Στη Μάντρα του Μπλόκου της Κοκκινιάς παρουσιάστηκε την Κυριακή 30 Αυγούστου το βιβλίο του Αντώνη Αντωνίου «Intercity 62 – Βαγόνι 4 – Θέση 65: Έγκλημα στα Τέμπη – Μαρτυρίες ενός επιζώντα», από τις εκδόσεις Σάλτο, στη σειρά «Κάλλιστος», στα πλαίσια του 3ημερου των εκδηλώσεων του τομέα Πειραιά του Ρουβίκωνα. Στη συζήτηση συμμετείχαν ο Αντώνης Αντωνίου, η Μάγδα Φύσσα και ο Γιάννης Μάγγος. Το βιβλίο κυκλοφόρησε τον Απρίλιο του 2026.

Η εκδήλωση έγινε στη Μάντρα του Μπλόκου, στον ιστορικό χώρο όπου στις 17 Αυγούστου 1944 εκτελέστηκαν 74 αγωνιστές και αγωνίστριες της Αντίστασης. Το Μπλόκο της Κοκκινιάς πραγματοποιήθηκε από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής με την ενεργό συμμετοχή Ελλήνων συνεργατών τους. Χιλιάδες κάτοικοι είχαν συγκεντρωθεί στην πλατεία της Οσίας Ξένης, ενώ κουκουλοφόροι καταδότες υπεδείκνυαν αγωνιστές της Αντίστασης, οι οποίοι οδηγούνταν στη Μάντρα, βασανίζονταν και εκτελούνταν.

Η παρουσίαση ξεκίνησε από το βιβλίο του Αντώνη Αντωνίου και τη μαρτυρία του για όσα έζησε στα Τέμπη. Η συζήτηση κινήθηκε γύρω από την απόφασή του να καταγράψει την εμπειρία του, την επιλογή της λέξης «έγκλημα» αντί για «δυστύχημα», όσα ακολούθησαν μετά τη σύγκρουση και τη στιγμή κατά την οποία μια προσωπική καταγραφή παύει να αφορά μόνο τον άνθρωπο που την έζησε.

«Αυτόν τον δρόμο διάλεξα για να μπορεί να αναπνέει ακόμα»

Η συζήτηση πέρασε στη συνέχεια στη Μάγδα Φύσσα, με ερωτήματα για τη μνήμη του Παύλου, τον δικαστικό αγώνα που ακολούθησε τη δολοφονία του και τη σχέση του προσωπικού πένθους με τον αντιφασιστικό αγώνα.

«Θέλω να πω κάτι πάνω σε αυτό. Είναι τόσο μεγάλο, και ακόμα και η λέξη “μεγάλο” είναι μικρή μπροστά σε αυτό που βιώνει ένας γονιός. Όταν είναι πράγματι γονιός, χάνεται στο παιδί του. Οπότε είναι αδύνατον αυτό το πράγμα να σας το μεταφέρουμε. Άλλος γονιός δεν θέλει να κάνει τίποτα απ’ όλα αυτά. Δεν μπορεί να τον κατηγορήσει κανείς γι’ αυτό. Αυτόν τον δρόμο διάλεξα για να μπορεί να αναπνέει ακόμα. Εμείς κάποιοι διαλέξαμε αυτόν τον δρόμο. Ο λόγος που το έκανα εγώ είναι… Θα ήθελα να σας διαβάσω κάτι που έχω γράψει γι’ αυτό.

Το παιδί μου έδωσε τη μάχη για να υπερασπιστεί τις αξίες του. Τους νίκησε μόνος του. Ένα ολόκληρο τάγμα εφόδου, με την αστυνομία εκεί μπροστά να μην κάνει τίποτα. Όρθιος, σε δημόσια θέα. Άντεξε τέσσερα λεπτά για να μάθουν όλοι τι είναι ο φασισμός εν έτει 2013, σε καιρό ειρήνης. Και εγώ κουβαλάω παντού μαζί μου τον Παύλο, για να μην ξεχαστεί ποτέ ποιος είναι και τι έκανε σε όλη του τη ζωή. Αυτός με οδηγεί και είναι τιμή μου να πολεμάω για εκείνον, όπως εκείνος έκανε για όλους μας.

