Ο ισχύων εκλογικός νόμος αρνείται δυο βασικά δικαιώματα στον Έλληνα ψηφοφόρο: το δικαίωμα στην απονομιμοποίηση και κυρίως αυτό στη διαμαρτυρία. Κι ενώ η στέρηση του πρώτου γίνεται de facto κι ελέω της τόσο χαρακτηριστικά ελληνικής (σαν σπιτάκι στις Κυκλάδες) ατιμωρησίας, το δεύτερο μοιάζει συνειδητή επιλογή του νομοθέτη που ορίζει πως: αν συμμετάσχεις, θα επιλέξεις. Αλλιώς ήρθες, είδες αλλά… δεν συμμετείχες. Να τα πάρουμε με τη σειρά; Να τα πάρουμε.

Αρχικά, προς χάριν της συζήτησης, ας υποθέσουμε πως η αποχή αποτελεί μια συνειδητή πολιτική στάση. Και λογικό θα ήταν ίσως, απ’ τη στιγμή που μια συντριπτική πλειοψηφία πολιτών δεν προσήλθε στις κάλπες, το αποτέλεσμα να μην αποκτά δημοκρατική νομιμοποίηση. Ποιο είναι όμως αυτό το ποσοστό που στερεί απ’ το αποτέλεσμα τη λαϊκή κατοχύρωση; Εξήντα τοις εκατό; Εβδομήντα τοις εκατό; Ενενήντα τοις εκατό; Λοιπόν, άσε κάτω τον πήχη γιατί όπου και να τον φτάσεις, δεν αρκεί. Ο εκλογικός νόμος δεν προβλέπει ποσοστό απονομιμοποίησης, κι ο λόγος είναι πολύ απλός: η ψήφος, στη διαδικασία των ελληνικών εκλογών είναι υποχρεωτική.

Υποχρεωτική. Τελεία. Αλλά χωρίς παύλα. Καθώς, αμέσως μετά, αναμενόμενα έρχεται η επόμενη ερώτηση: Τι παθαίνει όποιος δεν προσέλθει στην κάλπη; Τι κυρώσεις φορτώνεται όποιος αρνηθεί την υποχρέωση; Ε, λίγο οι ενοχές, λίγο οι τύψεις, βάλε και τον εσωτερικό διάλογο με το αγγελάκι στον ώμο του…

Πρακτικά λοιπόν, τίποτα! Οι εκλογές είναι αρκετά υποχρεωτικές για να μη δίνουν σημασία στην αποχή, αλλά όχι τόσο που να την αποτρέπουν. Ούτως ειπείν, κι ένας μονάχα πολίτης να ψηφίσει, η εκλογή του τσιμπάει το πλήρες ποσοστό και σχηματίζει την ισχυρότερη κυβέρνηση (δημοτικό συμβούλιο, ομάδα ευρωβουλευτών) στην ιστορία της χώρας – 100%, πανηγυρισμοί, μπαλκόνια, βεγγαλικά. Και τα εκατομμύρια που διαφωνούν; Πρόβλημά τους, ας ψήφιζαν!

Πάμε λοιπόν στο δεύτερο, και (τουλάχιστον κατά τη γνώμη μου) σημαντικότερο πρόβλημα. Να ψήφιζαν, ναι. Αλλά τι να ψήφιζαν; Με δεδομένη την πολιτική παρακμή στην Ελλάδα, δεν είναι δύσκολο να μπει κανείς στη θέση και το μυαλό των πολιτών που δεν εκφράζονται από καμία εκλογική πρόταση. Πόσο απίθανο είναι να συναντήσει κανείς πολίτες που δεν θέλουν να στηρίξουν το Μητσοτάκη της ακρίβειας, αρνούνται τον Κασσελάκη της μεταπολιτικής, δεν πείθονται απ’ τον Ανδρουλάκη της νωθρότητας, στέκονται ιδεολογικά απέναντι στην ακροδεξιά, βρίσκουν άσκοπη την αρτηριοσκλήρωση του ΚΚΕ και ούτω καθεξής; Πόσο απίθανο είναι δηλαδή να σκεφτούμε πολίτες που θέλουν να συμμετάσχουν αλλά στέκονται με σεφέρια αμηχανία μπροστά απ’ το παραβάν;

Η εύκολη απάντηση είναι πως, γι’ αυτούς τους πολίτες, υπάρχει το λευκό. Η επιλογή της άρνησης χωρίς την άρνηση της συμμετοχής. Μόνο που εδώ έρχεται ξανά ο εκλογικός νόμος να βάλει ακόμα ένα παράλογο στοπ. Διότι, ναι μεν το λευκό αποτελεί δεκτή ψήφο, όμως πρακτικά δεν καταμετράται. Δεν απειλεί. Όσο ψηλά κι αν φτάσει, δεν θα τρομάξει κανέναν γιατί ουσιαστικά η συνταγματική του δύναμη είναι αντίστοιχη μ’ αυτή της αποχής. Και πέφτει τελικά στο ίδιο τσουβάλι. Κανένα Περί Φωτίσεως δεν θα μπορούσε να γραφτεί στην Ελλάδα, γιατί το ιδιοφυές μυαλό του Σαραμάγκου θα ‘πεφτε πάνω στον άκαμπτο τοίχο της ελληνικής πρωτοπορίας: Βγάλτε πρώτο το λευκό, κι απλώς θα κυβερνήσει ο δεύτερος…

Η απάντηση της αθηναϊκής δημοκρατίας θα ‘ταν: κατέβα εσύ. Εσύ που δεν εκφράζεσαι, εσύ που δεν τους θέλεις. Στη σημερινή βερσιόν ωστόσο, στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία των μεγάλων αριθμών, ένας πολίτης χωρίς την αγκαλιά κάποιου κομματικού μηχανισμού δεν θα μπορέσει ποτέ να εκλεγεί πουθενά. Κι άρα η αλλαγή του νόμου κι η αναγνώριση της λευκής επιλογής είναι μάλλον μονόδρομος, αν θέλουμε να μπορεί ο λαός να ‘ναι πράγματι κυρίαρχος. Κυρίαρχος, όχι μόνο πάνω στο ποιος τελικά τον κυβερνά, αλλά και στο τι επιλογές του δίνονται. Αν όχι για την αξιοπιστία του ίδιου του συστήματος, τουλάχιστον για να τελειώνουν οι φτηνές δικαιολογίες.

Βλέπεις, την αποχή ο καθένας τη διαβάζει όπως νομίζει. “Αδιάφοροι πολίτες”, “τα μπάνια του λαού”, “χλευαστές της δημοκρατίας” (που τελικά χάνουν εκ των πραγμάτων, λόγω ανωριμότητας, το δικαίωμα της γνώμης τους). Όμως το λευκό δεν μπορεί να διαβαστεί αλλιώς: ο πολίτης πήγε, περίμενε στην ουρά, μπήκε στο παραβάν, αντιμετώπισε την κατάσταση σοβαρά. Κι απλώς επέλεξε… κανέναν! Κι άρα ίσως κανένας δεν πρέπει να πάρει την εξουσία, μέχρι τουλάχιστον να γίνει κάποιος…

Credit φωτογραφίας: Eurokinissi