Η Μάγδα Φύσσα και η Δώρα Χρυσικού μας μιλούν για τον Παύλο τον Σύλλογο, τις δίκες και την παράσταση «Δεκαοχτώ Ενάτου».
Υπάρχουν συνεντεύξεις που γίνονται απλά με επαγγελματισμό. Όμως αυτή η συνέντευξη είναι κάτι προσωπικό για όλους τους συμμετέχοντες και για την ακρίβεια, για όλους όσοι βρίσκονταν εκείνη την ημέρα στο Σύλλογο Πολιτισμού Παύλος -Killah P- Φύσσας.
Η συζήτηση επικεντρώνεται στο ποιος ήταν ο Παύλος Φύσσας, στη δολοφονία του, την κληρονομιά που άφησε σε όλους μας ως παρακαταθήκη, στον αγώνα ενάντια στον φασισμό, μέσα από τα μάτια της μητέρας του, Μάγδας Φύσσα, και της ηθοποιού Δώρας Χρυσικού, η οποία υποδύεται την μάρτυρα στην παράσταση «Δεκαοχτώ Ενάτου» και για την οποία συζητήσαμε.
Η Μάγδα Φύσσα, η μητέρα μας, μας καλωσόρισε στον Σύλλογο Πολιτισμού «Παύλος -Killah P- Φύσσας» στο Εργατικό Κέντρο Πειραιά, έναν χώρο στον οποίο περπάτησε ο Παύλος και η οικογένειά του. Μας αγκάλιασε, μας φρόντισε και μας μίλησε.
Αντίστοιχα η Δώρα Χρυσικού, περιέγραψε τις απαιτήσεις ενός ρόλου βασισμένου σε μια αληθινή ιστορία, στην ιστορία του Παύλου, μια ιστορία που έχει σημαδέψει την ίδια σε τόσα πολλά επίπεδα.
Καλησπέρα. Συνήθως εμείς φιλοξενούμε τους συνεντευξιαζόμενούς μας. Τώρα είναι μεγάλη μας χαρά να μας φιλοξενείτε εσείς εδώ στον Σύλλογο Πολιτισμού Παύλος -Killah P- Φύσσας.
Κυρία Μάγδα, επιμεληθήκατε τον «Σύλλογο Πολιτισμού Παύλος Φύσσας», εδώ που βρισκόμαστε στο Εργατικό Κέντρο Πειραιά. Θα μας μιλήσετε για τον χώρο;
Να σας καλωσορίσω εδώ στον χώρο αυτόν. Εγώ το νιώθω ότι είναι το σπίτι του Παύλου και έτσι το νιώθουν οι περισσότεροι. Επιμελήθηκα… όχι. Δεν το διακόσμησα εγώ, το επιμελήθηκαν τα παιδιά, οι φίλοι του, η αδερφή του. Εγώ ήμουν στην καθαριότητα (γέλια, αθάνατη Ελληνίδα μάνα). Αυτό έκανα, καθάριζα. Τον καθάριζα τον χώρο, τον φτιάξαμε, ένιωθα ότι φτιάχνω το σπίτι του. Ίσως αυτός ήταν ένας τρόπος για να μπορέσω εγώ να αντέξω.
Έγινε ένας πολύ ωραίος χώρος. Σηματοδοτεί πολλά το Εργατικό Κέντρο Πειραιά για εμάς που είμαστε εργάτες της ζωής. Και ο Παύλος επίσης. Αυτόν τον χώρο εδώ ο Παύλος τον περπάτησε μαζί με τον πατέρα του. Λόγω του ότι ήταν μαζί στα σωματεία της δουλειάς τους, οπότε είναι ένας πάρα πολύ ζεστός και οικείος χώρος για εμάς. Γιατί ξέρω ότι από εδώ πέρασε είναι η ανάσα του, η περπατησιά του. Το σημαντικότερο είναι πως πρόκειται για το Εργατικό Κέντρο.
Μας το παραχώρησε το Εργατικό Κέντρο Πειραιά και τους ευχαριστούμε πάρα πολύ. Εγώ είμαι περήφανη που είναι εδώ το σπίτι του. Αλλά πιστεύω πως και εκείνοι είναι περήφανοι που ο Παύλος στεγάζεται εδώ. Είναι καινούριο, τώρα το φτιάξαμε. Τον Φεβρουάριο είχαμε τα εγκαίνια και προχωράμε. Τώρα είναι μια φορά την εβδομάδα ανοιχτό, θα γίνει δύο, θα γίνει τρεις και ανάλογα τις δράσεις που θα έχουμε και θα κάνουμε, νομίζω πως θα πάει καλά.
Όλα αυτά τα χρόνια από τη δολοφονία του Παύλου, από το πρωτόδικο δικαστήριο έως το εφετείο, σε έναν εξωτερικό παρατηρητή, κάποιες φορές η πορεία σας φάνταζε μοναχική.
