«Καλό ταξίδι, Αλέξη. Ίσως ήταν αναγκαίο να φύγεις για να ξυπνήσουμε εμείς. Θα μείνεις πάντα στις καρδιές μας, το τελευταίο αθώο αίμα». Αυτό ήταν ένα από τα πολλά μηνύματα που κρεμάστηκαν στις γειτονιές των Εξαρχείων, όπου ο 15χρονος Αλέξης Γρηγορόπουλος δολοφονήθηκε από τον ειδικό φρουρό Επαμεινώνδα Κορκονέα.

Ήταν ακριβώς 21:18. Σάββατο 6 Δεκεμβρίου 2008.

Από εκείνη την 6η Δεκεμβρίου 2008, έχουν περάσει 17 χρόνια. Τότε οι διαδηλώσεις διήρκεσαν εβδομάδες, και η Αθήνα κυριολεκτικά μετατράπηκε σε πεδίο μάχης. 

6 Δεκέμβρη 2025 και δεν θα ήθελα να γράφω τα παρακάτω.

Ο Νίκος Ρωμανός ήταν εκείνο το βράδυ δίπλα στον Αλέξη. Είδε μπροστά στα μάτια του τη ζωή του Αλέξη να κόβεται απότομα, μια στιγμή που θα τον ακολουθεί για πάντα, σαν σκιά και σαν πληγή που δεν κλείνει. 

(Ο Νίκος Ρωμανός αυτή τη στιγμή βρίσκεται προφυλακισμένος επειδή τμήμα των δακτυλικών του αποτυπωμάτων βρέθηκε σε μια πλαστική σακούλα. Η ιστορία γνωστή. Ο Επαμεινώνδας Κορκονέας μπαινόβγαινε στη φυλακή, παρότι είχε σκοτώσει εν ψυχρώ ένα 15χρονο παιδί. Νίκο, λευτεριά!)

Η αστυνομία προσπάθησε μάταια να παρουσιάσει το έγκλημα ως αντίδραση σε συγκρούσεις που εκτυλίσσονταν εκείνη τη στιγμή. Ένα βίντεο που διανεμήθηκε από την οικογένεια και τους φίλους του Αλέξη απέδειξε χωρίς αμφιβολία ότι οι πυροβολισμοί ήταν «εσκεμμένοι και αδικαιολόγητοι». Τρία πυρά που εκτοξεύτηκαν εν ψυχρώ κατά τη διάρκεια μιας καθαρά λεκτικής αντιπαράθεσης.

Το 2010, το Μεικτό Ορκωτό Δικαστήριο της Άμφισσας έκρινε, με πλειοψηφία, ένοχους για τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου και τους δύο κατηγορούμενους, τον Επαμεινώνδα Κορκονέα και τον Βασίλη Σαραλιώτη. Ο Κορκονέας καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη και 15 μήνες, ενώ ο Σαραλιώτης σε 10 χρόνια φυλάκιση.

Το 2019, το Μεικτό Ορκωτό Εφετείο Λαμίας αθώωσε τον Σαραλιώτη, ο οποίος είχε ήδη αποφυλακιστεί με περιοριστικούς όρους από το 2011, κρίνοντάς τον αθώο «λόγω έλλειψης δόλου».

Η πορεία του Κορκονέα εντός και εκτός φυλακής

Ο Κορκονέας είχε κριθεί ένοχος για «ανθρωποκτονία από πρόθεση με άμεσο δόλο». Ωστόσο, το Μεικτό Ορκωτό Εφετείο Λαμίας του αναγνώρισε το ελαφρυντικό του «πρότερου σύννομου βίου», μειώνοντας την ποινή του σε 13 έτη κάθειρξη και σπάζοντας τα ισόβια που του είχαν επιβληθεί πρωτοδίκως. Λαμβάνοντας υπόψη και τα 11 έτη που είχε ήδη εκτίσει καθώς και την εργασία του μέσα στη φυλακή, ο Κορκονέας αποφυλακίστηκε στις 31 Ιουλίου 2019.

