Μια μητέρα πρόσφυγας με τα δύο της παιδιά, έξι και οκτώ ετών, φτάνει στη δομή στη Μαλακάσα στις 7 Ιουλίου. Ο μοναδικός της στόχος να υποβάλει αίτημα ασύλου. Να ασκήσει δηλαδή ένα θεμελιώδες, αδιαμφισβήτητο ανθρώπινο δικαίωμα, προκειμένου να επανενωθεί με τον σύζυγό της, αναγνωρισμένο πρόσφυγα που ζει ήδη σε άλλη ευρωπαϊκή χώρα.

Αντί για υποδοχή, προστασία και πρόσβαση στις νόμιμες διαδικασίες, η οικογένεια ήρθε αντιμέτωπη με το πιο σκληρό, παράλογο και αυταρχικό πρόσωπο της ελληνικής πολιτείας. Οι υπεύθυνοι της δομής κάλεσαν την Αστυνομία.

Η μητέρα και τα δύο ανήλικα παιδιά συνελήφθησαν, κρατήθηκαν σε άθλιες συνθήκες σε αστυνομικό τμήμα, με το ένα παιδί μάλιστα άρρωστο, και παραπέμφθηκαν για «παράνομη παραμονή». Τους επιβλήθηκε απόφαση απέλασης και μεταφέρθηκαν στο κέντρο κράτησης της Αμυγδαλέζας. Χρειάστηκε η άμεση παρέμβαση της οργάνωσης «Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο» (RSA), προσφυγή στη Δικαιοσύνη και αναφορές στον Συνήγορο του Πολίτη για να μεταφερθεί τελικά η οικογένεια, δύο ημέρες μετά, ξανά στη Μαλακάσα ώστε να καταγραφεί το αίτημά της. Εκεί ακριβώς δηλαδή όπου είχε παρουσιαστεί αυτόβουλα εξαρχής.

Το περιστατικό αυτό δεν αποτελεί «μεμονωμένη εξαιρετική περίπτωση» ή απλό διοικητικό λάθος. Είναι το πρώτο σύμπτωμα μιας νέας, επικίνδυνης πραγματικότητας που διαμορφώνεται στα σύνορα και την ενδοχώρα της Ευρώπης.

Όπως αποκαλύπτει η RSA, η μητέρα είχε επιχειρήσει να κλείσει ραντεβού μέσω της επίσημης ψηφιακής πλατφόρμας του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου. Δεν τα κατάφερε διότι η πλατφόρμα ήταν εκτός λειτουργίας από τις 12 Ιουνίου.

Η ημερομηνία αυτή δεν είναι τυχαία καθώς συμπίπτει με την έναρξη ισχύος των νέων διαδικασιών που προβλέπει το Νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο.

Ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η ελληνική κυβέρνηση παρουσίαζαν μια εικονική εικόνα «πλήρους ετοιμότητας», στην πράξη οι υπηρεσίες υποδοχής παρέλυσαν. Η αδυναμία του κράτους να θέσει σε λειτουργία τα νέα συστήματα μετέτρεψε την απουσία διοικητικής μέριμνας σε ποινικοποίηση των κατατρεγμένων. Αντί το κράτος να αναλάβει την ευθύνη για τη δική του ανεπάρκεια, επέλεξε να συλλάβει τα θύματά της.

Τι είναι το Νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου;

To Νέο Σύμφωνο, που ψηφίστηκε από τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τίθεται σταδιακά σε πλήρη εφαρμογή, αποτελεί τη βαθύτερη και πλέον αντιδραστική αναθεώρηση των κανόνων ασύλου στην Ευρώπη εδώ και δεκαετίες. Πίσω από την τεχνοκρατική γλώσσα περί «αποτελεσματικότητας» και «διαχείρισης των ροών», το νέο πλαίσιο αναμορφώνει ολόκληρο το σύστημα υποδοχής προς το δυσμενέστερο, θεσμοθετώντας πρακτικές που υπονομεύουν την ίδια την έννοια της διεθνούς προστασίας.

Το νέο «ιστορικό» Σύμφωνο δεν είναι τίποτα περισσότερο από τη θεσμική επισφράγιση μιας Ευρώπης-Φρούριο. Πίσω από την γραφειοκρατική γλώσσα των «ταχειών διαδικασιών» και της «υποχρεωτικής αλληλεγγύης», κρύβεται μια βαθιά οπισθοδρόμηση για τα ανθρώπινα δικαιώματα και το διεθνές δίκαιο προστασίας των προσφύγων.