Μητέρα, γιαγιά αλλά και σύμβολο για χιλιάδες συμπολίτες μας. Πώς νιώθετε που πολλοί σας βλέπουν χωρίς να το επιδιώξετε ως «τη μητέρα του αντιφασιστικού αγώνα στην Ελλάδα»;
Δεν είναι αυτό που με κάνει να νιώθω διαφορετικά από ό,τι νιώθω. Το ίδιο νιώθω. Αυτό όμως που με χαροποιεί είναι πως βρέθηκε τόσος πολύς κόσμος και τόσα νέα παιδιά που να με φωνάζει «μάνα». Νομίζω πως δεν υπάρχει πιο μεγάλος τίτλος από το να σε πούνε «μάνα». Νομίζω πως δεν υπάρχει μεγαλύτερος. Δεν το επιδίωξα σίγουρα, δεν πίεσα σε καμία περίπτωση, αλλά προφανώς κατάλαβαν και ο λόγος που βρέθηκαν δίπλα μας και στάθηκαν δίπλα μας είναι είναι ο ίδιος σκοπός που είχα και εγώ. Να φύγουν οι φασίστες από αυτόν τον τόπο, να μην υπάρξει άλλο θύμα, να μην υπάρξει άλλος μαχαιρωμένος.
Κάτι κερδίσαμε όλα αυτά τα χρόνια τουλάχιστον στο επίπεδο αυτό. Δεν είχαμε άλλη δολοφονία, άσχετα αν ο φασισμός είναι ακόμα εκεί έξω. Με τον ίδιο τρόπο, σταμάτησαν τα τάγματα εφόδου. Αυτό το κερδίσαμε και δεν το κέρδισα εγώ, το κερδίσαμε όλοι μαζί. Εγώ να πω ένα «μεγάλο ευχαριστώ» για όλο τον κόσμο που βρέθηκε εκεί δίπλα, που μας στήριξε, που είδε την αλήθεια ακριβώς, όσο και αν προσπάθησαν να την παραποιήσουν.
Βέβαια αυτό το χρωστάμε καθαρά στον Παύλο. Η κοινωνία το χρωστάει στον Παύλο και εμείς το χρωστάμε εκεί, γιατί ήταν εκείνος που μπόρεσε και άντεξε αυτά τα τέσσερα λεπτά και μπόρεσε να ξετυλίξει το κουβάρι. Διαφορετικά δεν θα ήταν έτσι τα πράγματα. Θα ήταν άλλη μια δολοφονία που έγινε είτε «για το ποδόσφαιρο», είτε «για ξεκαθάρισμα», είτε για το οτιδήποτε αν είχε πέσει κατευθείαν κάτω. Που λογικά έτσι θα έπρεπε να γίνει.
Όμως άντεξε 4 λεπτά και μπόρεσε να υποδείξει τον δολοφόνο του. Παρότι ήταν εκεί 8 αστυνομικοί. Έπρεπε ο Παύλος να σηκώσει την μπλούζα και να δείξει ότι τον μαχαίρωσαν για να μπορέσουν να τον σταματήσουν και αυτό εντελώς τυχαία. Έτοιμος να φύγει ήταν.
Και φυσικά το χρωστάμε στα θαρραλέα παιδιά, στα δύο κορίτσια, δύο παιδιά 20 χρονών που δεν σκέφτηκαν τον εαυτό τους, ούτε την οικογένειά τους που πήγαν και κατέθεσαν. Στις αυτόπτες μάρτυρες. Υπήρχαν και άλλοι εκεί ξέρετε. Βλέποντας το βίντεο είδαμε ότι ήταν πάρα πολύς κόσμος και ειδικά μετά το μαχαίρωμα πάρα πολλοί που θα μπορούσαν (να καταθέσουν). Παρ’ όλα αυτά, αυτά τα δύο παιδιά ήταν μαζί με τον Παύλο, που ξετύλιξαν το κουβάρι. Και έτσι μπορέσαμε να φτάσουμε στη δίκη, σε μια δίκη που δικάζονταν ολόκληρο κόμμα. Δεν ήταν μόνο μια οργάνωση, ήταν κόμμα. Ένα κόμμα. Για πρώτη φορά μετά την Μεταπολίτευση έγινε αυτό.
Και φτάσαμε σε αυτό το, μετά βασάνων βέβαια, το αποτέλεσμα να καταδικαστεί ως εγκληματική οργάνωση.
Επιλέξατε πολλές φορές -επειδή πρόκειται για συνειδητή επιλογή- να σταθείτε δίπλα σε άλλους γονείς που έχασαν με τραγικό τρόπο τα παιδιά τους. Η δική μου αίσθηση όταν προετοιμαζόμουν για την συνέντευξη, ήταν πως ένα βλέμμα και μια αγκαλιά από εσάς σε αυτούς τους γονείς μπορεί να τους έδιναν πολύ μεγάλη δύναμη λόγω του κοινού βιώματος. Πώς το αποφασίσατε;
Αυτό ακριβώς. Την ανάγκη που είχαν και την ανάγκη που είχα εγώ ακριβώς. Να έχω έναν άνθρωπο που είχε το ίδιο βίωμα. Και το είδα αυτό με τον πατέρα του Λουκμάν. Νομίζω πως είχαν έρθει από τις πρώτες μέρες. Και είχαν έρθει και στο σημείο της δολοφονίας του Παύλου.
Ένιωθες ότι είμαστε το ίδιο, πονάμε το ίδιο, υποφέρουμε το ίδιο, αυτό το άδικο, αυτό που κουβαλάμε στους ώμους μας και για αυτό το λόγο ήμουν δίπλα σε αυτούς τους ανθρώπους, για αυτό το άδικο που τους έτυχε χάνοντας τα παιδιά τους με αυτούς τους βίαιους τρόπους και ειδικά μετά τον Ζακ, όταν είδαμε πως σε δημόσια θέα…
Δεν θα μπορούσα να μην είμαι δίπλα στην Ελένη, τον πατέρα του και τον αδερφό του. Γιατί ήξερα κι αυτός τι περνάει. Ήθελα να είμαι δίπλα και στους άλλους ανθρώπους.
