Η κατασκευή «ενόχων» είναι άμεση και συνοπτική. Πρόκειται για το δόγμα κατασκευής ενόχων που εφαρμόζει αδιακρίτως η κυβέρνηση φυλακίζοντας ανθρώπους από το αποτύπωμά τους σε μια σακούλα, όπως στην περίπτωση του Νίκου Ρωμανού, από ψευδείς μαρτυρίες, όπως η περίπτωση του Ινδιάνου στη Νέα Σμύρνη και τώρα, με τους εθελοντές δασοπυροσβέστες στην Αχαΐα.
Στο «Κατασκευάζοντας τον Εχθρό» (Costruire il nemico) ο Ουμπέρτο Έκο, εξετάζει πως οι κοινωνίες δημιουργούν και διατηρούν την έννοια του «εχθρού» για να ενισχύσουν την ταυτότητά τους και να δικαιολογήσουν πολιτικές ή κοινωνικές ενέργειες.
Ο Έκο υποστηρίζει πώς όταν δεν υπάρχει πραγματικός εχθρός, πρέπει να κατασκευαστεί. Και η εξουσία εκμεταλλεύεται αυτή την ανάγκη: ορίζοντας έναν «άλλο» έναν «εχθρό», διαμορφώνει ένα κοινό πλαίσιο για την κοινωνία, που ενισχύει την συνοχή γύρω από το κράτος ή τους θεσμούς.
Η προπαγάνδα -πάντα με πρόθυμους συνεργούς τα Μέσα- που παρουσιάζει μια ομάδα ως απειλή για την εθνική ασφάλεια, ενώ ταυτόχρονα ενισχύει την ενότητα και την εμπιστοσύνη προς την κυβέρνηση, φέρνει διασφάλιση υπακοής. Καθώς όταν υπάρχει ένας εχθρός, οι πολίτες είναι πιο πρόθυμοι να δεχτούν περιορισμούς ή μέτρα που αλλιώς θα αμφισβητούσαν. Έτσι με τη διάχυση της ευθύνης και την απόσπαση προσοχής κατασκευάζει έναν εχθρό και μπορεί να στρέψει την προσοχή της κοινωνίας μακριά από εσωτερικά προβλήματα ή λάθη. Η ευθύνη για κοινωνικά ή οικονομικά προβλήματα μεταφέρεται στον «εχθρό», ενώ η ηγεσία παρουσιάζεται ως απαραίτητη για την προστασία του κοινωνικού συνόλου.
Η κατασκευή «ενόχων» είναι άμεση και συνοπτική. Πρόκειται για το δόγμα κατασκευής ενόχων που εφαρμόζει αδιακρίτως η κυβέρνηση φυλακίζοντας ανθρώπους από το αποτύπωμά τους σε μια σακούλα, όπως στην περίπτωση του Νίκου Ρωμανού, από ψευδείς μαρτυρίες, όπως η περίπτωση του Ινδιάνου στη Νέα Σμύρνη και τώρα, με τους εθελοντές δασοπυροσβέστες στην Αχαΐα.
Η φωτιά που έπληξε τη δυτική και νοτιοδυτική Πάτρα έκαιγε για περίπου πέντε ημέρες. Ξεκίνησε στις 10 Αυγούστου και συνεχίστηκε με ένταση έως τις 14 Αυγούστου 2025. Σύμφωνα με την επίσημη καταγραφή 42.500 στρέμματα κάηκαν, 33 σπίτια καταστράφηκαν ολοσχερώς και είναι ακατοίκητα, ενώ ακόμη 59 έχουν υποστεί σοβαρές υλικές ζημιές και δύο εγκαταστάσεις στη ΒΙ.ΠΕ. Πατρών, σιδηροδρομικές γραμμές και βιομηχανικές υποδομές, έχουν ζημιές. Ακόμα τουλάχιστον 13 πυροσβέστες τραυματίστηκαν, ενώ πολλοί πολίτες είχαν αναπνευστικά προβλήματα λόγω του καπνού. Και περισσότεροι από 7.500 άνθρωποι εκκένωσαν τις περιοχές που απειλούνταν από τη φωτιά.