Τον Φεβρουάριο του 2021, το Ποινικό Τμήμα του Αρείου Πάγου, με πλειοψηφία 3-2, έκανε δεκτή την αναίρεση που είχε ασκήσει ο εισαγγελέας Βασίλης Πλιώτας κατά της απόφασης του Εφετείου, που είχε αναγνωρίσει στον Κορκονέα το ελαφρυντικό του σύννομου βίου. Η υπόθεση οδηγήθηκε έτσι στην Ολομέλεια του Αρείου Πάγου για οριστική κρίση.

Τον Νοέμβριο του 2023 ξεκίνησε η εκδίκαση της δεύτερης αναίρεσης της εισαγγελίας κατά της απόφασης του Εφετείου, αλλά τελικά δόθηκε αναβολή για τις 9 Ιανουαρίου 2024.

Το καλοκαίρι του 2024, ο Κορκονέας συνελήφθη και επέστρεψε στη φυλακή, μετά τη δεύτερη αναίρεση της αναγνώρισης του ελαφρυντικού του σύννομου βίου. Έτσι, ο πρώην ειδικός φρουρός θα καθίσει για τέταρτη φορά στο εδώλιο για να κριθεί εκ νέου αν θα πρέπει να του αναγνωριστεί το επίμαχο ελαφρυντικό που είχε προηγουμένως ανοίξει την πόρτα της φυλακής.

Πώς η δολοφονία ενός εφήβου συγκλόνισε τη «γενιά των 700 ευρώ»

Οι νέοι διαδήλωναν για τη δολοφονία ενός από τους δικούς τους, αλλά η οργή είχε συσσωρευτεί εδώ και καιρό. Τους τελευταίους μήνες, πριν τη δολοφονία, είχαν σημειωθεί πολλές διαδηλώσεις για να εκφραστεί η λαϊκή δυσαρέσκεια, με σκληρά επεισόδια στους δρόμους.

Κατά την εξέγερση, το Πολυτεχνείο Αθηνών, με περίπου 13.000 φοιτητές, έγινε το ορμητήριο του κινήματος. Εκτός από φοιτητές, συμμετείχαν νέοι άνεργοι, επισφαλείς εργαζόμενοι, μέλη της ριζοσπαστικής αριστεράς και άλλοι που μέχρι τότε δεν είχαν ασχοληθεί με την πολιτική. 

Tο πανό «ΔΟΛΟΦΟΝΟΙ» βγαίνει μέσα από την κατάληψη της Νομικής και πέρασε για πάντα στην ιστορία.

Μετά την πορεία της 8ης Δεκεμβρίου 2008, το κέντρο της Αθήνας θύμιζε πεδίο μάχης. Ένας κινηματογράφος παραδόθηκε στις φλόγες, δεκάδες καταστήματα και τράπεζες πυρπολήθηκαν, οι βιτρίνες ήταν σπασμένες και είχαν στηθεί οδοφράγματα. Ακόμα και το χριστουγεννιάτικο δέντρο στην Πλατεία Συντάγματος, μπροστά από τη Βουλή, είχε καεί. 

Κατά τη διάρκεια της νύχτας, μετά τη διάλυση των πορειών από τα ΜΑΤ, συνεχίζονταν συγκρούσεις ανάμεσα στους νέους και τις δυνάμεις καταστολής, με την πόλη να γεμίζει καπνό από δακρυγόνα και φωτιές. Οι διαδηλώσεις συνεχίστηκαν τις επόμενες μέρες.

Σύμφωνα με τότε πληροφορίες, τα αποθέματα δακρυγόνων της ελληνικής αστυνομίας άρχισαν να εξαντλούνται μετά από μία εβδομάδα ταραχών, ενώ αστυνομικές πηγές ανέφεραν ότι χρησιμοποιήθηκαν πάνω από 4.600 δακρυγόνα και ζητήθηκαν νέα αποθέματα από το Ισραήλ και τη Γερμανία. Ο πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής διαβεβαίωσε ότι θα προστατεύσει τους πολίτες, ωστόσο μαθητές, οργισμένοι από τον θανάσιμο πυροβολισμό του 15χρονου Αλέξανδρου, δεν σταμάτησαν εκεί.

