Από την πολυμεσική τέχνη στον κινηματογράφο, οι «Λανθάνουσες Μνήμες» διερευνούν πώς οι εικόνες, τα αρχεία και οι προσωπικές μαρτυρίες διατηρούν το παρελθόν, αλλά και πώς μπορούν να αποκτήσουν νέα νοήματα στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.

Μια ελληνοπολωνική πολιτιστική ανταλλαγή με επίκεντρο τη μνήμη, την αρχειακή πρακτική και τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης φιλοξενείται στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη τον Νοέμβριο του 2026. Οι «Λανθάνουσες Μνήμες: Αρχεία στην Εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης» (Latent Memories: Archives in the Age of AI) συνδυάζουν μια πολυμεσική έκθεση με ένα κινηματογραφικό πρόγραμμα, καθώς και παράλληλες δράσεις που φέρνουν σε διάλογο καλλιτέχνες και κοινό γύρω από τη σχέση της τεχνολογίας με την ιστορική και συλλογική μνήμη.

Στον πυρήνα της διοργάνωσης βρίσκεται το ερώτημα τι συμβαίνει όταν οι αναμνήσεις μετατρέπονται σε δεδομένα και τα αρχεία επανεξετάζονται μέσα από σύγχρονες τεχνολογίες. Η μνήμη δεν αντιμετωπίζεται ως μια στατική καταγραφή του παρελθόντος, αλλά ως μια διαρκής διαδικασία επιλογής, απώλειας, επανερμηνείας και ανασύνθεσης. Μέσα από διαφορετικές καλλιτεχνικές προσεγγίσεις, η διοργάνωση εξετάζει τόσο τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης όσο και τους κινδύνους που προκύπτουν από τις προκαταλήψεις των αλγορίθμων, τη χειραγώγηση της πληροφορίας και την αλλοίωση της βιωμένης εμπειρίας.

Η πολυμεσική έκθεση παρουσιάζει δέκα έργα καλλιτεχνών από την Ελλάδα και την Πολωνία, με εγκαταστάσεις, βίντεο, εμπειρίες εικονικής πραγματικότητας και διαδραστικές δημιουργίες. Τα έργα προσεγγίζουν τη μνήμη ως κάτι που εγγράφεται όχι μόνο στον ανθρώπινο νου, αλλά και στα σώματα, στα υλικά και στις μηχανές. Παράλληλα, θέτουν ερωτήματα για όσα χάνονται όταν η ανθρώπινη εμπειρία ψηφιοποιείται, για τον τρόπο με τον οποίο κατασκευάζονται οι ιστορικές αφηγήσεις, αλλά και για το ενδεχόμενο μιας δημιουργικής συνύπαρξης ανθρώπου και τεχνητής νοημοσύνης.

Μέρος της ευρύτερης διοργάνωσης αποτελεί το «Afterimages: Αρχεία, Μνήμη, Επανεφεύρεση», ένα ελληνοπολωνικό κινηματογραφικό πρόγραμμα που προσεγγίζει τα αρχεία μέσα από τη δύναμη της κινούμενης εικόνας. Μέσα από ταινίες που αξιοποιούν οικογενειακές φωτογραφίες, ερασιτεχνικά φιλμ, τηλεοπτικές εκπομπές, θεσμικά αρχεία και ιστορικό κινηματογραφικό υλικό, οι δημιουργοί επαναπλαισιώνουν εικόνες που δημιουργήθηκαν για διαφορετικούς σκοπούς, αναζητώντας τις ιστορίες που έμειναν στο περιθώριο ή δεν ειπώθηκαν ποτέ.

Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η ταινία Ποιος ήταν εδώ? της Εύης Στάμου, που αξιοποιεί εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για να προσεγγίσει τα κενά στην οικογενειακή ιστορία της σκηνοθέτιδας που προκάλεσε η δικτατορία των συνταγματαρχών, το Solaris Mon Amour, που ανασυνθέτει το έργο του Στάνισλαβ Λεμ μέσα από υλικό από εκπαιδευτικές ταινίες του πολωνικού κρατικού αρχείου, και το The Flowers Stand Silently, Witnessing του Τεό Παναγόπουλου, που επανεξετάζει αρχειακές εικόνες της παλαιστινιακής χλωρίδας, εστιάζοντας στους ανθρώπους που απουσίαζαν από αυτές.

Παράλληλα, το Grandmamauntsistercat της Zuza Banasińska αξιοποιεί κρατικά επιστημονικά και εκπαιδευτικά φιλμ της σοσιαλιστικής περιόδου, αμφισβητώντας καθιερωμένες αντιλήψεις γύρω από την οικογένεια και το φύλο.

Η έκθεση και το κινηματογραφικό πρόγραμμα συνδέονται μέσα από μια κοινή αφετηρία. Την πεποίθηση ότι κανένα αρχείο δεν είναι ουδέτερο και καμία εικόνα δεν διατηρεί αναγκαστικά το αρχικό της νόημα. Είτε μέσα από τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης είτε μέσα από την επεξεργασία αρχειακού υλικού, το παρελθόν γίνεται πεδίο νέων αναγνώσεων, πολιτικών ερωτημάτων και καλλιτεχνικών παρεμβάσεων.

Οι «Λανθάνουσες Μνήμες» πλαισιώνονται επίσης από ομιλίες καλλιτεχνών, performances, κινηματογραφικές προβολές, συζητήσεις και masterclasses, με τη συμμετοχή δημιουργών από τις δύο χώρες. Οι δράσεις απευθύνονται σε καλλιτέχνες, φοιτητές και σε όσες και όσους ενδιαφέρονται να πειραματιστούν με την τεχνολογία, τα αρχεία και την τεχνητή νοημοσύνη.

Τα εγκαίνια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν στις 4 Νοεμβρίου στο Romantso στην Αθήνα και στις 18 Νοεμβρίου στο Beetroot House στη Θεσσαλονίκη. Η έκθεση και οι παράλληλες δράσεις έχουν ελεύθερη είσοδο.

Περισσότερες πληροφορίες και αναλυτικό πρόγραμμα: latentmemories.art

Διαβάστε επίσης:

Η Οδύσσεια του Κουζέλ

Οι ιστορίες τεσσάρων γυναικών συναντιούνται κάθε Παρασκευή στη σκηνή Brecht-2510

Ελία Σουλεϊμάν: «Να συνεχίσουμε να δημιουργούμε ομορφιά και ποίηση»