Η καλύτερη τιμή για τους νεκρούς μας είναι ο αγώνας ενάντια στον φασισμό. Και για να τα καταφέρουμε πρέπει να σώσουμε τα παιδιά. Πρέπει να φτιάξουμε δημοκρατικούς ανθρώπους που έχουν μέσα τους πολιτισμό, αλληλεγγύη, ανθρωπιά. Πρέπει να μην αφήσουμε σπιθαμή στον φασισμό που δηλητηριάζει ακόμα τους νέους. Είτε είναι κυβερνήσεις είτε μικρές ομάδες στα σκοτεινά. Πρέπει να κάνουμε τα πάντα για να μην έχουμε άλλο νεκρό παιδί από αυτούς, ποτέ ξανά.

Από αυτόν εδώ τον ιερό τόπο, λοιπόν, καλώ ξανά όλους τους πραγματικά δημοκρατικούς πολίτες, ανεξάρτητα από χρώματα και ιδεολογίες, πάντα ενωμένοι και απέναντι στους ναζί. Δεν θα περάσει ο φασισμός. Ούτε βήμα πίσω».

«Φοβούνται και τα τρία»

Ένα από τα ερωτήματα που τέθηκαν προς το πάνελ ήταν: «Τι είναι αυτό που φοβάται περισσότερο η εξουσία: τη μνήμη, τη μαρτυρία ή τη συνάντηση των ανθρώπων;».

Ο Γιάννης Μάγγος απάντησε: «Νομίζω πως φοβούνται και τα τρία, Μαρία. Και τη μνήμη και τη μαρτυρία και τη συνάντηση των ανθρώπων. Εδώ, στον χώρο που βρισκόμαστε, συνέβη ένα τεράστιο γεγονός. Το γεγονός αυτό δημιούργησε όχι ατομική μνήμη αλλά συλλογική μνήμη. Παραδίπλα, το γεγονός ότι δολοφονήθηκε ο Παύλος δημιούργησε όχι απλώς ατομική ή οικογενειακή μνήμη, αν μπορώ να χρησιμοποιήσω αυτόν τον όρο, αλλά συλλογική μνήμη.

Ο Βασίλειος Μάγγος, το 2013, όντας 18 χρονών στον Βόλο, πήγε και έσπασε τα γραφεία της Χρυσής Αυγής. Τον έπιασαν, πέρασε αυτόφωρο και στο δικαστήριο, όταν ο εισαγγελέας τον ρώτησε αν το έκανε, ένα παιδί 18 χρονών παραδέχτηκε ευθαρσώς: “Ναι, εγώ το έκανα”. Το έκανε γιατί δεν άντεχε να βλέπει παντού σβάστικες στην πόλη του Βόλου. Μιλάμε για ένα κόμμα που αργότερα, αφού μεσολάβησαν τα τραγικά γεγονότα της δολοφονίας του Παύλου και του Σαχζάτ Λουκμάν, καταδικάστηκε ως εγκληματική οργάνωση. Ένας 18χρονος ανέλαβε ευθαρσώς την ευθύνη των πράξεών του και καταδικάστηκε γι’ αυτό.

Το βάζω σε αντιδιαστολή με τους κατηγορούμενους αστυνομικούς. Στο δικαστήριο δεν παραδέχονται ότι χτύπησαν τον Βασίλειο Μάγγο. Μας λένε ότι κινούνταν αμυντικά, προτάσσοντας τις αστυνομικές τους ράβδους για να μην τους χτυπήσει, για να μην τους τραυματίσει ένα παιδί το οποίο είχαν στην άσφαλτο και το κλωτσοπατούσαν.