«Αλέξη, αυτές οι νύχτες είναι δικές σου», γράφει ένα γκράφιτι στο μετρό. Η εβδομάδα των ταραχών και των διαδηλώσεων που άφησε την πόλη συντρίμμια ανήκει πάνω απ’ όλα στους νέους. Πρόκειται για μια εξέγερση μαθητών και φοιτητών, πολλοί από τους οποίους βρίσκονταν για πρώτη φορά στους δρόμους. Υπήρχαν μάλιστα αναφορές για παιδιά μόλις 12 ετών να αντιμάχονται την αστυνομία, φωνάζοντας «Μπάτσοι! Γουρούνια! Δολοφόνοι!».

Οι νέοι που πλησίασαν στο να ανατρέψουν την ελληνική κυβέρνηση δεν προέρχονται από τα περιθώρια. Πολλοί ήταν παιδιά της μεσαίας τάξης, σοκαρισμένα από τη δολοφονία ενός συνομήλικου τους, εξοργισμένα από την ανικανότητα και τη διαφθορά της κυβέρνησης, απογοητευμένα από τις υποσχέσεις του εκπαιδευτικού συστήματος και φοβισμένα για το μέλλον τους. Η οργή τους έχει σοκάρει ολόκληρη τη χώρα και ίσως τους ίδιους. Η περιοχή των Εξαρχείων είχε μακρά ιστορία αστυνομικής καταστολής. Η βία της αστυνομίας δεν είναι κάτι νέο, απλώς προηγούμενα θύματα ήταν μετανάστες ή Ρομά και συχνά δεν καλύπτονταν από τα ΜΜΕ. 

Παρά τη θεαματική βία που κυριάρχησε στα ΜΜΕ, χιλιάδες συμμετείχαν σε ειρηνικές διαδηλώσεις, ανάμεσά τους γονείς ανήσυχοι για το μέλλον των παιδιών τους. Τα αιτήματα των νέων είναι δύσκολο να αποτυπωθούν με ακρίβεια: ήθελαν το τέλος της αστυνομικής βίας, αλλαγές, δουλειές, ελπίδα και ένα καλύτερο σύστημα. Αν και τα αιτήματα είναι ασαφή, το πρόβλημα είναι σαφές. Είναι η κρίση αξιών και θεσμών, κοινωνίας και οικονομίας, διαφάνειας και ηγεσίας.

Αλέξης Γρηγορόπουλος: Γιατί τέτοια ένταση;

Πολιτικά – ακόμα και σήμερα δηλαδή – η Ελλάδα παρέμενε μια δημοκρατία που δεν ωρίμασε ποτέ.  Οικονομικά, προσπαθούσε να σταθεί σε ευρωπαϊκούς κύκλους ενώ ταυτόχρονα παρέμενε ο «φτωχός συγγενής». Η ιστορία του 20ού αιώνα είναι γεμάτη πραξικοπήματα και συγκρούσεις. Ο εμφύλιος μετά την κατοχή από τις δυνάμεις του Άξονα πάγωσε την πολιτική ζωή για 30 χρόνια. Η Ελλάδα ήταν η μόνη ευρωπαϊκή χώρα όπου οι συνεργάτες των κατακτητών επιβραβεύτηκαν και οι αντίπαλοι τιμωρήθηκαν. Η στρατιωτική δικτατορία 1967-1974, που κατέρρευσε μετά το πραξικόπημα στην Κύπρο και την τουρκική εισβολή, ήταν η τελευταία ανάσα της καταπίεσης. 

Παράλληλα, η Ελλάδα γνώρισε ταχεία και επώδυνη εκσυγχρονιστική πορεία. Μέσα σε 40 χρόνια, πέρασε από τη γεωργία και το μεγάλο μεταναστευτικό δίκτυο σε μικτή οικονομία με ξένες επενδύσεις. Πολλοί νέοι επέλεξαν να δουλέψουν στο εξωτερικό. Ο κοινωνικός ιστός έχει εξασθενήσει. Οι πελατειακές σχέσεις και η διαφθορά ήταν στο απόγειο και η άνοδος της ακροδεξιάς ήδη εμφανής. Η κυβέρνηση Καραμανλή ξεπέρασε προηγούμενες σε διαφθορά, ενώ επέβαλε αυστηρά μέτρα λιτότητας. Η ένταξη της χώρας στο ευρώ το 2001 έγινε με μεγάλο έλλειμμα, και οι τιμές αυξάνονταν συνεχώς. 