Ο δήμαρχος Πάτρας Κώστας Πελετίδης, ανέδειξε τις σοβαρές ελλείψεις στον κρατικό μηχανισμό κατά τη διάρκεια της πυρκαγιάς, επισημαίνοντας την έλλειψη κεντρικού σχεδιασμού και συντονισμού. Κατήγγειλε ότι η χρηματοδότηση του Δήμου για την αντιπυρική περίοδο ήταν μόλις 0,90 ευρώ ανά κάτοικο, ενώ ο ίδιος ανέλαβε δράση με τη βοήθεια των πολιτών για την κατάσβεση της φωτιάς. Επιπλέον, χαρακτήρισε επικίνδυνη τη χρήση του αριθμού 112 από την κυβέρνηση, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ουσιαστική υποστήριξη και συντονισμό.
Στη συνέχεια, ο Πελετίδης υπέβαλε υπόμνημα στα αρμόδια υπουργεία, ζητώντας άμεση αποκατάσταση των ζημιών, αναδάσωση των καμένων εκτάσεων και ενίσχυση των υπηρεσιών Πολιτικής Προστασίας με μόνιμο προσωπικό.
Αντέτεινε ότι ο Δήμος Πάτρας ήταν «κατώτερος των περιστάσεων», κατηγορώντας τον για ανεπαρκή συντονισμό.
Ο Υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Γιάννης Κεφαλογιάννης, κατηγόρησε τον Πελετίδη για επικίνδυνη στάση απέναντι στο σύστημα έκτακτης ανάγκης 112, χαρακτηρίζοντας τις δηλώσεις του ως «εγκληματικά επικίνδυνες». Ο υπουργός σημείωσε ότι ο δήμαρχος υπέβαλε προσωπικά 8 από τις 11 αιτήσεις για ειδοποιήσεις μέσω 112, ενώ ταυτόχρονα καλούσε τους πολίτες να αγνοήσουν τις οδηγίες εκκένωσης.
Επιπλέον, η κυβέρνηση υπερασπίστηκε την αποτελεσματικότητα του συστήματος 112 και των εκκενώσεων, υποστηρίζοντας ότι η καθοδήγηση για εκκένωση περιοχών, βασισμένη σε συστάσεις τοπικών αρχών, έχει σώσει ζωές. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, δήλωσε ότι όποιος αμφισβητεί το σύστημα 112 θα πρέπει να επαναλάβει τις δηλώσεις του μπροστά σε συγγενείς θυμάτων από τραγωδίες όπως το Μάτι, χαρακτηρίζοντας την υποτίμηση του συστήματος ως «εγκληματικά ανεύθυνη».
Ο Υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Γιάννης Κεφαλογιάννης, αναφέρθηκε σε ενδείξεις κακόβουλων ενεργειών στην περιοχή της Πάτρας, τονίζοντας:
«Δυστυχώς φάνηκε ότι κάποιοι ήθελαν η φωτιά να μπει μέσα στην Πάτρα, με καταστροφικές συνέπειες, την ίδια ώρα που οι κύριες δυνάμεις της πυροσβεστικής, επιχειρούσαν στο δυτικό μέτωπο» .
Επιπλέον, επέκρινε τη στάση του Δημάρχου Πάτρας, Κώστα Πελετίδη, σχετικά με τις οδηγίες του 112: «Λυπάμαι πολύ, αλλά ο Δήμος Πατρέων στάθηκε κατώτερος των περιστάσεων σε όλα τα επίπεδα. Στον τομέα της πρόληψης είδαμε πολλά ακαθάριστα οικόπεδα, στην προσπάθεια κατάσβεσης μικρή συνδρομή και στην προστασία της ανθρώπινης ζωής άκουσα τον δήμαρχο κ. Πελετίδη να ενθαρρύνει τους πολίτες να μην εφαρμόσουν τις οδηγίες του 112, κάτι που θεωρώ εγκληματικό και επικίνδυνο για τη δημόσια ασφάλεια».
Ωστόσο ο μηχανισμός έκανε τη δουλειά του, επιχειρήθηκε η κατασκευή εχθρού, ο Κεφαλογιάννης χαρακτήρισε τον δήμο «κατώτερο των περιστάσεων» και με ανεπαρκή συντονισμό, παρουσιάζοντας τον δήμαρχο ως υπεύθυνο για τις καθυστερήσεις και κινδύνους.
