Μπέλφαστ, 10/6/2026: Σουδανός προσπαθεί ν’ αποκεφαλίσει Ιρλανδό στη μέση του δρόμου. Μπέλφαστ, 11/6/2026: Νύχτα των Κρυστάλλων.

Το Μπέλφαστ καίγεται. Μετανάστες κυνηγιούνται συλλήβδην από εξαγριωμένους Ιρλανδούς. Αφήνουν τα σπίτια τους, κρύβονται, ξυλοφορτώνονται σε δημόσιο χώρο, κινδυνεύουν. Η οικογένεια του θύματος της αρχικής επίθεσης κάνει έκκληση: «Δεν θέλουμε ο άνθρωπός μας να γίνει αφορμή για βία και μίσος». Φωνή βοώντος σε μια έρημο εξαγριωμένων. Συμπέρασμα; Σαν το παράδοξο του Αχιλλέα με τη χελώνα, τόσα βήματα πολιτισμού κι ακόμα, όχι τη χελώνα δεν φτάσαμε – δεν ξεκολλήσαμε καν απ’ την αρχή.

Χοντρά-χοντρά υπάρχουν τρεις κατηγορίες ανθρώπων. Υπάρχουν αυτοί που καταδικάζουν το ρατσισμό πάντα, παντού, απ’ όπου κι αν προέρχεται (και κυρίως, προς ό,τι κι αν στοχεύει). Υπάρχουν κι αυτοί που δεν καταδικάζουν ποτέ το ρατσισμό, που τον αγκαλιάζουν, που τον φοράνε πάνω τους με καμάρι. Υπάρχουν δηλαδή άνθρωποι και υπάνθρωποι. Κι έπειτα υπάρχουν οι ενδιάμεσοι. Κι ως συνήθως είναι πλειοψηφία.

Δε λέω για τους «ναιμεναλλάδες». Αυτοί είναι συνειδητοί ρατσιστές, αποφασισμένοι, μόνο που δεν έχουνε το θάρρος και το θράσος να το φωνάξουν. Καταπιεσμένοι υπάνθρωποι. Όχι, λέω για τους άλλους. Τα θύματα της συναισθηματικής δράσης του Μαξ Βέμπερ. Γι’ αυτούς που, λίγο από φόβο, λίγο από τρόμο, απροστάτευτοι μπροστά στην ίδια τους την ημιμάθεια βουτάνε σε μια πανικόβλητη οργή και γενικεύουν το αντικείμενο του στόχου. Ακούγεται να τους δικαιολογώ; Λοιπόν, απλώς τους καταλαβαίνω. Αλλά και πάλι, η αλήθεια δεν αλλάζει: αυτοί είναι οι πραγματικά πολύ επικίνδυνοι!

Καταρχάς είναι πλήθος. Δύσκολα ο συνειδητός, ο «εκλογικευμένος», ο ψύχραιμος ρατσισμός θα βρει αρκετούς, ταυτόχρονα μισάνθρωπους κι ανόητους, για να καταστεί πραγματική απειλή. Είναι αυτοί, οι τρομαγμένοι δίχως ριζωμένες αρχές, οι πανικόβλητα ευκολόπιστοι, αυτοί γίνονται ο στρατός του. Χρήσιμοι ηλίθιοι. Αυτοί προσφέρουν στο ρατσισμό τη δύναμη ν’ αλλάξει καταστάσεις προς το χειρότερο. Μην πάμε μακριά: η ντόπια Χρυσή Αυγή δεν μπήκε στη Βουλή απ’ τις ψήφους των οπαδών του Χίτλερ. Μπήκε απ’ τις (πολλές) ψήφους των φοβισμένων που παραμυθιάστηκαν.

Χρήσιμοι ηλίθιοι εκτελούν και το πογκρόμ στο Μπέλφαστ. Άνθρωποι που σ’ έναν Σουδανό βλέπουν όλους τους Σουδανούς, όλους τους Αφρικανούς, όλους τους μετανάστες. Οι ίδιοι στη γυναίκα που τους απάτησε βλέπουν όλες τις γυναίκες (εκτός απ’ τη μάνα τους), στον αλλόθρησκο που τους προσβάλλει βλέπουν κάθε αλλόθρησκο, στο σχιζοφρενή που επιτίθεται βλέπουν κάθε σχιζοφρενή. Κι εδώ έρχεται να μπει, κατακλείδα κι επικεφαλίδα η σημαντική διαπίστωση: αν είσαι κάτι μόνο όταν είσαι ασφαλής, τότε δεν είσαι τίποτα!

