23 Απριλίου 2010 – 23 Απριλίου 2025

15 ολόκληρα χρόνια έχουν περάσει από τη μέρα που άλλαξαν όλα. 15 χρόνια από την ημέρα που ο τότε πρωθυπουργός της χώρας, Γιώργος Α. Παπανδρέου, με φόντο το ήρεμο λιμάνι του Καστελόριζου, ανακοίνωσε την προσφυγή της Ελλάδας στον διεθνή μηχανισμό στήριξης. Ένα απόλυτα προμελετημένο και προδικασμένο έγκλημα χωρίς δράστες και υπαίτιους.

Από τότε, η σύγχρονη ελληνική ιστορία άλλαξε για πάντα. Στο ιστορικό αυτό διάγγελμά του, ο Παπανδρέου είχε αναφέρει χαρακτηριστικά: «Βρισκόμαστε, δυστυχώς, σε ένα σημείο που δεν υπάρχει επιστροφή… Ζητώ από τους εταίρους μας την ενεργοποίηση του μηχανισμού στήριξης».

Ένας καθ’ όλα αχρείαστος συμβολισμός

Όπως ομολόγησαν και πολλά κυβερνητικά στελέχη εκείνης της περιόδου, το Καστελόριζο μόνο τυχαία δεν επελέγη. Έπρεπε, άλλωστε, να ωραιοποιήσουν και να σερβίρουν με όμορφο τρόπο την… λυπητερή. Το Καστελόριζο, ως το ανατολικότερο άκρο της χώρας συμβολίζει για εκείνους την αφετηρία της νέας διαδρομής της χώρας σε αχαρτογράφητα νερά. Όπου αχαρτογράφητα νερά, μια τρικυμία σε νερό που κοχλάζει.

Έτσι ξεκίνησε για τον ελληνικό λαό ένας Γολγοθάς και μια Οδύσσεια γεμάτη αιματηρά, εξοντωτικά μνημονιακά μέτρα, που δοκίμασαν τις αντοχές και τα συναισθήματά του, που ανέτρεψαν το μέλλον του. Μια καταστροφή χωρίς προηγούμενο, μια χρεοκοπία που στιγμάτισε μια ολόκληρη γενιά. Περικοπές συντάξεων, μισθών, ξήλωμα συλλογικών συμβάσεων, νοσοκομεία χωρίς προσωπικό, σχολεία που παγώνουν τον χειμώνα, καταπάτηση δικαιωμάτων, φόροι, χαράτσια, τεράστιες ανατροπές στα εργασιακά. Το θεάρεστο και πολύ ηθικό «έργο» της τότε κυβέρνησης συνέχισαν με συνέπεια όλοι οι διάδοχοι της. Σε αυτά τα 15 αυτά χρόνια μετρήσαμε τρία μνημόνια και χιλιάδες νόμους από τρεις διαφορετικές κυβερνήσεις: ΠΑΣΟΚ, μετά ΠΑΣΟΚ – ΝΔ – ΛΑΟΣ και τέλος ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ. Την ίδια ώρα, πολιτικοί αγύρτες και συστημικά, καθεστωτικά μέσα ενημέρωσης πουλούσαν σιδερόφραχτα όνειρα κι ελπίδες πως «σε δύο χρόνια θα βγούμε από την κρίση», αποσιωπώντας με μαστοριά τα ψέματα, στα οποία είναι όλοι συνένοχοι.

Όσα δηλώνει σήμερα ο Γιώργος Παπανδρέου

15 χρόνια μετά, ο πρώην πρωθυπουργός μίλησε, στο πλαίσιο συνέντευξής του στο Βήμα, για εκείνη τη μέρα, αναφέροντας μεταξύ άλλων: «Πήραμε την ευθύνη, όταν οι άλλοι κρύβονταν, και σηκώσαμε το βάρος με καθαρότητα, αλήθεια και πόνο. Όχι για να σωθεί μια κυβέρνηση, αλλά για να μείνει η Ελλάδα όρθια».

Στη συνέχεια συμπλήρωσε:

«Αν γύριζα πίσω, δύο πράγματα θα τα έκανα αλλιώς. Πρώτον, θα είχαμε δώσει μάχη — από την πρώτη στιγμή, για να ενημερώσουμε καλύτερα τον ελληνικό λαό. Να σπάσουμε τα ψέματα, τις συνωμοσιολογίες και την παραπληροφόρηση. Γιατί ακόμη και σήμερα, η σύγχυση εκείνων των ημερών θολώνει την αλήθεια.