Χρειαζόμαστε όμως και πραγματικούς εχθρούς. Δηλαδή δράστες. Έτσι μετά τους δύο που πιάστηκαν (με τον 19χρονο να ομολογεί) και προφυλακίστηκαν, για τις φωτιές στα Συχαινά της Πάτρας, που έκαψαν μεγάλη έκταση με δάσος, καλλιέργειες, επιχειρήσεις και σπίτια, χρειαζόμασταν και άλλους.
Η εξουσία έκανε αυτό που πρέπει. Τους κατασκεύασε. Και μάλιστα με μια καθόλου τυχαία επιλογή. Διάλεξε εθελοντές. Εθελοντές δασοπυροσβέστες.
Στις 13 Αυγούστου 2025, ένας κατά δήλωση φωτογράφος-δημοσιογράφος κατήγγειλε ότι ένας 25χρονος νεαρός έβαλε φωτιά σε χωράφι στην περιοχή του Γηροκομείου στην Πάτρα και υπέδειξε το υλικό στις αστυνομικές δυνάμεις της ΟΠΚΕ που βρίσκονταν κοντά. Ο νεαρός συνελήφθη άμεσα. Σύμφωνα με όσα μεταφέρει η Εφημερίδα των Συντακτών, ο 25χρονος και ο 21χρονος φίλος του (που προσήλθε αυτοβούλως ως μάρτυρας του 25χρονου) υποστήριξαν ότι είχαν έρθει ως εθελοντές με μοτοσικλέτα για να βοηθήσουν στην κατάσβεση της φωτιάς.
Παρότι οι εμπειρογνώμονες της Πυροσβεστικής που έφτασαν στο σημείο την επόμενη ημέρα αποφάνθηκαν ότι η φωτιά δεν προκλήθηκε από ανθρώπινο χέρι, οι δύο νεαροί προφυλακίστηκαν με κατηγορίες για εμπρησμό από πρόθεση.
Ο πατέρας του 21χρονου δήλωσε στην εφημερίδα ότι «το παιδί μου έχει πέσει θύμα σκευωρίας»και τόνισε ότι πρόκειται για εθελοντές και όχι εμπρηστές. Οι συνήγοροι υπεράσπισης, Παναγιώτης Καποτάς και Θεοφάνης Χριστόπουλος, επισήμαναν ότι η δικογραφία αποδεικνύει την αθωότητα των δύο νεαρών, και ότι η υπόθεση αποτελεί δοκιμασία για τον θεσμό της Δικαιοσύνης. Μάρτυρες που βρίσκονταν στο σημείο κατέθεσαν ότι ο 25χρονος βοηθούσε στην κατάσβεση της φωτιάς, απεγκλώβιζε σκυλιά και μοίραζε νερό σε πυροσβέστες και εθελοντές. Άλλος μάρτυρας ανέφερε ότι η φωτιά είχε επεκταθεί από καύτρες σε ακαθάριστο οικόπεδο και ότι ο 25χρονος προσπαθούσε να τη σβήσει. Επιπλέον, στην έκθεση σύλληψης δεν αναφερόταν ότι είχε πάνω του οποιοδήποτε μέσο για εμπρησμό.
Σχετικά με το κινητό του 25χρονου, η οικογένειά του κατήγγειλε ότι η αστυνομία το απέκρυψε από την ανακρίτρια, προσπαθώντας να δημιουργήσει την εντύπωση ότι ο νεαρός το πέταξε για να αποκρύψει στοιχεία.
Ο πατέρας του 21χρονου τόνισε ότι η προφυλάκιση των παιδιών δίνει το χειρότερο παράδειγμα, αποτρέποντας άλλους πολίτες από το να συνδράμουν ως εθελοντές σε μελλοντικές πυρκαγιές.
Ο πρώην υπαρχηγός της Πυροσβεστικής, Ανδριανός Γκουρμπάτσης, χαρακτήρισε πιθανή τη λανθασμένη σύλληψη εθελοντών, τονίζοντας ότι οι κατηγορίες βασίζονται μόνο σε έναν μάρτυρα, ενώ ο ιδιοκτήτης του διπλανού οικοπέδου έχει καταθέσει υπέρ των δύο νεαρών. Σύμφωνα με την έκθεση της Πυροσβεστικής, η φωτιά κάηκε μόλις ένα στρέμμα ξερόχορτα, ενώ δεν αναφέρθηκε ως αυτοτελές συμβάν στο πληροφοριακό σύστημα engage, καθώς αποτελούσε συνέχεια της φωτιάς στα Συχαινά.