Σ’ αυτή την ιστορία, μόνο ένα πρόσωπο έχει δικαίωμα σε παρορμητικές ρατσιστικές σκέψεις: το θύμα. Άντε κι οι πολύ δικοί του άνθρωποι. Το κάθε θύμα, μες στο τραύμα που βιώνει έχει ακαταλόγιστο. Εκ των πραγμάτων έχει. Κι ωστόσο, τι παράξενο, συνήθως (όπως και στην περίπτωση της οικογένειας του Ιρλανδού), τα θύματα αποδεικνύουν σπάνια χαρακτηριστικά: τρομερή ψυχραιμία, αξιοζήλευτη ανθρωπιά, αξιοπρέπεια κι ενσυναίσθηση. Απ’ την άλλη μεριά εμείς, οι φοβισμένοι, οι τρομαγμένοι με τον κόσμον που μας περιβάλλει, πρέπει να πάρουμε μιαν απόφαση. Είμαστε άνθρωποι; Στα εύκολα και στα δύσκολα, είμαστε;

Όπως το βλέπω εγώ, η θετική απάντηση στο παραπάνω έχει δύο πολύ βασικά επιχειρήματα. Όχι πνευματικά, όχι ηθικά, όχι συναισθηματικά, οι αρχές κι οι αξίες αδυνατούν να πείσουν χρήσιμους, και σπανίως γίνονται κατανοητές από ηλίθιους. Ωφελιμιστικά δες το: το πρόβλημα δεν λύνεται, το αύριο δεν συμφέρει.

Οι μετανάστες κι οι αλλόθρησκοι, εφόσον δε μιλάμε για μια παραθρησκευτική σέχτα ή μια εθνικιστική τρομοκρατική οργάνωση, δεν είναι ο εχθρός. Ακόμα κι αν εξαφανιστούν όλοι από τη χώρα σου, οι δολοφόνοι, οι ληστές, οι βιαστές, οι κακοποιητές δεν θα εξαφανιστούν. Αλίμονο, το κίνητρο για όλα τα παραπάνω δεν είναι η φυλή, ούτε η θρησκεία. Είναι η συστηματική καλλιέργεια μίσους, η φτώχεια, οι πατριαρχικές αρχές, οι σωβινιστικές αξίες, ένα ολόκληρο σύστημα ανθρώπων που κερδίζει κι άρα (συνειδητά ή εν άγνοια του) διατηρεί όλα τα παραπάνω. Οπότε, σ’ αρέσει ή όχι, τη σκακιέρα τη στήνουν άλλοι. Αυτό που περνάει απ’ το δικό σου χέρι ν’ απαντήσεις είναι αν θα είσαι πιόνι ή όχι.

Το δεύτερο επιχείρημα είναι ακόμα πιο επικίνδυνο για τα κομμάτια του παιχνιδιού: ας υποθέσουμε ότι ξάφνου καθαρίζει ολόκληρο το τερέν από μαύρα πιόνια. Μετά; Αύριο; Η φτώχεια θα συνεχίσει, η πατριαρχεία θα συνεχίσει, η μισαλλοδοξία θα συνεχίσει, η οργή θα συνεχίσει. Απλώς θα ψάχνουν άλλο στόχο, μοιραία θα βρουν τον πιο ευάλωτο: λοιπόν, για σκέψου τώρα, είσαι βασιλιάς, αξιωματικός, ή μήπως σκέτο πιόνι; Μην αμφιβάλεις, αυτό που σήμερα ονομάζεται «μετανάστης», αύριο θα ονομάζεται ανειδίκευτος, γυναίκα, άθεος, ΑμεΑ, ομοφυλόφιλος, επαρχιώτης, φτωχός… Βλέπεις, σ’ αυτό το παιχνίδι, όσο δεν αλλάζουν οι κανόνες, πάντα θα υπάρχει ένα περιθώριο που θα «φταίει». Πόσο απέχεις απ’ αυτό;

Το Μπέλφαστ θα μπορούσε να είναι το Λονδίνο, το Παρίσι, η Ρώμη, η Μαδρίτη, το Βερολίνο ή (ευκολότερα ίσως) η Αθήνα. Η απόσταση που μας χωρίζει απ’ αυτό εξαρτάται από μιαν απάντηση: είσαι αντιρατσιστής; Είσαι άνθρωπος; Θα είσαι ακόμα κι αν…

Διαβάστε επίσης:

Στήλη Άλατος: Πόλεμος και Ποδόσφαιρο: Όπου «Π», πλούτος

Πώς ο ΕΟΠΑΕ ισοπεδώνει 40 χρόνια θεραπευτικής ιστορίας

Η Θελξιέπεια στο The Untold:  «Θέλω να δημιουργώ πράγματα που φτάνουν πραγματικά στους ανθρώπους»