Κεντρικός πυλώνας αυτής της μεταρρύθμισης είναι η καθιέρωση των υποχρεωτικών «διαδικασιών συνόρων», οι οποίες εισάγουν το επικίνδυνο νομικό πλάσμα της «μη εισόδου». Σύμφωνα με αυτή τη ρύθμιση, όσοι φτάνουν στα εξωτερικά σύνορα θεωρείται νομικά ότι δεν έχουν πατήσει το πόδι τους σε ευρωπαϊκό έδαφος, με αποτέλεσμα να υποβάλλονται σε εξαιρετικά ταχείες και συνοπτικές διαδικασίες εξέτασης του αιτήματός τους. Η πρακτική αυτή οδηγεί αναπόδραστα στη γενικευμένη κράτηση, καθώς οι αιτούντες εγκλωβίζονται σε κλειστές δομές και στερούνται την ουσιαστική πρόσβαση σε νομική βοήθεια ή δικαίωμα αποτελεσματικής προσφυγής, μετατρέποντας την στερητική της ελευθερίας κράτηση από έσχατο μέτρο σε κανόνα, ακόμη και για ευάλωτες ομάδες ή οικογένειες με ανήλικα παιδιά.

Ταυτόχρονα, ο πολυσυζημένος «μηχανισμός αλληλεγγύης» αποδεικνύεται μια επικοινωνιακή αυταπάτη που υποκαθιστά την ανθρώπινη ευθύνη με το χρήμα. Αντί να επιβάλλεται η υποχρεωτική μετεγκατάσταση προσφύγων σε όλα τα κράτη-μέλη της Ένωσης ώστε να υπάρξει αναλογικός επιμερισμός, το Σύμφωνο επιτρέπει στις πιο συντηρητικές και ακροδεξιές κυβερνήσεις να «εξαγοράζουν» τη συμμετοχή τους. Καταβάλλοντας ένα χρηματικό ποσό κοντά στις είκοσι χιλιάδες ευρώ ανά άτομο, τα κράτη αυτά νίπτουν τας χείρας τους και αρνούνται να φιλοξενήσουν κατατρεγμένους ανθρώπους. Όλη αυτή η αρχιτεκτονική συμπληρώνεται από την αυστηροποίηση των απελάσεων και την εξωτερίκευση των συνόρων, μέσω της οποίας η ΕΕ εκχωρεί τη διαχείριση των προσφυγικών ροών σε τρίτες χώρες με αμφίβολα διαπιστευτήρια προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Τι σημαίνει αυτό από εδώ και στο εξής;

Οι συνέπειες αυτής της νέας πραγματικότητας για το μέλλον διαγράφονται μάλλον ζοφερές, καθώς η υπόθεση της Μαλακάσας αποτελεί απλώς το πρώτο δείγμα γραφής για το πώς θα εφαρμόζονται οι νέοι κανόνες στην καθημερινή πρακτική. Το δικαίωμα στο άσυλο συρρικνώνεται πλέον δραματικά και μετατρέπεται σε έναν ανυπέρβλητο γραφειοκρατικό λαβύρινθο, όπου οποιαδήποτε τεχνική αστοχία, όπως μια δυσλειτουργική πλατφόρμα, θα μεταφράζεται αυτόματα σε καθεστώς «παρανομίας» για τον πρόσφυγα και θα οδηγεί με συνοπτικές διαδικασίες στη σύλληψη και την απέλασή του.

Για χώρες της πρώτης γραμμής, όπως η Ελλάδα, το νέο πλαίσιο δεν λύνει το πρόβλημα, αλλά το μονιμοποιεί, καθώς η χώρα κινδυνεύει να εγκλωβιστεί μόνιμα στον ρόλο του δεσμοφύλακα της υπόλοιπης Ευρώπης. Όσο η πολιτική της ΕΕ εστιάζει στην καταστολή, τις επιστροφές και την εξωτερίκευση των συνόρων σε τρίτες χώρες με αμφίβολα δημοκρατικά διαπιστευτήρια, τόσο θα γιγαντώνονται οι ανθρώπινες τραγωδίες στη Μεσόγειο.