Το γεγονός αυτό δημιούργησε μνήμη. Η μαρτυρία είναι η απόδειξη, είναι το ντοκουμέντο.

Και μετά, πώς συνδέονται τα πράγματα; Εκεί όπου καταδικάστηκε ο γιος μου γιατί έσπασε τα γραφεία της Χρυσής Αυγής, ποιος εισαγγελέας θα σκύψει για να ακούσει τι του λέει ένας 18χρονος; Ποιος εισαγγελέας ακούει σήμερα τι λένε τα νέα παιδιά; Τα σέρνουν στα δικαστήρια για το τίποτα. Και λέω, αν υπήρχε αυτός ο εισαγγελέας, κατά πάσα πιθανότητα μπορεί κάποιος να γλίτωνε από το δολοφονικό μαχαίρι της Χρυσής Αυγής.

Και η συνάντηση των ανθρώπων είναι μετά, Μαρία, το ατομικό που γίνεται συλλογικό. Είναι η αντίσταση, είναι ο αγώνας. Αγώνας για δικαίωση, αγώνας για δικαιοσύνη, αγώνας για καλύτερες συνθήκες ζωής, αγώνας για μια πιο δίκαιη κοινωνία.

Τα φοβούνται αυτά. Φυσικά τα φοβούνται. Δεν θέλουν να υπάρχει μνήμη, να θυμόμαστε τι συνέβη στην Κοκκινιά, τι συνέβη με τον Παύλο Φύσσα. Εμείς είμαστε κόντρα σε αυτή τη λογική, δεν ανεχόμαστε αυτή τη λογική, δεν πρόκειται να δεχτούμε αυτή τη λογική. Δεν θα ανεχτούμε να γίνει η ζωή μας σκλαβοπάζαρο γι’ αυτούς. Δεν θα ανεχτούμε η ζωή των παιδιών μας να γίνει μια ζωή σκλάβου. Θα αντισταθούμε.

Και με αυτή την έννοια εγώ σας καλώ να είμαστε αισιόδοξοι. Ναι, ζούμε τη δυστοπία. Δεν τρέφω αυταπάτες για την κατάσταση που επικρατεί γύρω μας. Αλλά όμως, φίλοι και σύντροφοι, ας δούμε τα πράγματα και κάπως αισιόδοξα. Εμείς χάσαμε τα παιδιά μας, αλλά έχουμε μια ελπίδα. Μια ελπίδα ότι ο κόσμος μπορεί να αλλάξει. Δεν ξέρουμε πώς θα αλλάξει, αλλά δένουμε τα χέρια μεταξύ μας για να πάει αυτός ο κόσμος κάπως καλύτερα. Όλοι μας να δέσουμε τα χέρια μας για να πάει αυτός ο κόσμος καλύτερα.

Με αυτή την έννοια, Μαρία, και κλείνω, φοβούνται και τα τρία: και τη μνήμη και τη μαρτυρία και τη συνάντηση των ανθρώπων. Εμείς είμαστε με τον πολιτισμό, εμείς είμαστε με την αντίσταση, εμείς είμαστε με αυτό που λέγεται δίκαιο. Γιατί ο αγώνας μας είναι προσωπικός αλλά, όπως είπα και πριν, ο αγώνας πια είναι συλλογικός. Το πένθος μας είναι συλλογικός αγώνας. Αγώνας, αντίσταση, αγώνας για μια δίκαιη κοινωνία, για μια καλύτερη κοινωνία».

Η τοποθέτηση του Γιάννη Μάγγου ακολούθησε τη συζήτηση για την υπόθεση του γιου του, Βασίλειου, τη δικαστική διαδρομή, την κρατική βία, τη λογοδοσία και τη μετατροπή του προσωπικού πένθους σε δημόσια διεκδίκηση.