Στον Μάγγο για όλο τον αγώνα που έχει κάνει. Τι αγώνας και αυτός…
Δημ: Εναντίον όλων.
Μάγδα: Εναντίον όλων. Που αν δεν έβγαινε στον δρόμο με ένα πλακάτ δεν θα είχε τίποτα. Δεν θα είχε κουνηθεί φύλλο. Είναι λυπηρό όμως να ακούς από ανθρώπους ότι μπορεί και να το κάνει για άλλο λόγο. Βέβαια ούτε εκείνος δεν δίνει σημασία ούτε και εγώ έχω δώσει σημασία σε όλα αυτά που έχουν ειπωθεί.
Αλλά είναι λυπηρό ένας άνθρωπος να σκέφτεται πως ένας άνθρωπος χρησιμοποιεί το παιδί του, χρησιμοποιεί το νεκρό παιδί του. Για τι; Γιατί θέλει τι; Να δικαιωθεί η ψυχή του παιδιού του. Και εκείνος όταν θα φύγει να φύγει πιο ήρεμος. Πως δεν το πέταξε. Δεν το άφησε έτσι. Του το σκοτώσανε και ναι, πρέπει να γίνει ένα φυσικό δικαστήριο. Πώς θα γίνει; Να πληρώσουν. Η ατιμωρησία. Έχουμε φτάσει εδώ που έχουμε φτάσει, ακριβώς γιατί υπάρχει ατιμωρησία.
Ας πάμε στην παράσταση. Πώς βιώσατε την πρώτη φορά που είδατε την παράσταση «Δεκαοχτώ Ενάτου»;
Πόσο εύκολο είναι να στο περιγράψω αυτό; Δεν είναι εύκολο. Αυτό που έχω να πω είναι πως η Δώρα είναι συγκλονιστική στην παράσταση. Πραγματικά μπαίνει στον ρόλο. Το έχει βιώσει, σαν να ήταν εκείνη εκεί και να είδε την δολοφονία του Παύλου. Μπήκε μέσα σε αυτά τα δύο παιδιά, τις μάρτυρες και το μετέφερε στο κοινό με απίστευτο τρόπο. Εγώ συγκλονίστηκα και ήταν η πρώτη φορά μπορώ να πω που μπήκα στην θέση της μάρτυρα, τι πέρασε.
Και έφτασα στο σημείο να ρωτήσω την μάρτυρα. Την Δήμητρα. Να την ρωτήσω, «το έχει ακουμπήσει η Δώρα»; Και μου λέει «όχι 100%». Φαντάσου τι έχει περάσει, τι έχουν περάσει αυτά τα παιδιά. Το σκεφτόμουν και δεν ήταν εύκολο. Έχει μείνει στην ιστορία. Τα ονόματά των κοριτσιών έχουν γραφτεί με χρυσά γράμματα στην ιστορία του Παύλου. Σίγουρα δεν είναι εύκολο. Αλλά εγώ που είμαι η μάνα, δεν μπορώ να μπω στη θέση τους. Το πόσο δύσκολο ήταν για αυτά τα παιδιά. Θεωρούσα ότι ήταν εντάξει δύσκολο αλλά… άντε. Κι όμως. Όχι. Δεν ήταν έτσι. Ήταν πάρα πολύ δύσκολο. Και η Δώρα μας το έβγαλε στην σκηνή με απίστευτο τρόπο. Συγκλονιστική και συνεχίζει να είναι και κάθε φορά είναι πιο έντονο.
Αλλά δεν είναι εύκολο να το δούμε. Δύσκολα το είδαμε την πρώτη φορά. Εγώ είχα μάθει από το δικαστήριο να αντέχω. Άντεξα. Ο Τάκης δεν άντεξε. Και φαντάσου δεν το είδε και στην πρώτη. Ενώ ήταν έτοιμος να φύγουμε να πάμε στην πρώτη παράσταση, με το που του είπαμε φεύγουμε λέει «Όχι δεν θα έρθω. Δεν μπορώ» Και το είδε στην Κύπρο.
Είναι συγκλονιστική μπορώ να πω και της εύχομαι ό,τι καλύτερο στην ζωή της. Την αγαπώ πάρα πολύ, την σκέφτομαι, την έχω έγνοια, είναι ένα δικό μου παιδί και αυτό. Δεν την παίρνω από την Μέλπω (γελάμε 8 άτομα και η ίδια η κυρία Μάγδα «λάμπει» από αγάπη). Απλά την μοιραζόμαστε. Την αγαπώ πάρα πολύ.
Είναι συγκλονιστικό. Δεν το είχα φανταστεί ούτε το είχαμε συζητήσει. Μου ανέφερε κάποια στιγμή ότι θα το κάνει. Νομίζω ότι κουβαλάει τον Παύλο μέσα της. Τον κουβαλάει, όπου πάει τον κουβαλάει. Πρέπει σαν γεγονός να την σημάδεψε αρκετά. Ηλικιακά και όλα και η ιστορία και το γεγονός πρέπει να την σημάδεψε. Είναι απίστευτη. Αξίζει. Αξίζει για αυτή την κοινωνία, όσοι μπορούν να το δουν. Νομίζω δίνει πολλά πράγματα. Σε μαθαίνει πάρα πολλά, οπότε αξίζει.
