Διάβαζα τις δηλώσεις του έξαλλου Κυμπουρόπουλου για τη συγκλονιστική εικόνα της Παναγίας με το καρπούζι/φωτοστέφανο, και σκέφτομαι πόσο βαθιά προβληματική είναι όλη αυτή η συζήτηση. Όχι γιατί “υποκριτικά ποτέ δεν μας πείραξε ο γαλανομάτης Ιησούς του Τζεφιρέλι”. Ακριβώς το αντίθετο. Γιατί δεν επιτρέπουμε την πίστη να εκφραστεί ελεύθερα, όπως θέλει κι όχι όπως έχουμε συνηθίσει. Δεν μας ξενίζει απλώς. Μας “προσβάλλει”.

Τι είναι όμως η πίστη; Είναι η απελπισμένη ελπίδα ενός καλού τέλους σε μια ζωή γεμάτη πίκρα και ματαίωση. Η εμπιστοσύνη σε μια δύναμη υπέρτατης αγάπης, την οποία δεν μπορώ να δω, ούτε ν’ αποδείξω, ούτε καν να βεβαιωθώ για την ύπαρξή της. Απλώς την πιστεύω. Κι είναι λογικό, είναι επόμενο να την πιστεύω όπως την αντιλαμβάνομαι.

Αν σου πω: “Σκέψου έναν άντρα” κι είσαι λευκός, μάλλον θα σκεφτείς έναν λευκό άντρα. Αν σου πω: “Σκέψου μια γυναίκα” κι είσαι μαύρη, μάλλον θα σκεφτείς μια μαύρη γυναίκα. Όχι από ρατσισμό ή εγωμανία, αλλά επειδή έτσι αντιλαμβάνεσαι τον εαυτό σου, έτσι αντιλαμβάνεσαι τον κόσμο, και θες να ταυτιστείς με τον ήρωα της ιστορίας που ακούς. Όμως, αν έχεις εσύ την ελευθερία να “μοιάζεις” στον πρωταγωνιστή της ιστορίας που φαντάζεσαι, γιατί να μην την έχουν κι όλοι οι άλλοι;

Οι βυζαντινές εικόνες δεν απεικονίζουν έναν Άραβα, ούτ’ έναν Εβραίο, ούτ’ έναν Παλαιστίνιο. Απεικονίζουν με το βυζαντινό τρόπο, έναν Βυζαντινό Ιησού. Με τον ίδιο τρόπο οι πίνακες της Αναγέννησης απεικονίζουν έναν Ιησού Ιταλό, ή Ισπανό, ή Γάλλο. Κι οι εκκλησίες της Αφρικής τον απεικονίζουν Μαύρο, κι οι αντίστοιχες της Ιαπωνίας Γιαπωνέζο. Γιατί η πίστη δεν είναι ντοκιμαντέρ, ούτε απαιτεί την ιστορική ακρίβεια. Η πίστη είναι ο κατοπτρισμός μιας ιστορίας μέσα στον εσωτερικό καθρέφτη του καθενός ξεχωριστά. Ναι, οδηγεί σε μια θρησκευτική ή πνευματική κοινωνικοποίηση (συχνά, για κάποιους, στα όρια της οικογένειας), όμως δεν παύει στην ουσία της να είναι μια εντελώς προσωπική υπόθεση. Πώς απαιτείς τα δικά σου πρότυπα έκφρασης σε μια τόσο αποκλειστικά προσωπική υπόθεση; Πώς σε προσβάλλει η διαφορετική προσέγγιση; Θα σ’ ενοχλούσε το παιδάκι που στο σχολείο ζωγράφισε το δικό σου μπαμπά με τα ρούχα της δουλειά του δικού του;

Σ’ ενοχλεί και σε προσβάλλει βεβαίως, γιατί δεν αγαπάς και δεν πιστεύεις. Απλώς ακολουθείς ένα δόγμα. Κι ενώ είναι σχεδόν αυτονόητο για όποιον έχει διαβάσει τα βασικά, ότι ο Ιησούς των Ευαγγελίων θα χειροκροτούσε και θ’ αγκάλιαζε την εικόνα μιας Παναγίας βομβαρδισμένης από έναν σύγχρονο Ηρώδη, εσένα αυτό διόλου δεν σ’ απασχολεί. Δεν πιστεύεις σ’ αυτό το Θεό. Ούτε καν σ’ αυτό τον άνθρωπο. Πιστεύεις στον βασιλέα των Ουρανών που είναι κατ’ αποκλειστικότητα δικός σου, σύμμαχος των συμμάχων σου κι εχθρός των εχθρών σου. Κι αυτό, μη φανούμε ανακόλουθοι, είναι δικαίωμά σου. Αλλά μην κουνάς και το δάχτυλο, αδερφέ Φαρισαίε. Πολλώ δε μάλλον όταν το κουνάς, ενάντια σ’ αυτά που υποτίθεται πρεσβεύει, καταρχήν, αυτό το δόγμα σου…

Artwork: tiril.valeur