Η οικογένεια του 25χρονου, κατήγγειλε εγγράφως στην αρμόδια ανακρίτρια που χειρίζεται την υπόθεση στην Πάτρα, ότι η Ασφάλεια Πατρών «απέκρυψε» το κινητό τηλέφωνο του 25χρονου, το οποίο είχε στην κατοχή της από την πρώτη στιγμή με στόχο να τον «ενοχοποιήσει». Μάλιστα η οικογένεια, ζήτησε να διαβιβαστεί η καταγγελία της στη Διεύθυνση Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΛ.ΑΣ προκειμένου να διερευνηθούν τυχόν ευθύνες των αστυνομικών.
Ανέφερε στην καταγγελία της στην ανακρίτρια, πως στις 13 Αυγούστου, όταν οι αστυνομικοί συνέλαβαν τον 25χρονο, αυτός «παρέδωσε οικειοθελώς κατόπιν απαίτησης των αστυνομικών το κινητό του τηλέφωνο». Στη συνέχεια το κινητό τηλέφωνο φέρεται να τοποθετήθηκε «στα ντουλάπια φύλαξης προσωπικών αντικειμένων των κρατουμένων». Μάλιστα την ημέρα που ο 25χρονος μεταφέρθηκε στις φυλακές, ένας εκ των αστυνομικών φέρεται να ρώτησε τον πατέρα του κατηγορούμενου εάν το κινητό θα το «πάρει ο ίδιος» ή θα το «δώσουν στον κατηγορούμενο».
Ωστόσο, όπως καταγγέλλει η οικογένειά του, το κινητό τηλέφωνο «ουδέποτε εμφανίστηκε στη δικογραφία ως κατασχεθέν πειστήριο», ενώ όταν εξετάστηκε ως μάρτυρας ο αστυνομικός που είχε διενεργήσει σωματική έρευνα στον 25χρονο, κατέθεσε ότι ο συλληφθέντας «δεν είχε κινητό πάνω του».
«Είναι προφανές ότι αυτό έγινε κατ’ εντολή της Ασφάλειας Πατρών, με σκοπό να δημιουργηθεί η ψευδής εντύπωση ότι ο κατηγορούμενος απέκρυψε ή κατέστρεψε τη συσκευή, ώστε να ενοχοποιηθεί περαιτέρω» καταγγέλλει στην ανακρίτρια Πατρών η οικογένεια του 25χρονου.
Επίσης, όπως υπογραμμίζεται, κατά την απολογία του 25χρονου και του 21χρονου που επίσης προφυλακίστηκε, «τέθηκαν επίμονες ερωτήσεις για το κινητό τηλέφωνο, γεγονός που αποδεικνύει ότι η Ασφάλεια είχε σκόπιμα αποκρύψει ότι το τηλέφωνο βρισκόταν στα χέρια της, για να δημιουργήσει εσφαλμένες εντυπώσεις».
Κατά την οικογένεια, «η πρακτική αυτή δεν είναι μεμονωμένη», καθώς η Ασφάλεια Πατρών φέρεται επίσης να είχε αποκρύψει από την ανακρίτρια πως ο 21χρονος συγκατηγορούμενος «κρατήθηκε και εξετάστηκε επί έξι ώρες στην Ασφάλεια και βρισκόταν καθημερινά στο Δικαστήριο, γεγονός που καθιστά αδικαιολόγητη την έκδοση εντάλματος σύλληψης σε βάρος του». Επιπλέον, «ουδέποτε κατασχέθηκε η φωτογραφική μηχανή του 25χρονου, αν και αποτελούσε κρίσιμο αποδεικτικό στοιχείο».