Δώρα (κοφτά, γέλια, γιατί δάκρυσε από την συγκίνηση η Δώρα Χρυσικού).
Πώς προσέγγισες τον ρόλο σου; Κατά πόσο άντλησες στοιχεία από τα πραγματικά πρόσωπα και τι πρόσθεσες;
Δεν είχα απόλυτα τα δύο κορίτσια στο μυαλό μου, όταν ιχνηλατούσα την Δάφνη την ηρωίδα. Αυτό όμως που έπαθα είναι επειδή η παράσταση είναι ένα κομμάτι μυθοπλασίας και κάποια κομμάτια μαγνητοσκοπημένα τα οποία είναι ένα κράμα από τις καταθέσεις των δύο κοριτσιών στο πρώτο δικαστήριο. Έχουν συμπτυχθεί οι δύο καταθέσεις σε μια, ώστε να είναι σαφές το χρονικό της ιστορίας μέχρι και τη δολοφονία του Παύλου εκείνο το βράδυ.
Το πρώτο πράγμα που έκανα πριν μπω σε πρόβες ήταν να μαγνητοσκοπήσω τα κομμάτια. Και την μέρα εκείνη έπαθα πανικό. Ίδρωνα. Θυμάμαι ήταν αρχές Ιούλιου του 2024, ήμουν με τον σκηνοθέτη μου και την σκηνοθέτιδά μου που έκανε τα βίντεο, την Πηγή Δημητρακοπούλου, και άρχισα να κλαίω ακατάπαυστα από το άγχος μου, να ιδρώνω και να λέω «δεν νομίζω ότι μπορώ να το κάνω». Μου ήταν πάρα πολύ δύσκολο. Ήταν τόσο κοντά μου αυτό το πράγμα, που ήταν πάρα πολύ δύσκολο να πάρω την απαραίτητη απόσταση που πρέπει να πάρει ένας ηθοποιός σε σχέση με τον ρόλο που υποδύεται (σ.σ. Αλήθεια καθώς ήταν συνεχώς στα δικαστήρια στο πλάι της κυρίας Μάγδας).
Ο πανικός μου, ο φόβος και η κατάρρευσή μου δεν ήταν της ήταν της Δάφνης, ήταν της Δώρας
Όταν μπήκα στις πρόβες αρχές Αυγούστου και άρχισα να λέω το κείμενο, αφού έκανα εκείνο το γύρισμα το περιβόητο και είχαμε το υλικό, για πάρα πολύ καιρό μου ήταν πάρα πολύ δύσκολο. Κατέρρεα ψυχολογικά, έκλαιγα δεν μπορούσα, ειδικά σε εκείνα τα κομμάτια που αφορούσαν τον Παύλο και την κυρία Μάγδα, μου ήταν πάρα πολύ δύσκολο ως Δώρα και όχι ως Δάφνη να τα προσεγγίσω.
Θυμάμαι ακριβώς που ήμουν εκείνη τη νύχτα και την επόμενη μέρα που ξημέρωσε του ’13
Αυτό με το οποίο πάλευα και βοηθήθηκα από τον σκηνοθέτη μου ήταν να μπορέσω να πάρω την απαραίτητα απόσταση από τον υποκριτή, τον άνθρωπο με τον ρόλο. Γιατί ο πανικός μου, ο φόβος και η κατάρρευσή μου δεν ήταν της ήταν της Δάφνης, ήταν της Δώρας. Ακριβώς γιατί εκείνο το πράγμα δεν ήταν ακόμα ένας ακόμα ρόλος. Αυτό που λέει η κυρία Μάγδα είναι αλήθεια.
Είμαι ένας άνθρωπος κοινωνικά ευαίσθητος που τίποτα από το άδικο δεν με αφήνει ανεπηρέαστη στη ζωή. Αλλά η ιστορία του Παύλου ίσως ακριβώς επειδή έχει να κάνει με το ηλικιακό, ο Παύλος ήταν δύο χρόνια μικρότερός μου, θυμάμαι ακριβώς που ήμουν εκείνη τη νύχτα και την επόμενη μέρα που ξημέρωσε του ’13 και πως αυτό το πράγμα με διαπέρασε σαν ηλεκτρικό ρεύμα. Μετά άρχισα να παρακολουθώ την ιστορία και ήταν αυτή μου η περιέργεια, μετά όταν έφτασε σε δίκη, που ξεκίνησα να πηγαίνω στο δικαστήριο σαν Ελληνίδα πολίτης.
Καθώς έχω μεγαλώσει με αριστερούς γονείς με έναν πολύ πολιτικοποιημένο πατέρα, με την μαμά μου στο Πολυτεχνείο, ήμασταν μια πολύ αριστερή οικογένεια, είμασταν πάντα βαθιά αντιφασίστες. Αλλά όσο μάθαινα και διάβαζα και έψαχνα πληροφορίες και πριν και κατά τη διάρκεια των προβών για τον Παύλο, συγκλονιζόμουν από την κράση αυτού του ανθρώπου. Από το τι άνθρωπος ήταν αυτός. Ο άντρας, το παιδί, ο νέος άνθρωπος.
