή σε κατάσταση ανταγωνισμού δεν αρκεί μόνο να μετρήσεις πόσα έβαλες – πρέπει να δεις και πόσα “έφαγες”. Αν λοιπόν η ομάδα μας, στον πρώτο αγώνα δέχτηκε 75 πόντους και στον δεύτερο 95, όχι απλώς δεν βελτιώθηκε αλλά χειροτέρεψε κατά πολύ. Επιστρέφοντας πίσω στην οικονομία, πώς λέγεται αυτός το ισοζύγιο επίθεσης-άμυνας που αρνείται να ρίξει στο τραπέζι η κυβέρνηση; Αγοραστική δύναμη.

Δεν έχει καμία σημασία πόσα χρήματα παίρνεις. Κυριολεκτικά καμία. Ένας μισθός των 1000€ το μήνα είναι εισόδημα μεγιστάνα στο Καμερούν, αλλά μισθός πείνας στις ΗΠΑ. Κι αυτό γιατί, το ίδιο το ποσό είναι πλήρως αδιάφορο, απλώς ένα νούμερο. Σημασία έχει τι μπορείς ν’ αγοράσεις μ’ αυτά τα χρήματα. Πολλά στο Καμερούν, λίγα στις ΗΠΑ. Στην Ελλάδα;

Κάθε ονομαστική σύγκριση είναι δομικά κι απόλυτα λανθασμένη. Όσο κι αν αυξηθεί ένας μισθός, αν οι τιμές αυξηθούν περισσότερο, το αποτέλεσμα είναι λιγότερη αγοραστική δύναμη. Λιγότερο φαγητό στο τραπέζι. Κι άρα λιγότερος πραγματικός μισθός. Κρατούμενο ένα.

Είναι δομικά προβληματική η σύγκριση του σήμερα, μ’ ένα παρελθόν διαφορετικών συνθηκών. Τότε, είχαμε μνημόνια. Τότε, είχαμε καθεστώς λιτότητας. Τότε, είχαμε μια οικονομία σε βαθιά ύφεση. Σήμερα έχουμε πολέμους στη γειτονιά, μια διεθνή σκακιέρα ημίτρελων, αλλά κανέναν άμεσο μπάστακα πάνω απ’ την οικονομική μας πολιτική. Κάθε σύγκριση ετούτης της δεκαετίας με την προηγούμενη (είτε Τσίπρα την ονομάσεις, είτε Σαμαρά, είτε συγκυβέρνηση), είναι μια αστεία, μα πάνω απ’ όλα, μια λάθος σύγκριση. Διαφορετικές συνθήκες δημιουργούν διαφορετικές ευκαιρίες, στήνουν διαφορετικά αναχώματα, απαιτούν διαφορετική ανάγνωση. Κρατούμενο δύο.

Τελικά ωστόσο, αναρωτιέται κανείς, δεν είναι πήχης αξιολόγησης μιας κυβέρνησης το τι παρέλαβε και τι παραδίδει; Είναι, ναι. Αλλά σε πραγματικά μεγέθη. Με στάθμιση, με αναλογίες, όχι σε απλοϊκά, μονοδιάστατα νούμερα. Ειδάλλως πέφτουμε στην «παγίδα του Μαρκ Τουέιν» και χαιρόμαστε που βάζουμε 90 μπροστά ενώ τρώμε σταθερά κατοστάρες πίσω. Την ίδια ώρα, οι τηλεοπτικοί υπουργοί, σαν αποτυχημένοι προπονητές σε δηλώσεις τύπου, προσπαθούν να κάνουν την ήττα-νίκη. Να πείσουν ότι τα πράγματα είναι απλά κι ότι η αξιοπρεπής διαβίωση είναι υποκειμενική, μιλώντας σε ανθρώπους που δεν έχουν πραγματικό φαγητό στο πιάτο τους. Και δυστυχώς, το στομάχι δεν σκαμπάζει από νούμερα, υπουργέ μου. Ή τρώει, ή πεινάει. Οπωσδήποτε δεν πείθεται…

Διαβάστε επίσης:

Global Sumud Flotilla: 352 απαγωγές ακτιβιστών από το Ισραήλ

Ο Μάριος Αθανασίου στο The Untold

Στήλη Άλατος: Κατρ-Akylas.