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 2004 κόστισαν περίπου 10 δισ. ευρώ, με μέρος των κονδυλίων να καταχράται. Τα συνδικάτα ζητούσαν περισσότερη κοινωνική στήριξη, ενώ η κυβέρνηση αύξησε τις εισφορές και αφαίρεσε φοροαπαλλαγές από τους φτωχότερους. Ταυτόχρονα, ιδιωτικοποίησε τμήματα λιμανιών και σχεδίαζε το ίδιο για νοσοκομεία και σχολεία, ενώ η ανεργία των νέων πλησίαζε το 25% και το 20% ζούσε σε συνθήκες φτώχειας. 

Στο κέντρο της Αθήνας τα πολυκαταστήματα και τα ακριβά μπουτίκ πλήθαιναν. Οι νέοι προωθούνται σε έναν «τρόπο ζωής» που δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά. Έβλεπαν τους γονείς τους να παλεύουν και η αίσθηση ότι χωρίς διασυνδέσεις δεν μπορούσαν να βρουν δουλειά, σπίτι ή ιατρική περίθαλψη γινόταν πια πραγματικότητα. 

Λίγες εβδομάδες πριν την δολοφονία του Αλέξη, οι εφημερίδες γέμιζαν από κυβερνητικά σκάνδαλα, όπως το σκάνδαλο του Βατοπεδίου, στο οποίο εμπλέκονταν κορυφαίοι συνεργάτες του πρωθυπουργού και κόστισε πάνω από 100 εκατ. ευρώ στο δημόσιο. Η διαφθορά συνδέεται με την ανικανότητα. Η κυβέρνηση απέτυχε να αντιμετωπίσει τις πυρκαγιές του 2007 στην Πελοπόννησο, όπου έχασαν τη ζωή τους τουλάχιστον 84 άνθρωποι και καταστράφηκαν 642.000 στρέμματα γης και δάσους, εν μέρει λόγω κακής διαχείρισης από την πολιτική ηγεσία. Η αποκατάσταση των καμένων περιοχών καθυστέρησε εξαιτίας πιέσεων από επενδυτές.

Ταυτόχρονα, η ακροδεξιά κέρδιζε έδαφος. To ΛΑΟΣ μπαίνει για πρώτη φορά στη Βουλή το 2007, ενώ η Χρυσή Αυγή άρχισε να «ανθίζει». Το σημαντικότερο είναι ότι δεν υπήρχε σαφής διέξοδος. Με αυτά τα δεδομένα, δεν προκαλεί έκπληξη που οι ταραχές του 2008 ξέφυγαν από κάθε έλεγχο.  

Αντί επιλόγου

Και έτσι, μέσα από τα οδοφράγματα, τα σπασμένα τζάμια και τα καμένα δέντρα, γεννήθηκε η φωνή μιας γενιάς που δεν ήθελε πια να σωπάσει. Μια γενιά που ένιωσε στην καρδιά της την αδικία και το βάρος ενός κόσμου που δεν της έδινε χώρο, αλλά βρήκε τη δύναμη να φωνάξει.

Ο Αλέξης, με τη ζωή που του στέρησαν, έγινε σύμβολο και καθρέφτης για όλους όσους νιώθουν ότι η αλήθεια και η δικαιοσύνη δεν είναι δεδομένες. Στα μάτια των νέων που βγήκαν στους δρόμους, στα τραγούδια, στα γκράφιτι και στα σιωπηλά μνημόσυνα, ζει η ανάμνηση ενός παιδιού που τους ξύπνησε και μαζί με αυτόν, ξύπνησε η συνείδηση μιας ολόκληρης κοινωνίας.

Κι αν οι φλόγες της οργής κάποτε σβήσουν, η επιθυμία για δικαιοσύνη, η ανάγκη για αλήθεια και η καρδιά που δε θα σταματήσει να αγαπά θα συνεχίσουν να φωτίζουν τα σκοτάδια μας.

Διαβάστε επίσης:

«Ήξερα ότι κρατάω ένα ιστορικό ντοκουμέντο που σήμερα το αφιερώνω σε όλους εκείνους που συναντηθήκαμε στους δρόμους του Δεκέμβρη»

Ουκρανία: Η Ρωσία τη γη, οι ΗΠΑ τα λεφτά και η ΕΕ τον λογαριασμό

Οι αγροτοκαλλιεργητές από τη Λακωνία, μας μάθανε τι είναι πέναλτι