Σε αυτή τη διαδρομή δεν μου έχει αφήσει ποτέ αυτό το χέρι. Ούτε ο Παύλος ούτε η κυρία Μάγδα
Και νομίζω πως δεν υπήρχε περίπτωση να είναι διαφορετικός με αυτήν την οικογένεια που είχε με Τάκη, την Μάγδα και την Ειρήνη. Αλλά νομίζω πως ήταν αυτή η βαθιά αγάπη για την ελευθερία, η λεβεντιά του, η αλληλεγγύη του, που τον έκανε να διώξει τους φίλους του και το ότι έμεινε τέσσερα λεπτά μαχαιρωμένος. Άρχισα να εμποτίζομαι από αυτή την παρουσία και σκεφτόμουν ότι αν ζούσε θα ήταν ένας άνθρωπος που θα είχα γνωρίσει σίγουρα, θα είχα κάνει παρέα. Μπορεί και να τον είχα ερωτευτεί κατά πάσα πιθανότητα.
Όσο πιο πολύ κάνω αυτή την παράσταση -πάντα υπάρχει αγωνία σε ότι κάνεις είμαι 25 χρόνια στον χώρο- αυτή η ιστορία, με αυτόν τον μονόλογο, δεν έχει να κάνει ούτε με την δουλειά μου, ούτε με έναν ακόμα ρόλο. Έχει να κάνει με ένα βαθύ πράγμα, με μια βαθιά σύνδεση που απέκτησα εγώ με αυτόν τον άνθρωπο και αυτήν την οικογένεια.
Με ένα χρέος που νιώθω πως έχω. Και για αυτό ενώ έχω μεγάλη αγωνία και θέλω να πάει καλά, έχω μια ηρεμία γιατί ξέρω πως μπόρεσα να κάνω κάτι, το οποίο ήταν σημαντικό για την κοινωνία, για την ιστορία, για τον Παύλο και όντως έχω τον Παύλο που με παίρνει από το χέρι. Στις πρώτες παραστάσεις είχα την φωτογραφία του και κάθε μέρα έλεγα «Τώρα Παύλο, πάμε να πούμε αυτή την ιστορία» και σε αυτή τη διαδρομή δεν μου έχει αφήσει ποτέ αυτό το χέρι. Ούτε ο Παύλος ούτε η κυρία Μάγδα (δακρύζει η Δώρα).
Μάγδα: Είναι αλήθεια. Με τον Παύλο παρέα. Και εγώ στο δικαστήριο, αυτό ένιωθα. Πως με κρατάει και με πάει. Και το καταλαβαίνω αυτό που λέει.
Εν μέρει συμφωνώ με τη Δώρα σε αυτό που είπε για την οικογένεια, αλλά εμείς οι τρεις οι υπόλοιποι στο σπίτι … δεν συμπληρώναμε τον Παύλο. Μάθαμε κι εμείς πολλά πράγματα από τον Παύλο. Όσο ήταν… εγώ μάθαινα πράγματα από τον Παύλο. Ήταν άλλος άνθρωπος.
Ήταν αυτός ο διαφορετικός άνθρωπος που πραγματικά ένωνε. Δεν χώριζε. Ένωνε ανθρώπους
Σαν να μην του άξιζε αυτό εδώ καθόλου. Φυσικά και αγαπούσε πολύ τη ζωή, αλλά ναι, σαν να ήταν κάτι. Ειλικρινά δεν μπορώ να το περιγράψω γιατί μπορεί να φανεί να περιαυτολογώ για το παιδί μου. Μπορεί να φανεί… Όμως όχι. Ήταν αυτός ο διαφορετικός άνθρωπος που πραγματικά ένωνε. Δεν χώριζε. Ένωνε ανθρώπους.
Δώρα: Η ψυχραιμία αυτή που επέδειξε… Ξέρεις τι είναι να έχεις τόσους ανθρώπους τριγύρω σου; Να θέλουνε να σε σκοτώσουν, να σε βρίζουν, να σε προπλακίζουν κι εσύ να στέκεσαι μπροστά ολομόναχος και να προστατεύεις τους δικούς σου ανθρώπους την ώρα της κρίσης; Όχι στα λόγια. Να μπαίνεις μπροστά.
Ο Παύλος πραγματικά θυσιάστηκε για να προστατεύσει τους φίλους του. Γι αυτό και κανένας άλλος δεν έπαθε κακό εκείνο το βράδυ και έπαθε μόνο ο Παύλος. Αυτό για μένα είναι… Δεν μπορεί να μπει σε λόγια, δεν μπορείς να το ψελλίσεις.
Κι αυτό που έμεινε τέσσερα λεπτά, αυτό το πράγμα είναι ανατριχιαστικό και να το σκεφτείς ότι ο άνθρωπος αυτός οδήγησε την ιστορία στο σημείο που ήθελε για να βρεθεί ο δολοφόνος.
Μάγδα: Ναι, ναι, ακριβώς την οδήγησε.
Δώρα: Την οδήγησε ο ίδιος. Είναι. Είναι σχεδόν εξωπραγματικό.
Δημ: Είναι υπερβατικό.
Δώρα: Είναι υπερβατικό. Αυτή είναι η λέξη. Είναι υπερβατικό. Αυτή λοιπόν η κράση αυτού του ανθρώπου, αυτή η ψυχή, η λιονταρίσια και τρυφερή μαζί, δεν είναι ένας συνηθισμένος άνθρωπος. Δεν μ αρέσει η λέξη «ήρωες» ή «ήρωας» γιατί έχει φορεθεί πολύ, αλλά πραγματικά είναι από αυτούς τους ανθρώπους που λίγοι τέτοιοι γεννιούνται και ζουν ανάμεσά μας. Δεν είναι στα καθ’ ημάς… Είναι κάτι άλλο.