«Ο μάρτυρας ο ένστολος, περίμενε έξι ώρες μαζί μας για να καταθέσει. Τον είχαν στημένο έξι ώρες και ήμουν σίγουρος πως τον έστησαν για να βαρεθεί να φύγει αλλά κατέθεσε. Όλοι μαζί ήταν, δίπλα του στα 20 μέτρα ήταν δύο μάρτυρες. Να είναι μέσα φυλακή. Ποιος; Το παιδί μου που έχουμε δώσει τη ζωή μας στον εθελοντισμό. Εγώ έχω αφήσει τα παιδιά μου μικρά, τα άφηνα και έφευγα για τον εθελοντισμό και έρχονται να μου πουν ότι ο γιος μου. Είναι δυνατόν; Το παιδί μου το θέλω σπίτι. Μου λείπει εννιά μέρες. Εννιά μέρες μου λείπει το παιδί μου. Εννιά νύχτες. Ποια μάνα αντέχει εννιά νύχτες; Ποια μάνα; Γιατί; Γιατί; Τι κάναμε; Βοηθάμε, είμαστε εθελοντές, όλη η οικογένεια, όλο το σόι. Είμαστε εθελοντές της προσφοράς, της αλληλεγγύης. Και βρεθήκαμε εμείς οι εθελοντές να είμαστε στη φυλακή; Είναι δυνατόν; Σε τι κράτος ζούμε; Αυτό είναι το κράτος δικαίου;», ανέφερε από την πλευρά της η μητέρα του 25χρονου, υποστηρίζοντας πως «από μικρό παιδί τον γαλούχησα στον εθελοντισμό. Όποιος έχει δει σας παρακαλώ το παιδί μου να δίνει νερό, στο Γηροκομειό, ας έρθει να μιλήσει με τον δικηγόρο μας. Σας παρακαλώ βοηθήστε μας. Σας παρακαλώ ελάτε να βοηθήσετε το παιδί μου». Και ο πατέρας του σημειώνει ότι: «Να πω ότι αυτή τη στιγμή στη φυλακή δεν είναι ο γιος μου, αλλά ο εθελοντισμός».
Η ίδια είπε ακόμα πως είναι μέλος των «Γιατρών Χωρίς Σύνορα»: «Η πρώτη μου αποστολή ήταν το 1995 στη Γεωργία, μετά ήταν στο Ιράν, Σκόπια, Κόσοβο, Αλβανία. Ήμασταν στους σεισμόπληκτους της Τουρκίας, στους πλημμυροπαθείς της Μάνδρας, στην Ειδομένη».
Και ο δικηγόρος της οικογένειας Θ. Χριστόπουλος έδωσε και την εξήγηση: «Είναι μεγάλη η καταστροφή στην Πάτρα και είναι γνωστό ότι ο κρατικός μηχανισμός δεν λειτούργησε με επάρκεια. Θεωρώ ήταν μία εσπευσμένη προσπάθεια, αναποτελεσματική, να αποδοθούν ευθύνες και να βρεθούν αθώοι στη φυλακή».
Υ.Γ
Πλάτων – Πολιτεία, Βιβλίο Ζ’: «Φαντάσου ανθρώπους που βρίσκονται μέσα σε ένα σπήλαιο από τη γέννησή τους, με τα πόδια και τον λαιμό δεμένα, έτσι ώστε να βλέπουν μόνο μπροστά τους· φωτιά πίσω τους καίει, και ανάμεσα στη φωτιά και τους δεμένους ανθρώπους υπάρχει ένας τοίχος, πάνω στον οποίο κινούνται άνθρωποι μεταφέροντας αντικείμενα. Οι δεμένοι βλέπουν μόνο τις σκιές αυτών των αντικειμένων στον τοίχο και πιστεύουν ότι αυτές είναι η πραγματικότητα».
Ζαν-Ζακ Ρουσσώ, «Κοινωνικό Συμβόλαιο» (Du Contrat Social, 1762) – «Κάθε κοινωνία όπου οι νόμοι δεν πηγάζουν από τη γενική βούληση, αλλά από συμφέροντα λίγων, οδηγεί στην καταπίεση και στη δημιουργία εχθρών για τη διατήρηση της τάξης».
Μπέρτολτ Μπρεχτ: Δοκίμια για το θέατρο (1948) – «Το δικαστήριο γίνεται εργαλείο της τάξης και όχι της δικαιοσύνης όταν η κοινή γνώμη απαιτεί ενοχοποίηση».
Φωτογραφία: Orange
Διαβάστε επίσης:
Ξέρω τι είναι η Χαμάς, ξέρετε τι είναι η Παλαιστίνη;