Γιατί συμβαίνει αυτή η απάνθρωπη στροφή τόσο απροκάλυπτα πια;

Η εκδήλωση αυτής της απάνθρωπης αυστηρότητας δεν είναι ένα τυχαίο ξέσπασμα κρατικής αυθαιρεσίας, αλλά το αποτέλεσμα μιας βαθύτερης ιδεολογικής και πολιτικής μετατόπισης που συντελείται σε ολόκληρη την Ευρώπη. Επί χρόνια, οι συστημικές πολιτικές δυνάμεις, στην προσπάθειά τους να ανακόψουν την εκλογική άνοδο της Ακροδεξιάς, επέλεξαν να ενσωματώσουν πλήρως τη δική της ξενοφοβική ρητορική. Το αποτέλεσμα αυτής της τακτικής ήταν το ακριβώς αντίθετο από το επιδιωκόμενο.

Η ακροδεξιά ατζέντα κατέστη η επίσημη, θεσμοθετημένη πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με συνέπεια η μετανάστευση να μην αντιμετωπίζεται πλέον ως ανθρωπιστικό ή κοινωνικό ζήτημα, αλλά αποκλειστικά ως «απειλή για την εθνική και ευρωπαϊκή ασφάλεια».

Παράλληλα, το λεγόμενο δόγμα της «αποτροπής» έχει αναχθεί στον κεντρικό πυλώνα της μεταναστευτικής πολιτικής. Οι ελληνικές και ευρωπαϊκές αρχές επιλέγουν συνειδητά να εφαρμόζουν πρακτικές εξαιρετικής σκληρότητας, θεωρώντας ότι η ταλαιπωρία, η κράτηση σε άθλιες συνθήκες και ο διαπομπευτικός εξευτελισμός των αιτούντων άσυλο θα λειτουργήσουν ως εκφοβιστικό μήνυμα προς τους κατατρεγμένους όλου του κόσμου ώστε να μην επιχειρήσουν καν να φτάσουν στην Ευρώπη.

Στο βωμό αυτής της κυνικής τακτικής, οι ιδρυτικές ευρωπαϊκές αξίες της αλληλεγγύης και του ανθρωπισμού απεμπολούνται πλήρως, και τα θεμελιώδη δικαιώματα υποβαθμίζονται από οικουμενικές κατακτήσεις σε επιλεκτικά προνόμια που αφαιρούνται κατά το δοκούν.

Όπως υπογράμμισε η δικηγόρος της RSA, Μαριάννα Τζεφεράκου, η μεταχείριση που υπέστη η οικογένεια συνιστά κατάφωρη παραβίαση της ελληνικής, ενωσιακής και διεθνούς νομοθεσίας, προσβάλλοντας την ίδια την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Δεν πρόκειται για ακόμα μια νομική διαμάχη ή ένα μεμονωμένο περιστατικό αυθαιρεσίας, αλλά για ένα καίριο πλήγμα στον πυρήνα του νομικού μας πολιτισμού. Όταν μια δημοκρατική πολιτεία φτάνει στο σημείο να αντιμετωπίζει μικρά παιδιά ως απειλή και να τα οδηγεί στα κρατητήρια επειδή ζήτησαν προστασία, η βαρβαρότητα παύει να είναι εξαίρεση και καθίσταται επίσημη κρατική πρακτική.

Όταν οι μηχανισμοί υποδοχής υποκαθίστανται από μηχανισμούς σύλληψης και καταστολής, το ζήτημα παύει να είναι αμιγώς τεχνικό ή γραφειοκρατικό. Μετατρέπεται σε δείκτη του πώς οι θεσμοί αντιλαμβάνονται τη νομιμότητα και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια στην πράξη, καθιστώντας σαφές ότι η εφαρμογή του Νέου Συμφώνου ξεκινά αφήνοντας πίσω της σοβαρά ερωτήματα για το μέλλον του κράτους δικαίου.

Διαβάστε επίσης:

Ειδομένη, 10 χρόνια μετά: Ανάμεσα στη λάσπη και στον ουρανό

AI Agent της OpenAI χάκαρε εταιρεία για να λύσει ένα τεστ

Η Νέα Δημοκρατία δεν είναι Ισπανία για μια εντεκάδα λόγους