Υπάρχει ένα πράγμα που αιωρείται παρόλο που δεν είμαι ένας άνθρωπος που πιστεύω πάρα πολύ, αλλά στο μεταφυσικό αυτής της σχέσης και αυτής της σύνδεσης πιστεύω. Πάντα λέω ότι για μένα ο Παύλος είναι ένα ένθεο πλάσμα. Και νομίζω για πολύ κόσμο.
Απλώς εγώ ως ηθοποιός μπόρεσα να το αποτυπώσω με τον τρόπο που ξέρω. Άλλοι άνθρωποι το αποτύπωσαν με ζωγραφική. Άλλοι έγραψαν. Αλλά είναι ένας άνθρωπος που ενέπνευσε και εμπνέει ακόμα.
Πήγα στην Αυστραλία να παίξω την παράσταση σε ανθρώπους που είναι αποκομμένοι από την ελληνική πραγματικότητα και μετά την παράσταση γράψανε στην άμμο «Παύλος Φύσσας» μέσα σε μια καρδιά. Αυτό δεν είναι μια ιστορία που μπορείς εύκολα να προσπεράσεις. Δεν μπορείς να την προσπεράσεις. Σε χαράζει. Εμένα με χάραξε.
Μάγδα: Εγώ αυτή την αξιοπρέπεια και αυτή την περηφάνια την είδα μέσα σε αυτές τις φωτογραφίες. Αυτή που είχε το παιδί μου πάνω του μέχρι την τελευταία στιγμή. Στις φωτογραφίες των διακοσίων της Καισαριανής. Αυτή τη λεβεντιά. Αυτή… Πραγματικά δεν ξέρεις πώς να το χαρακτηρίσεις. Ξέρουν ότι πάνε και θα τους εκτελέσουν. Το ξέρουν και βλέπεις πως αντιδρούν.
Δημ: Με το κεφάλι ψηλά.
Μάγδα: Ακριβώς αυτό το πράγμα είναι. Βλέπω τον Παύλο, περπατάει το παιδί μου.
Δώρα στηρίζεις πολλά. Δεν διαφημίζεις τίποτα, όμως έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε μια Δώρα δίπλα σε κοινωνικούς αγώνες, σαν ένα μικρό κοινό μας μυστικό. Γνωρίζουμε τη μαμά σου, γνωρίζουμε το ρόλο της. Όμως αυτό είναι κάτι που δεν κληρονομείται υποχρεωτικά. Πώς εξελίχθηκες στην αγωνίστρια σε τόσα πολλά επίπεδα που βλέπουμε σήμερα;
Ποια ήταν κάποια σημεία – σταθμοί που ξεχωρίζεις, πέρα από αυτό, που σε άλλαξαν;
Δώρα: Κοίτα, η αλήθεια είναι ότι η μαμά μου, λόγω ότι ανήκε στη γενιά του Πολυτεχνείου, έχει πάρει το μεγαλύτερο βάρος της επικοινωνίας, του εξωστρεφούς ανθρώπου. Ήταν ένας άνθρωπος που αγωνίστηκε για τη δημοκρατία.
Τι κάνουν οι αριστεροί άνθρωποι; Πως πρέπει να ζούνε, Όχι τι λένε, τι παπαγαλίζουν, πως ζούνε, τι κάνουν
Αυτός όμως που ήταν ακόμα περισσότερο πολιτικοποιημένος ήταν ο πατέρας μου. Είχαν δεκαπέντε χρόνια διαφορά με τη μαμά μου, οπότε δεν ήταν αυτή η γενιά. Ήταν μια γενιά πριν. Και οφείλω να σου πω ότι ο πατέρας μου επηρέασε περισσότερο την πολιτική μου σκέψη. Η μητέρα μου την επηρέασε όσον αφορά την καθημερινότητα, στο πως στέκεσαι, όχι τι λες, αλλά πως στέκεσαι,
Πάντα αυτό αναρωτιέμαι ακόμα και σήμερα και ίσως σήμερα περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη στιγμή. Τι κάνουν οι αριστεροί άνθρωποι; Πώς πρέπει να ζουν. Όχι τι λένε, τι παπαγαλίζουν, πως ζουν, τι κάνουν. Οπότε οι γονείς μου είχαν χωρίσει και ζούσα με τη μαμά μου αλλά ο ινστρούχτορας μας, να το πω κάπως έτσι, ήταν ο πατέρας μου.
Σίγουρα όμως τα παιδιά δεν αναπαράγουν τόσο αυτά που ακούνε, αναπαράγουν αυτά που βλέπουν και αυτά που βιώνουν. Οπότε αν δεις μια στρέβλωση, αν δεις έναν άνθρωπο να λέει άλλα και να κάνει άλλα, αυτό που θα μείνει είναι αυτή η στρέβλωση, αυτό το κενό. Και εκεί δημιουργείται το πρόβλημα.
Οι γονείς μου ήταν δύο συνεπείς άνθρωποι. Ήταν δύο τίμιοι άνθρωποι που είχαν πολύ ανεπτυγμένη αίσθηση του δικαίου. Και νομίζω αν υπάρχει κάτι σε μένα – γιατί είμαι ένας άνθρωπος πολύ ατελής και με πολλά στραβά- αλλά έχω μια ηθική πυξίδα, πιστεύω, αρκετά ισχυρή. Και δεν σηκώνω το άδικο. Ίσως αυτό είναι που με κινεί. Είναι το όχημα πίσω από τις κινήσεις μου. Θεωρώ δηλαδή ότι η ανισότητα και η αδικία πρέπει να καταλυθεί στον κόσμο. Δεν μ’ αρέσει να τη βλέπω.