Δεύτερον, από την προεκλογική περίοδο του 2009, θα έπρεπε να έχουμε πει με μεγαλύτερη τόλμη ότι χρειαζόταν μια ριζική αλλαγή πορείας στη χώρα — και να καλέσουμε τους πολίτες ως συμμάχους, όχι απλώς ψηφοφόρους. Γιατί δεν ήταν το Μνημόνιο που έφερε την κρίση.

Ήταν το μοντέλο μιας πελατειακής Ελλάδας που επιβίωνε μέσα από την αδιαφάνεια και την έλλειψη λογοδοσίας. Και κάτι ακόμα: Αν υπήρχαν θεσμοί ελέγχου την περίοδο 2004–2009, όταν το χρέος εκτοξεύτηκε από τα 180 στα 300 δισ., δεν θα είχαμε βρεθεί στο χείλος της καταστροφής. Η κρίση δεν ήταν αναπόφευκτη. Οι ανεύθυνη πελατειακή σπατάλη προηγούμενων κυβερνήσεων την έκαναν εκρηκτική».

Στην εν λόγω συνέντευξη, ο Παπανδρέου δήλωσε επίσης: «Η ΝΔ και μετά ο ΣΥΡΙΖΑ πούλησαν αυταπάτες και ψεύτικες ελπίδες. Και όταν κυβέρνησαν, άλλα έκαναν. Έτσι γεννήθηκαν η αποστροφή των πολιτών, η απάθεια, η κρίση εμπιστοσύνης που ζούμε σήμερα. Εμείς τολμήσαμε. Συγκρουστήκαμε. Μέσα στην κρίση, προχωρήσαμε εκατοντάδες δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις που ακόμη δίνουν καρπούς. Η Ιστορία, αργά αλλά σταθερά, αποκαθιστά την αλήθεια».

Κι όμως, μετά από όλα αυτά τα χρόνια, το ΠΑΣΟΚ ως κόμμα αγκομαχάει και καταδυναστεύεται από λάθους ανθρώπους. Ενώ θα μπορούσε να έχει διδαχτεί από την «ιστορία» (που αποκαθιστά την αλήθεια), καταλήγει να εκφράζει ανοησίες που δεν πείθουν τους πολίτες και δεν το οδηγούν επουδενί στο να αποτελέσει ένα χρήσιμο γρανάζι του συστήματος.

Μάθαμε να ζούμε αλλιώς

Αυτό που ξεκίνησε ως ένα αθώο οικονομικό πακέτο «σωτηρίας», εξελίχθηκε τελικά σε μια βαθιά πληγή, στην πιο σημαντική κοινωνική περιπέτεια της σύγχρονης ιστορίας της χώρας. Κι όσο οι ψεύτικοι αριθμοί έδειχναν σταδιακά ανάκαμψη, πίσω τους κρύβοντας ανθρώπινες ιστορίες. Ιστορίες πόνου, απώλειας, αγώνα. Τα διεθνή ΜΜΕ καταξέσκισαν τη χώρα μας, τοποθετώντας στους τίτλους τους λέξεις όπως «αναξιοπιστία», «διαφθορά», «γραφειοκρατία», «χρεοκοπία» κ.ά. Επίσημοι αξιωματούχοι της τότε κυβέρνησης και διεθνή πολιτικά πρόσωπα μίλησαν για Τιτανικό, για διεφθαρμένους, τεμπέληδες πολίτες. Είναι τεμπέληδες οι Έλληνες; Η ανεργία τσάκισε τους νέους και τους μεγαλύτερους. Η μεσαία τάξη χάθηκε τελείως. Μάθαμε να ζούμε με όσο πιο λίγα, να δουλεύουμε στρουγγηδόν με ελαστικά, ατέλειωτα ωράρια. Μάθαμε να μην εμπιστευόμαστε κανέναν. Να αναστενάζουμε στο ταμείο του σούπερ μάρκετ. Να χάνουμε οικονομίες μιας ζωής. Μάθαμε να επιστρέφουμε στο πατρικό, μάθαμε να μεταναστεύουμε, να θέλουμε να πεθάνουμε.

Ο προσφιλής νεοφιλελευθερισμός μάς υποσχέθηκε ανάπτυξη. Αυτό που μας άφησε, όμως, ήταν φτώχεια και φόβος. Και την επίγνωση πως τίποτα δεν είναι αυτονόητο, αν δεν παλέψεις για αυτό και το υπερασπιστείς. Και πως η κοινωνική δικαιοσύνη κατακτιέται, ποτέ δεν χαρίζεται. Οι απολογισμοί περιττεύουν. Το ερώτημα παραμένει ένα και είναι ρητορικό: Πόσες χαμένες 15ετίες θα συνεχίσουμε να μετράμε;