Η Δώρα Χρυσικού και η Δήμητρα Ζώρζου

Καθώς η συζήτηση προχωρούσε, άνοιξε και προς το κοινό. Εκεί βρίσκονταν η Δώρα Χρυσικού και η Δήμητρα Ζώρζου, οι οποίες κλήθηκαν να πάρουν τον λόγο. Η Δώρα Χρυσικού μίλησε για την παράσταση «18/9», τον μονόλογο που ερμηνεύει με αφετηρία τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα. Η ιδέα της παράστασης ανήκει στην ίδια, ενώ το κείμενο έγραψαν η Μαρία Λούκα και ο Κοραής Δαμάτης, ο οποίος υπογράφει και τη σκηνοθεσία.

Η ηρωίδα της παράστασης, η Δάφνη, είναι ένα μυθοπλαστικό πρόσωπο εμπνευσμένο από τις Δήμητρα Ζώρζου και Παρασκευή Καραγιαννίδου, τις δύο αυτόπτες μάρτυρες της δολοφονίας του Παύλου Φύσσα. Το έργο συνδυάζει στοιχεία μυθοπλασίας με πραγματικό υλικό από τις δικαστικές καταθέσεις τους. Αμέσως μετά πήρε τον λόγο η ίδια η Δήμητρα Ζώρζου, μία από τις δύο γυναίκες που είδαν μπροστά τους τη δολοφονική επίθεση στον Παύλο Φύσσα και στη συνέχεια κατέθεσαν για όσα είχαν δει. Στην Κοκκινιά μίλησε για τη δική της εμπειρία από τη μαρτυρία και τη δικαστική διαδικασία.

«Ο Σεπτέμβρης ανήκει στον Παύλο και στον Ζακ»

Η Μάγδα Φύσσα αναφέρθηκε και στον Αντιφασιστικό Σεπτέμβρη: «Λίγα για τον Σεπτέμβρη που μπαίνει. Ο Σεπτέμβρης ανήκει στον Παύλο και στον Ζακ. Ξεκινάμε στις 14 του Σεπτέμβρη με εκδηλώσεις στον Πολυχώρο Λιπασμάτων στη Δραπετσώνα. Θα είναι ένα τριήμερο, 14, 15 και 16. Θα υπάρχει και η παράσταση “18/9” της Δώρας Χρυσικού και το ντοκιμαντέρ “575 ημέρες στο 18 ΑΝΩ”. Θα είναι και τα δύο σημαντικά γεγονότα που πρέπει να τα δει ο κόσμος. Μετά θα υπάρχουν κάποιες άλλες εκδηλώσεις και έχουμε τη μεγάλη συναυλία που γίνεται κάθε χρόνο για τον Παύλο. Πολλοί καλλιτέχνες μάς κάνουν αυτή την τιμή και έρχονται με όλη τους την καρδιά, με την καρδιά τους μόνο, χωρίς να ζητάνε τίποτα άλλο. Την αφιερώνουν στον Παύλο στις 17 και τελειώνει στις 18 με τη μεγάλη πορεία που γίνεται από το μνημείο στο Μπλόκο, που θα έρθουμε εδώ για άλλη μια χρονιά. Το πρόγραμμα του Αντιφασιστικού Σεπτέμβρη αρχίζει στις 14 Σεπτεμβρίου. Τη Δευτέρα 14 Σεπτεμβρίου παρουσιάζεται ο μονόλογος «Δεκαοχτώ Ενάτου» με τη Δώρα Χρυσικού, ενώ την Τρίτη 15 Σεπτεμβρίου προβάλλεται το ντοκιμαντέρ «575 ημέρες στο 18 ΑΝΩ – Η φωτογραφία ως πράξη μνήμης και λύτρωσης».

Στο τέλος της εκδήλωσης τοποθετήθηκε και ο Γιώργος Καλαϊτζίδης του Ρουβίκωνα, που διοργάνωσε την παρουσίαση.

Φωτογραφίες: Μαρία Γαλάτη

Διαβάστε επίσης:

Στήλη άλατος: Μετά από παραίτηση πολλών τηλεθεατών.

Το χειρότερο κουσούρι

Επάγγελμα ΟΝΝΕΔίτης