Επειδή ήμουν ένα παιδί που μεγάλωσε μέσα σε ένα πολύ προστατευμένο περιβάλλον και οικογενειακό και οικονομικό, από πάρα πολύ μικρή είχα πάρα πολύ επίγνωση αυτού του προνομίου και πολλές φορές αισθανόμουν και άβολα για αυτό το προνόμιο. Δεν ήθελα ποτέ να εκφράζω αυτή την κοινωνική τάξη στην οποία άνηκα. Της γύρισα την πλάτη γιατί δεν αισθανόμουν καλά.
Τις περισσότερες φορές που είχα έρθει στα δικαστήρια σας έβλεπα και τις δύο μαζί. Θέλετε να μου περιγράψετε με λίγα λόγια την σχέση σας, πως ήταν και πως έχει εξελιχθεί;
Δώρα: Εγώ πήγαινα στο δικαστήριο, αλλά η πρώτη φορά που πήγα να μιλήσω στην κυρία Μάγδα, το θυμάμαι σαν τώρα. Δεν ήταν στο Εφετείο, ήταν στον Κορυδαλλό. Ήταν μια μέρα που δεν υπήρχε πραγματικά κανένας. Ήταν μόνο η Μάγδα με τον αδερφό της τον Τάκη και δυο τρεις άνθρωποι. Και θυμάμαι ότι χτύπαγε η καρδιά μου τόσο δυνατά. Ένιωθα ένα δέος.
Όποιος δεν έχει δεχτεί το χάδι και την αγκαλιά της Μάγδας δεν ξέρει τι σημαίνει να λιγώνεσαι
Τόσα χρόνια μετά. Νιώθω το ίδιο δέος, την ίδια αγάπη, την ίδια… Δεν νομίζω ότι στη ζωή μου έχω θαυμάσει και έχω εκτιμήσει άνθρωπο περισσότερο από τη Μάγδα. Λέω πάντα ότι έχω μια βιολογική μάνα, τη μάνα μου και έχω και μια μάνα της ψυχής μου που είναι σίγουρα η Μάγδα. Και πήγα, θυμάμαι και της συστήθηκα και θυμάμαι αυτή την τρυφερότητα και τη ζεστασιά.
Αν υπάρχει κάτι που μπορώ να περιγράψω για τη Μάγδα είναι πάντα ότι είναι ένα κράμα τρυφερότητας, αγκαλιάς και δύναμης. Όποιος δεν έχει δεχτεί το χάδι και την αγκαλιά της Μάγδας δεν ξέρει τι σημαίνει να λιγώνεσαι. Αυτό. Αυτό θυμάμαι μόνο. Αυτή ήταν η πρώτη επαφή. Και μετά, εντάξει, με τα χρόνια η σχέση αλλάζει, βαθαίνει, τρυφερεύει, δεν ξέρω. Γνωρίζεσαι πιο πολύ.
Μάγδα: Ο άνθρωπος που θα έμενε δίπλα μου το ένιωθα από την πρώτη στιγμή. Αυτό το πράγμα ένιωσα και με τη Δώρα. Ένα οικείο πλάσμα.
Εγώ έφευγα το πρωί από το σπίτι και έφευγα με τον Παύλο μαζί
Σκέψου ότι δεν είσαι σε ένα χώρο ο οποίος έχει να κάνει με διασκέδαση. Είσαι μέσα σε ένα δικαστήριο, το οποίο είναι το δικαστήριο για το σπλάχνο σου, για το παιδί σου, για την δολοφονία του. Οπότε πάρα πολλοί άνθρωποι μπορεί να πέρασαν, να μας χαιρέτησαν, να μας ακούμπησαν. Αλλά ήσουν αλλού, ήσουν εκεί, ήσουν σε όλο αυτό. Όμως αυτοί οι άνθρωποι που έπρεπε να μείνουνε, έμειναν.
Γι αυτό σου λέω ένας Παύλος. Είναι που ο Παύλος πήρε τη Δώρα για να τη φέρει στο δικαστήριο. Ο Παύλος την κράτησε δίπλα του. Εγώ έφευγα το πρωί από το σπίτι και έφευγα με τον Παύλο μαζί. Για να το αντέξω. Ποτέ δεν ήταν ακριβώς «Πάω τώρα στο δικαστήριο», γιατί θα έπρεπε να μου είχαν να μου κόβουν τα γόνατα κάθε φορά. Πολλές φορές κοπήκανε και ειδικά μέσα στο δικαστήριο. Αλλά είχα κι αυτό ρε παιδί μου. Ότι όχι, δε θα σε αφήσω ούτε μια μέρα να πούνε το όνομα σου. Και να μην είμαι εκεί για να σε υπερασπιστώ. Και έτσι έμεινε και ο κόσμος που ερχόταν. Αυτός που ήταν να μείνει έμεινε.
Δώρα θέλεις να μας δώσεις την ταυτότητα της παράστασης;
Να πω ότι είμαι πολύ ευγνώμων για τους συνεργάτες μου, γιατί αυτοί οι άνθρωποι δεν ήρθαν μόνο για να φέρει ο καθένας την ιδιότητά του και το ταλέντο του, για να κάνουν ακόμα μια παράσταση. Ήταν όλοι άνθρωποι που πίστευαν πάρα πολύ σε αυτό το σκοπό.
Ο σκηνοθέτης μου, πρώτος και καλύτερος, ο Κοραής Δαμάτης, που ασχολήθηκε και με το κείμενο. Το κείμενο είναι της Μαρίας Λούκα και του Κοραή Δαμάτη. Δούλεψαν μαζί. Η Μαρία είχε γράψει το πρώτο κείμενο και ο Κοραής του έδωσε μια πιο θεατρική μορφή. Και στα κομμάτια τα μαγνητοσκοπημένα.
Η Χρύσα Λύκου έχει βοηθήσει στη δικαστική γραφή. Η Πηγή Δημητρακοπούλου, η οποία έχει κάνει αυτά τα καταπληκτικά βίντεο και είμαστε πάρα πολύ τυχεροί που την έχουμε γιατί είναι μια πολύ ξεχωριστή καλλιτέχνης και γυναίκα.
Στα βίντεο η Ασπασία η Κράλλη που έχει κάνει τη φωνή της μαμάς. Η Νατάσα η Γιάμαλη που την ευχαριστώ πάρα πολύ, που έκανε τα δελτία ειδήσεων και τα εκφώνησε. Η Βασιλική Σίρμα που έκανε τα κοστούμια. Η Αρετή Μουστάκα που έκανε το καταπληκτικό σκηνικό. Ο Βασίλης ο Λιάκος που είναι στα social. Και ένα ιδιαίτερο ευχαριστώ στη Θεοπούλα Αρβανιτίδου και στη Fishbowl και στη Μαρία Βλάχου που έχουνε, με έχουν πάρει από το χέρι και έχουν αναλάβει όλη την οργάνωση αυτών των δεύτερου, του δεύτερου κύκλου παραστάσεων.
Η Ζούμα Communications που κάνουν τις δημόσιες σχέσεις, την επικοινωνία, το γραφείο Τύπου. Και να πω ένα μεγάλο ευχαριστώ στην φίλη μου την Νόπη Γαϊτανίδου που χωρίς τη στήριξή της δεν ξέρω τι θα έκανα. Ήρθε μαζί μου στην Αυστραλία, επειδή αγαπάει πολύ και τη Μάγδα και τον Παύλο και αυτά τα έργα είναι της κόρης της, της Αθανασίας.
Με την Νόπη μας ένωσε ο αντιφασισμός. Μας ένωσε ο Παύλος. Και ο Παύλος. πέρα από όλα αυτά που έχει κάνει σε μένα και στη ζωή μου, μου έδωσε και μια φίλη ψυχής και ζωής και είναι ο φύλακας άγγελός μου. Και την ευχαριστώ πολύ γιατί είναι σε όλα δίπλα μου
Μάγδα: Η Νόπη μας στη Θεσσαλονίκη. Κι όμως, εγώ νιώθω ότι είναι ένας δικός μου άνθρωπος που είναι δίπλα μου.
Δημ: Όλοι αγάπαμε την Νόπη. Δεν ξέρω… Οι άτυχοι είναι αυτοί που δεν την ξέρουν.
Δώρα: Και να πούμε ότι η πρώτη μας παράσταση είναι στις 17 Ιουνίου στο θέατρο Βράχων στο «Άννα Συνοδινού». Ελπίζω να το γεμίσουμε. Θα το γεμίσει ο Παύλος. Είμαι σίγουρη.
Και ευχαριστώ πάρα πολύ και όλο τον κόσμο που μου στέλνει τα καλά του λόγια. Τα μηνύματα για την παράσταση και έχουν έρθει, ένα ευχαριστώ στο σύλλογο που έχουν στηρίξει τα παιδιά τόσο πολύ όλοι, όλα τα παιδιά του συλλόγου που νιώθω ότι είμαστε μια μεγάλη οικογένεια πια. Δεν έχω λόγια. Η αγάπη που έχω πάρει από όλο αυτόν τον κόσμο που ήρθε για την παράσταση δεν την έχω αισθανθεί ξανά στην επαγγελματική μου ζωή. Ευχαριστώ.
Αυτή η συνέντευξη ήταν από αυτές τις πολύ σπάνιες (μπορεί να «ξοδέψεις» μια επαγγελματική ζωή και να μην σου τύχει κάτι αντίστοιχο), όπου τα 3 άτομα του The Untold (και δύο έξτρα) που βρέθηκαν στο «σπίτι του Παύλου» Σοφοκλής Αρχοντάκης, Μαρία Γαλάτη και Αντώνης Αντωνίου, θα την θυμούνται για πάντα.
Ευχαριστούμε από καρδιάς όλους όσους συμμετείχαν ενεργά στην πραγματοποίησή της ή βρέθηκαν εκεί, για την εμπειρία ζωής που μας χάρισαν και κυρίως τις Μάγδα Φύσσα και την Δώρα Χρυσικού που μας τίμησαν με την ευθύτητα, την ειλικρίνειά τους και την εμπιστοσύνη.
Σύντομα θα ξεκινήσουμε την διαδικασία του μοντάζ, ώστε να βγει ολόκληρη η συνέντευξη.
Ραντεβού στο θέατρο Βράχων.
Δημοσιογραφική επιμέλεια: Σοφοκλής Αρχοντάκης
Φωτογραφίες/βίντεο: Μαρία Γαλάτη
Μοντάζ: Σπύρος Κυριάκης
Reels: Ματθαίος Λεωνίδας
